Б д т кишилик һоқуқ алий комиссариға уйғурлар үчүн йезилған "үмид хети" әвәтилди

Мухбиримиз нуриман
2021-04-01
Share
Б д т кишилик һоқуқ алий комиссариға уйғурлар үчүн йезилған Бирләшкән дөләтләр тәшкилати кишилик һоқуқ алий комиссари мешил бачлет ханимға әвәтилгән "уйғурлар үчүн үмид хети" намлиқ китабниң муқависи.
Avaaz xelq’araliq teshwiqat orginining ezasi Métali Jeyin xanim teminligen

"аваз" (Avaaz) хәлқаралиқ тәшвиқат оргини йеқинда бирләшкән дөләтләр тәшкилати кишилик һоқуқ алий комиссари мешил бачелет ханимға "уйғурлар үчүн үмид хети" намлиқ бир китаб әвәткән. Мәзкур китаб уйғурлар үчүн йезилған дуняниң һәр қайси җайлиридин кәлгән һәрхил тилларда йезилған 100 парчә "үмид хети" дин түзүлгән икән.

Мәзкур китабқа кергүзүлгән хәтләрни әвәткәнләрниң арисида 98 яшлиқ паалийәтчидин тартип адәттики такси шопури, инженер, дохтур, оқутқучи қатарлиқ һәр саһә вә һәр милләт кишилири бар икән. "уйғурлар үчүн үмид хети" дәп нам берилгән бу хәтләр бивастә бачелет ханимға қаритип йезилған болуп, бачелет ханимдин өзиниң бурчини ада қилип, һаяти, әркинлики вә мәдәнийитидин мәһрум қелиниватқан уйғурлар үчүн һәқни сөзлиши тәләп қелинған.

Б д т кишилик һоқуқ алий комиссари бачелит ханимға хәт язғанларниң қатарида "аваз" хәлқаралиқ тәшвиқат оргининиң тәшвиқат ишлири дериктори луис мораго әпәнди, америка хәлқара диний әркинлик комитетиниң комиссари нури түркәл әпәнди қатарлиқларму бар.

Луис мораго әпәнди хетидә мундақ дәп язған: "һөрмәтлик алий комиссар ханим, ‹аваз' (Avaaz) нурғун тилларда ‹аваз' мәнисини билдүриду. Сиз мәзкур китабқа хети киргүзүлгән 10 яштин 98 яшқичә болған 100 нәпәр әр-аял вә балиларниң авазини аңлаң. Улар дуняда күрәш қилиштин қорқмайдиған батур кишиләр болғандила дуняниң яшиғили болидиған бир җайға айлинидиғанлиқиға ишиниду. Улар сизни пүтүн һаятини кишилик һоқуқни қоғдаш вә дуняни қанун билән идарә қилишқа беғишлиған, җасарәтлик вә йирақни көрәр рәһбәр дәп қарайду. Улар сизниң уйғур хәлқи өз әркинлики вә иззәт-һөрмитини әслигә кәлтүрүштә моһтаҗ болуватқан рәһбәр икәнликиңизгә ишиниду."

Нури түркәл әпәнди мундақ дәп язған: "һөрмәтлик алий комиссар ханим, дуня ‹һәргиз қайтиланмайду' дәп вәдә қилған, әмма бүгүнки күнлүктә хитайда бу паҗиә қайтилиниватиду. Хтай милйонлиған уйғурларни җаза лагерлириға ташлаш арқилиқ биз 20-әсирдә ахирлашти дәп қариған тәсвирлгүсиз вәһшийликләрни қайта тәкрарлаватиду. Ашу лагерларға қамалған милйонлиған кишиләрниң исми, аилиси вә арзуси бар. Әң муһими уларму инсан сүпитидә әркин һаләттә, иззәт-һөрмити билән яшаш һоқуқи бар."

Нури түркәл хетидә йәнә мундақ дәп язған: "бачелет ханим, бу хәтләрдин вәзипиңизни орундаш үчүн ирадә вә илһам тепишиңизни үмид қилимән. Бу сизгә асан болғанлиқи үчүн әмәс, бәлки сизниң вәзипиңиз арқилиқ милйонлиған кишиләрниң һаятини өзгәртәләйдиғанлиқиңиз үчүндур. Чүнки вәзийәт илгирикигә қариғанда техиму тәхирсиз. Бизниң инсанлиқимиз мушу вәзийәтни өзгәртиш-өзгәртәлмәсликимизгә бағлиқ."

"аваз" (Avaaz) хәлқаралиқ тәшвиқат оргининиң әзаси, кишлик һоқуқ адвокати метали җәйин ханим бу һәқтә радийомизниң зияритини қобул қилип мундақ деди: "бизниң актип һалда уйғурларни қоллап, уларниң кишлик һоқуқи, әркинлики вә һәққанийәт үчүн паалийәт елип бериватқинимизға бир йилдин артуқрақ болди. Биз дәсләптә ‹уйғурларға әркинлик' мураҗиәтнамисини башлатқан. Дуняниң һәрқайси җайлиридин буниңға имза қойғанлар милйон кишидин ишп кәтти. Шуңа биз мушу қоллаштин пайдилинп охшимайдиған усулда шәхси карханилар, һөкүмәт әмәлдарлири, вә хәлқаралиқ органларниң ишларға қарар қилидиған муһим кишилирини уйғурларни қоллашқа чақириқ қилишни қарар қилдуқ."

У йәнә мундақ деди: "нурғун кишиләр бирләшкән дөләтләр тәшкилатиниң уйғурлар мәсилисидә һәрикәткә өтүшини үмид қилған болсиму, улар техичә сүкүттә турувататти. Шуңа биз б д т ға берип уларни әйибләшниң орниға, б д т да қарарларни чиқиришта һоқуқи болған б д т кишилик һоқуқ алий комиссари бачелит ханимға бивастә тәсир көрситишни ойлаштуқ. Униң уйғурлар үчүн қарар чиқиришта ялғуз әмәсликини, милйонлиған кишиниң уни қоллайдиғанлиқини билдүрдуқ. Бу арқилиқ уни һәрикәткә өтүшкә, б д т рәһбәрлириниң сүкүтни бузушқа чақириқ қилдуқ."

Метали җәйин ханимниң ейтишичә, бу китабни чиқиришта дуня уйғур қурултийи вә уйғур кишлик һоқуқ қурулуши йеқиндин һәмкарлашқан болуп, китабниң ечидики уйғур мәдәнийитини тонуштуридиған рәсимләрни әң ишәнчлик мәнбәдин алған икән.

Хәлқара кишилик һоқуқни көзитиш тәшкилатиниң асия ишлири директори софий ричардсон ханим мәзкур китабқа наһайити юқири баһа бәрди. У мәзкур китабниң тәсириниң бәзи кишилик һоқуқ паалийәтлиридинму бәкрәк үнүмлүк болидиғанлиқини ейтти. У йәнә мундақ деди: "‹аваз' түзүп тарқатқан бу китап уйғурлар дуч келиватқан қорқунчлуқ вәзийәтни наһайити ениқ йорутуп бәргән. Китабта һәқиқий кишиләрниң аилиси, мәдәнийити, тарихи, тили, дининиң йоқилишқа қарап йүзлиниватқанлиқини наһайити җанлиқ сүрәтлигән. Һәмдә б д т али комиссариға бу кишиләрни қутқузуш үчүн дәрһал һәрикиткә өтмисә болмайдиғанлиқи һәққидә учур бәргән. Чүнки вәзийәт һәқиқәтән җиддий вә буниңға қарита һәрикәткә өтүш мушу органларниң қилишқа тегишлик вәзиписи."

Метали җәйин ханимниң билдүрүшичә, мәзкур китаб б д т кишилик һоқуқ алий комиссари бачелит ханимға вә б д т ниң нию-йорктики хадимлириға әвәтилгән. Метали җәйин ханим "аваз" (Avaaz) хәлқаралиқ тәшвиқат оргининиң буниңдин кейинки пиланлири һәққидә тохтлип мундақ деди: "фейсбук уйғурларға мунасивәтлик сахта учурларни тарқитиватиду, вә хитайни тәшвиқ қилидиған учурлар арқилиқ хитайдин пайда еливатиду. Биз мушуниңға қарши бир паалийәт қилиш үчүн издиниватимиз. Йәнә бир тема болса 2022 йилидики бейҗиң олимпик мусабиқисини байқут қилиш һәққидә болуп, дуняниң һәрқайси җайлиридики әзалиримиз билән қайси нуқтидин чиқип қилсақ, техиму үнүмлүк болидиғанлқини сөзлишиватимиз."

Метали җәйин ханим сөһбитимизниң ахирида өзинң уйғур музикилирини наһайити яхши көрүп қалғанлиқини ейтип мундақ деди: "мән бу паалийәт җәрянида уйғурлар билән, уйғурларниң мәдәнийти, сәнити, йемәк-ичмики билән тонушуп чиқтим. Немидигән мол, гүзәл мәдәнийәт! музикиға мунасивәтлик һәммә нәрсиси шунчилик чирайлиқ икән. Мән шуни демәкчимәнки, мушундақ мәдәнийәтлик кишиләрни, мушундақ гүзәл бир мәдәнийәтни қоғдап қилиш үчүн қолимиздин келидиған барлиқ амалларни қилимиз. Чүнки бу мәдәнийәт бу дуня үчүнму наһайити муһим."

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт