B d t az sanliq milletler mesilisi munbirida Uyghur mesilisi keskin riqabetke seweb boldi

Muxbirimiz irade
2022.12.02
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
zubeyre-shemsidin-bdt-sozde.jpg B d t ning az sanliq milletler mesilisi munbiri 15-qétimliq yighinida d u q ning mu'awin re'isi zubeyre shemsidin xanim sözlimekte. 2022-Yili 1-dékabir.
un.org

Az sanliq milletler mesilisi munbiri yighini b d t kishilik hoquq sistémisining az sanliq milletler mesilisidiki asasliq yilliq yighini bolup hésablinidu. Bu nöwet mezkur munberning 15-qétimliq yighini échilghan bolup, buninggha dunyaning herqaysi jayliridiki döletlerde ayrimichiliqqa uchrawatqan, zulum körüwatqan milletler wekilliri, hökümetler wekilliri, kishilik hoquq organliri, akadémik-tetqiqatchilardin bolup 500 din artuq kishi qatnashqan.

Dunya Uyghur qurultiyining mu'awin re'isi zubeyre shemsidin xanim bu yighinda Uyghurlarning nöwettiki éghir weziyitini jümlidin uning xitay hökümitining irqiy qirghinchiliqi we insaniyetke qarshi jinayitini anglatqan. Biraq xitay hökümiti yighinda zubeyre xanimning sözlishining aldini élish üchün qattiq heriket qilghan. Yighin tertipi boyiche zubeyre xanimgha söz nöwiti kelgende xitay hökümitining yighin zalidiki wekilliri uning sözini tekrar-tekrar buzushqa we hetta uni sözletmeslikke urun'ghan.

Xitay hökümitining wekili söz élip, dunya Uyghur qurultiyining bölgünchilik we térrorluq orgini ikenlikini, hergizmu musteqil kishilik hoquq orgini emeslikini éytip, az sanliq milletler mesilisi yighinida bu bölgünchi organ'gha söz heqqi bérilmesliki kéreklikini éytqan.

B d t ning az sanliq milletler mesilisi munbiri 15-qétimliq yighinida d u q ning mu'awin re'isi zubeyre shemsidin xanimning söz nöwitini tosqan xitay wekilliri. 2022-Yili 1-dékabir.
B d t ning az sanliq milletler mesilisi munbiri 15-qétimliq yighinida d u q ning mu'awin re'isi zubeyre shemsidin xanimning söz nöwitini tosqan xitay wekilliri. 2022-Yili 1-dékabir.
un.org

Buning bilen amérikaning wekili derhal söz élip “Amérika hökümetsiz musteqil organlarning b d t ning herqandaq munbiride söz qilishini qollaydu, ularning b d t munberliride sözlishini cheklesh toghra emes” dédi. Amérika wekilining sözi zaldikilerning qizghin alqishigha érishken. Emma süriyening wekili u yerde xitayning sözini qollaydighanliqini éytqan.

Yighin riyasetchisi bolsa dunya Uyghur qurultiyi wekili zebeyre shemsidin xanimning yighindiki sözligüchiler tizimlikide yer alghanliqi üchün uning sözlesh hoquqi barliqini eskertkendin kéyin uni sözge teklip qilghan.

Zubeyre xanim sözide Uyghurlarning xitayda qattiq ziyankeshlikke uchrawatqan bir milletlikini, Uyghurlarning eslide xitay ilgiri sürgendek az sanliq millet emesliki, Uyghurlarning öz zéminini sherqiy türkistan dep ataydighanliqi, xitay hökümitining atalmish “Shinjang” we “Shinjang Uyghur aptonom rayoni” dep atishini qobul qilmaydighanliqi, Uyghurlarning öz tupraqlirida turup xitayning qattiq qolluq bilen qiliwatqan ziyankeshlikige uchrawatqanliqidek ehwallarni bayan qilghan. U yene xitay hökümitining 2016-yilidin buyan Uyghur élida keng kölemlik tutqunni yolgha qoyup 2-3 milyon etrapida Uyghurni jaza lagérlirigha qamighanliqini, ularning adil sot tertipige we erz qilish hoquqi yoqlighini bayan qilish bilen birge yene, xelq'ara jem'iyetni bu mesilide yéterlik heriket qollanmidi, dep eyibligen.

B d t ning az sanliq milletler mesilisi munbiri 15-qétimliq yighinida d u q ning mu'awin re'isi zubeyre shemsidin xanimning dawamliq sözlishini qollighan amérika wekilliri. 2022-Yili 1-dékabir.
B d t ning az sanliq milletler mesilisi munbiri 15-qétimliq yighinida d u q ning mu'awin re'isi zubeyre shemsidin xanimning dawamliq sözlishini qollighan amérika wekilliri. 2022-Yili 1-dékabir.
un.org

U yuqiridiki sözlerni qiliwatqanda xitay toxtimay söz élip uni tosushqa urun'ghan. Xitayning bu herikiti amérika wekilining qarshiliqigha duch kelgen bolsimu, süriye we iran wekillirining qollishigha érishken.

Dunya Uyghur qurultiyi mu'awin re'isi zubeyre shemsidin xanimning bizge déyishiche, uning bu yighinda sözleydighan 7 minutluq sözining tékisti yighindin burun yighin komitétigha ewetilip testiqtin ötken we özige shu yerde sözlesh hoquqi bérilgen bolghachqa u sözining muhim qisimlirini u yerde tamamlashqa muweppeq bolghan.

1-Dékabir küni bashlan'ghan bu az sanliq milletler mesilisi munbirining 15-nöwetlik yighinining bir kün awwalqi teyyarliq yighinidimu yuqiriqidek ehwal yüz bergen bolup, zubeyre xanim yighin ehlige ürümchide 24-noyabir küni yüz bergen ot apitini anglatqan iken. U bu apette xitayning ürümchidiki chékidin ashqan yuqum qamal tedbiri we adem qutquzushqa sel qarishi sewebidin nurghun janning bihude yerge ölüp ketkenlikini bayan qilghan. Shu chaghdimu neq meydandiki xitay wekilliri zubeyre xanimgha hujum qilip uni “Ot apitini siyasiylashturdi” dep eyibligen.

Zubeyre xanimning éytishiche, xitay hökümitining herqandaq bir sorunda, herqandaq bir pursette Uyghurlarning awazining chiqishi, özlirining epti-beshirisining ashkarilinishining aldini élishqa qattiq tirishiwatqanliqini körüwélishqa bolidiken.

Mezkur yighin birleshken döletler teshkilatining az sanliq milletler hoquqi xitabnamisini élan qilghanliqining 30 yilliq xatire mezgilige toghra kelgen. Yighinda mezkur xitabnamining ehmiyitini tekitlesh, mezkur xitabnamige qol qoyghan hökümetlerge mejburiyitini eskertish we herqaysi döletlerdiki az sanliq millet dep atiliwatqan milletlerning mesililirini we ularning hoquqlirini qoghdash üchün heriket qiliwatqan teshkilatlarning mesililirini anglash meqset qilin'ghan iken.

Az sanliq milletler munbirining jenwede ötküzülgen bu 15-qétimliq yighini yene bir qétim musteqil tenqidiy awazlarni jimiqturushqa urunidighan xitay, iran, süriye qatarliq mustebit hakimiyetler bilen pikir erkinlikige, kishilik hoquqqa hörmet qilidighan amérika qatarliq démokratik döletler we shexsler arisidiki keskin bir jeng meydanigha aylan'ghan.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.