43 Дөләт б д т да хитайниң уйғурларға йүргүзиватқан бастурушлирини тәкрар әйиблиди

Ихтиярий мухбиримиз әкрәм
2021-10-22
Share
43 Дөләт б д т да хитайниң уйғурларға йүргүзиватқан бастурушлирини тәкрар әйиблиди Франсийәниң б д т да турушлуқ баш әлчиси николас дервий 43 дөләткә вакалитән хитайниң уйғурларға йүргүзүватқан еғир бастурушидин әндишә қиливатқанлиқини оттуриға қойған. 2021-Йили 22-өктәбир.
bdt

Б д т йиғинида уйғур дияридики кишилик һоқуқ дәпсәндичиликини шәртсиз вә тосалғусиз тәкшүрүш тәләп қилинди.

"германийә долқунлири радийоси" ниң 22-өктәбирдики "явропа-америка шинҗаңдики кишилик һоқуқ вәзийитини йәнә тәнқид қилди" намлиқ хәвиридә баян қилинишичә, 21-өктәбир күни син екрани арқилиқ өткүзүлгән б д т кишилик һоқуқ кеңишиниң алаһидә йиғинида америка башлиқ 43 дөләт бирләшмә баянат елан қилип, хитайниң уйғур районида елип бериватқан бастурушлирини йәнә бир қетим қаттиқ әйиблигән вә хитайдин б д т ниң мәхсус хадимлирини өз ичигә алған алаһидә бир зиярәт горупписиниң уйғур диярида чәклимисиз, тосалғусиз тәкшүрүш елип беришиға дәрһал йол қоюшини тәләп қилған.

Б д т кишилик һоқуқ кеңиши омумий йиғини 76-қетимлиқ йиғинидин көрүнүш. 2021-Йили 23-сентәбир, ню-йорк.
Б д т кишилик һоқуқ кеңиши омумий йиғини 76-қетимлиқ йиғинидин көрүнүш. 2021-Йили 23-сентәбир, ню-йорк.

"франсийә авази радийоси" ниң бу хусуста елан қилған "43 дөләт б д т да бирләшмә баянат елан қилип, хитайни шинҗаңдики кишилик һоқуққа һөрмәт қилишқа чақирди" намлиқ хәвиридә тилға елинишичә, хитайниң уйғур дияридики кишилик һоқуқ дәпсәндичилики қаттиқ әйипләнгән бу бирләшмә баянатни франсийәниң б д т да турушлуқ баш әлчиси николас дервий 43 дөләткә вакалитән оттуриға қойған.

Хәвәрдә мундақ ибариләр йәр алған: "һәрқайси қитәләрдин кәлгән 43 дөләт хитайни шинҗаңдики кишилик һоқуққа һөрмәт қилишқа чақирди. Франсийәниң бирләшкән дөләтләр тәшкилатида турушлуқ баш әлчиси николас дервий пәйшәнбә күни б д т ниң кишилик һоқуқ мәсилисидики мәхсус син йиғинида 43 дөләтниң бирләшмә баянатини елан қилип, шинҗаңдики кишилик һоқуқ вәзийитиниң кишини әндишигә салидиғанлиқини баян қилди".

Баянатта мундақ дейилгән: "биз хитайни б д т кишилик һоқуқ алий комиссари қатарлиқларни өз ичигә алған мустәқил көзәткүчиләрниң шинҗаңға кирип тәкшүрүш елип беришиға дәрһал вә тосалғусиз йол қоюшқа чақиримиз". "ишәнчилик мәлуматларға асасланғанда, шинҗаңда 1 милйондин артуқ уйғурлар сиясий тәрбийәләш мәркәзлиригә қамалған. Бу йәрдә уйғурларни өз ичигә алған аз санлиқ милләтләр қейин-қистаққа, рәһимсиз вә инсанийәтсиз муамилиләргә учримақта, бу йәрдә мәҗбурий туғмаслиқ, җинсий зораванлиқ вә балиларни мәҗбурий айриветиштәк еғир кишилик һоқуқ дәпсәндичиликлири һөкүм сүрмәктә".

Хәвәрдә тәкитлишичә, хитайниң б д т да турушлуқ баш әлчиси җаң җүн бу бирләшмә баянатқа инкас қайтуруп: "бу баянат һечқандақ пакитқа асасланмиған, пүтүнләй иғва, хитайға қарши сүйқәст" дегән. У йәнә "шинҗаң тәрәққий қилмақта, хәлқ һәр күни қолға кәлтүриватқан илгириләшләрдин иптихарланмақта," дегәнләрни тилға алған.

Д у қ ниң муавин рәиси пәрһат муһәммидиниң билдүришичә, б д т кишилик һоқуқ кеңиши йиғинида 2019-йили хитайниң җаза лагерлириға қарши бирләшмә баянат елан қилған дөләтләрниң сани 23 болған болса, 2020-йилиға кәлгәндә көпийип 39 ға йәткән. Бу йил түркийә, португалийә қатарлиқ дөләтләрниң қошулуши билән сани өрләп 43 кә йәткән.

Д у қ рәиси долқун әйса әпәндиниң ипадә қилишичә, бу қетим б д т кишилик һоқуқ кеңишиниң алаһидә йиғинида 43 дөләтниң бирләшмә баянат елан қилиш арқилиқ хитай зулумини әйиблиши вә шәрқий түркистанға тәрәпсиз тәкшүрүш өмики әвәтишни тәләб қилиши иҗабий қәдәм болсиму, әмма бу уйғурларниң нөвәттики паҗиәлирини һәл қилишқа купайә қилмайдикән. У сөзидә, болупму түркийәниң бу қетим җаза лагерлири мәсилиси сәвәблик хитайға қарши сәпкә қошулушиниң зор бир илгириләш болғанлиқини муәййәнләштүрди.

Д у қ ниң баш тәптиши, мәркизи америкадики "уйғур тәтқиқат мәркизи" ниң мудири абдулһаким идрис әпәнди бу һәқтә тохталғанда, гәрчә б д т кишилик һоқуқ кеңишиниң алаһидә йиғинида 43 дөләтниң уйғурлар мәсилисини тәкрар оттуриға қоюши зор бир нәтиҗә болсиму, бирақ хитай тәһдитини пүтүн дуняға тонутуш хизмитини изчил давамлаштурушниң уйғурларниң зиммисигә чүшкән бир вәзипә икәнликини тәкитлиди.

Хәвәрдә баян қилинишичә, бу қетимқи йиғинда хитайни қоллиған дөләт вә районларниң саниму ашқан. Кубаниң б д т дики вәкили 62 дөләткә вакалитән сөз қилип: "шинҗаңда йүз бәргән вәқәләр хитайниң ичкий иши" дегән.

Бирақ реаллиқ хитайниң уйғур дияридики җаза лагерлири мәсилисидә хәлқараға өзини һәқлиқ көрситиш яки лагер сияситини пәрдазлап ипадиләш урунушлириниң йетәрлик дәриҗидә нәтиҗә қазиналмайватқанлиқини испатлимақтикән. Көзәткүчиләрниң қаришичә, нөвәттә б д т ға 200 дәк дөләт вә район әза болуп, хитай сиясий, иқтисадий, һәрбий күчигә тайинип шунчә урунушлардин кейинму индәккә кәлтүрәлигән дөләтләрниң сани б д т ға әза дөләт вә районлар омумий саниниң үчтин биригә йәтмигән. 130 Дин артуқ дөләт вә район йәнила хитайни қоллимиған, битәрәп боливалған яки қарши чиққанлар тәвәсидә турмақта икән. Хитайға дост болған дөләтләрниң мутләқ көп қисми әрәб әллири кәби хәлқарада тегишлик сиясий, иқтисадий орни болмиған дөләтләр икән.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт