Xitayning b d t elchisi shü chin: "Shinjangni tekshürüsh meqsitidiki ziyaretni qubul qilmaymiz"

Ixtiyariy muxbirimiz azigh
2021-10-14
Share
Xitayning b d t elchisi shü chin: B d t kishilik hoquq aliy komitétining bashliqi mishél bachilét(Michelle Bachelet) xanim b d t kishilik hoquq kéngishining yighinida sözlimekte. 2021-Yili 13-séntebir, jenwe.
AFP

Xitayning Uyghur élidiki qirghinchiliq siyasetlirining küchiyishi we weziyetning künsiri ötkürlishishige egiship, xelqara jem'iyetning Uyghur rayonining jiddiy weziyitige bolghan diqqiti ashmaqta. Xelqara organlar we kishilik hoquq teshkilatliri xitaydin Uyghur rayonigha "Cheklimisiz ziyaret" üchün ruxset bérishni telep qilip kelmekte. Biraq xitay hökümiti xelqara jem'iyetning Uyghur rayonigha kirish toghrisidiki teleplirini ret qilip kelmekte.

Yéqinda xitayning birleshken döletler teshkilatining jenwede turushluq bash elchisi shü chin, birleshken döletler teshkilatining Uyghur éligha "Dostane ziyaret" te bolushini qubul qilidighanliqini, lékin bu ziyaretning rayonni tekshürüsh meqsitide élip bérilishigha qarshi ikenlikini bildürgen.

Xitayning birleshken döletler teshkilatining jenwede turushluq bash elchisi shü chén b d t diki yighinda sözlimekte. 2020-Yili 31-yanwar.
Xitayning birleshken döletler teshkilatining jenwede turushluq bash elchisi shü chén b d t diki yighinda sözlimekte. 2020-Yili 31-yanwar.

Xitayning jenwediki bash elchisi shü chin we xitay hey'iti akredit axbaratchilar birliki (ACANU) ning tor yighinida muxbirlarning so'allirigha jawab bergen.

Türkiye anadolu agéntliqining muxbiri xitay hey'itidin birleshken döletler teshkilati kishilik hoquq aliy komitétining bashliqi mishél bachilétning Uyghur rayonini "Cheklimisiz ziyaret" qilish chaqiriqigha munasiwetlik so'al sorighan bolup, xitay elchisi mezkur so'algha mundaq jawab bergen:

"Bu ziyara'et jinayet gumani bilen élip bérilghan bir tekshürüsh emes, belki dostane bir ziyaret bolushi kérek. Ziyaret bir sotchining tekshürüshidek halette emes, dostane bir hemkarliq asasida bolushi kérek."

Shiwitsiyediki Uyghur ziyaliysi nijat turghun ziyaritimizni qubul qilip, xelq'araliq organlarning Uyghur élini tekshürüshini xitayning qubul qilmasliqining sewebi we birleshken döletler teshkilatining Uyghur rayonini tekshürüsh salahiyiti toghrisida tepsiliy toxtaldi.

Birleshken döletler teshkilati kishilik hoquq aliy komitéti (OHCHR) ning bayanatchisi robit kelwin, 1-öktebir küni Uyghurlargha qaritilghan kishilik hoquq depsendichiliki künséri éghirlishiwatqan bügünkidek weziyette, birleshken döletler teshkilatining Uyghur éligha kirishining mumkin bolmaywatqanliqini éytqanidi. U xitayning birleshken döletler teshkilatigha Uyghur éligha "Heqiqiy menide" yaki "Herqandaq bir shekilde" kirish ruxsitining birilmigenlikini bildürgen idi.

13-Séntebir küni b d t kishilik hoquq aliy komissari mishél bachilét, b d t kishilik hoquq kéngishining 48-nöwetlik yighinining échilish murasimida söz qilip, xitay hökümiti bilen bolghan "Shinjangni tekshürüsh söhbiti" ning meghlup bolghanliqi éytqanidi.

Xitayning qirghinchiliq siyasetlirini tekshürüsh üchün Uyghur éligha kirishke urun'ghan xelq'araliq organlardin bashqa, musteqil axbarat organlirimu yillardin buyan rayon'gha kirishte qatmuqat qiyinchiliqlargha uchrimaqta.

Tonulghan türk zhurnalist alper butka ziyaritimizni qubul qilip, xitayning xelqaraliq organ we axbarat wastillirining pa'aliyitini cheklishi heqqide munularni bayan qildi: "Xitayda axbarat erkinliki we démokratiyening mewjut emeslikini hemmimiz bilimiz. Bir dölet özige ishense axbarattin qorqmaydu. Qorqqidek bir nersisi bolmisa, axbaratqa chek qoymaydu. Xitay heqqide intayin az bir nerse bilimiz. Xitay axbaratni we tekshürüshni cheklesh arqiliq xitay heqqidiki xewerlerning chinliqini ispatlawatidu. Saqlighudek bir nerse bolmisa, ishiklerni achsun, xalighan kishi bérip heqiqiy ehwalni körsun."

Xitay hökümiti bir nechche yildin buyan Uyghur rayonidiki siyasetlirini qirghinchiliq sewiyeside radikallashturghan bolup, közetküchiler xitayning mezkur siyasetlirini yerlik milletlerni yoqitish nishani üchün sistémiliq élip bériwatqan herket dep qarimaqta.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet