Washin'gton shehiride béyjing olimpik musabiqsige qarshi zor kölemlik birleshme yighilish ötküzüldi

Muxbirimiz eziz we shehrizat
2022.02.03
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
Washin'gton shehiride béyjing olimpik musabiqsige qarshi zor kölemlik birleshme yighilish ötküzüldi 2022-Yilliq béyjing qishliq olimpik musabiqisige naraziliq namayishida “Komunizim qurbanliri xatire fondi” ning re'isi, amérika hökümitining birleshken döletler teshkilatigha ewetilgen sabiq bash elchisi andryéw brémbérg ependi sözlimekte. 2022-Yili 3-féwral, washin'gton.
Photo: RFA

4-Féwral küni béyjing shehiride 2022-yilliq qishliq olimpik musabiqisi bashlinidighan bolup, xitay hökümi'itining bu qétimliq olimpik musabiqisige sahibxanliq qilmaqchi bolushi, yene bir qétim qarshiliqqa we tenqidlerge duch keldi. 2008-Yilidiki béyjing olimpik musabiqisidin zor derijide perq qilidighini, bu qétimqi naraziliq we tenqid sépige qatnashqanlar meyli san jehette bolsun yaki kölem jehette bolsun, zor derijide ashqan idi. Shu sewebtinmu washin'gton shehridiki “Komunizim qurbanliri xatire fondi” ning bashlamchiliqida dunya Uyghur qurultiyi, Uyghur herkiti teshkilati, amérika Uyghur birleshmisi, Uyghur kishilik hoquq qurulushi, “Xongkongni közitish teshkilati”, “Xelq'ara tibet herkiti” qatarliq on nechche teshkilat birliship, qirghinchiliqning ijrachisi bolghan xitay hökümitining bu qétimliq qishliq olimpik musabiqisige sahibxanliq qilishigha qarshi birleshme yighilish teshkilligende, buninggha köpligen shexsler we teshkilatlar awaz qoshti.

3-Féwral küni chüshte amérika dölet mejlisining aldidiki keng meydan qollirida Uyghur qirghinchiliqi heqqidiki tékistler bésilghan künlük we ay-yultuzluq “Sherqiy türkistan bayriqi”, tibet milliy bayriqi we amérika qoshma shitatlirining dölet bayriqini kötürgen kishiler bilen awatlishishqa bashlidi. Toxtimastin yéghiwatqan yamghurgha qarimay namayish meydanigha toplan'ghan her sahe kishilirimu barghanséri zor bir topni hasil qilmaqta idi.

2022-Yilliq béyjing qishliq olimpik musabiqisige naraziliq namayishida amérika awam palatasining ezasi kiristofér simis ependi sözlimekte. 2022-Yili 3-féwral, washin'gton.
2022-Yilliq béyjing qishliq olimpik musabiqisige naraziliq namayishida amérika awam palatasining ezasi kiristofér simis ependi sözlimekte. 2022-Yili 3-féwral, washin'gton.

“Komunizim qurbanliri xatire fondi” ning re'isi, amérika hökümitining birleshken döletler teshkilatigha ewetilgen sabiq bash elchisi andryéw brémbérg bu qétimqi olimpik musabiqiside eng gewdilik bolghan bir mesile süpitide “Olimpik rohi” we “Olimpikning adaqqi nishani” ning béyjingda ashkara halda depsende bolghanliqini, olimpik musabiqisining xitayda özgirish peyda qilishning ornigha xitayning olimpik musabiqisining xaraktérini özgertiwetkenlikini, dunya xelqi ashkara halda qirghinchiliqni eyiblewatqanda, xelq'ara olimpik komitétining bu ré'alliqni körmeske sélip qirghinchiliqqa yene bir qétim yol qoyghanliqini eyiblidi. Shundaqla b d t bash katipi antoniyo guttérasning bu qétimqi musabiqide qorchaq qilip oynalghanliqi, b d t kishilik hoquq aliy kéngishining re'isi mishél beshélétning hazirghiche Uyghurlar heqqidiki doklatni élan qilmay bésip yétiwalghanliqini alahide tilgha aldi. U sözining axirida köp qisim démokratik döletler we islam ellirining mushundaq achchiq ré'alliqqa qarita süküt qilishni talliwalghanliqini eyiblep “Silerge nomus!” dep xitab qildi.

Uyghur kishilik hoquq qurulushining diréktori ömer qanat ependi bu qétimliq olimpik musabiqisi'ining “Qirghinchiliq musabiqisi” ikenlikini alahide tekitlep: “Shi jinping qirghinchiliqni ijra qilghuchi bolsa, xelq'ara olimpik komitétining re'isi tomas bax musabiqe heqqidiki barliq tekliplerni ret qilip bu qirghinchiliqning emelge éshishigha shara'it yaritip bergüchi,” dep körsetti.

2022-Yilliq béyjing qishliq olimpik musabiqisige naraziliq namayishida Uyghur kishilik hoquq qurulushining diréktori ömer qanat ependi sözlimekte. 2022-Yili 3-féwral, washin'gton.
2022-Yilliq béyjing qishliq olimpik musabiqisige naraziliq namayishida Uyghur kishilik hoquq qurulushining diréktori ömer qanat ependi sözlimekte. 2022-Yili 3-féwral, washin'gton.

Namayishta amérika awam palatasining ezasi kiristofér simis ependi alahide söz qildi. U nuqtiliq qilip, 2008-yili xitay hökümiti béyjing shehiride yazliq olimpik musabiqisigha sahibxanliq qilghan waqitta özlirining olimpik rohini jari qildurup, démokratiye we kishilik hoquqqa hörmet qilidighanliqi toghrisida dunya jama'itige wede bergenlikini, emma shuningdin kéyinki weqeler we köpligen öktichilerning éghir qamaqqa höküm qilinishidek ré'alliqta xitay hökümitining dunyagha bergen wedisige emel qilmighanliqi roshen ashkara bolghanliqini bayan qildi. U mundaq dédi: “2022-Yilliq qishliq olimpik musabiqisining sahibxanliqi nomussizlarche xitay hökümitige bérilgen idi. Mana emdi bu musabiqe bashlinish aldida turghanda, biz Uyghurlarning qirghinchiliqqa uchrawatqanliqini, shuningdek mejburiy emgekning qurbani boluwatqanliqini körmektimiz. Shu sewebtin bügün biz zulum qilghuchilar bilen emes, belki zulumgha uchrighuchilar bilen bir septe turimiz.”

Bu qétimqi yighin'gha alahide teklip bilen qatnashqan Uyghur pa'aliyetchilerdin dunya Uyghur qurultiyi ijra'iye komitétining mu'awin re'isi élshat hesen, amérika Uyghur birleshmisining hey'et ezasi elfidar éltebir, Uyghur herkiti teshkilatining xadimi babur ilchi qatarliq Uyghur pa'aliyetchilermu ayrim-ayrim söz qildi. Ular özlirining shexsiy kechürmishliri hemde muhajirettiki Uyghurlarning qismetlirini misal keltürgen halda nöwette Uyghur jem'iyiti duch kéliwatqan qirghinchiliq we insaniyetke qarshi jinayetlerning emeliyette yalghuz Uyghurlar üchünla emes, belki dunya üchünmu zor bir apetning bishariti ikenlikini, bundaq bir achchiq ré'alliq aldida xelq'ara olimpik komitétining 2022-yilliq qishliq olimpik musabiqisigha sahibxanliq qilish hoquqini béyjing shehrige bérishning özi ularning nizamnamisidiki kishilik hoquq mejburiyiti maddilirigha xilap ikenliki, bir qisim xelq'araliq shirketler, mesilen, alibaba, koka kola, ‍ntél, panasonik, samsong, toyota qatarliqlarning bu qétimliq “Qirghinchiliq musabiqisi” ni iqtisadiy jehettin qollishi, mahiyette xitay hökümitining ashu xil qebih jinayetlirige shérik bolghanliqqa barawer ikenlikini alahide tekitlidi.

Namayish pa'aliyitide alahide közge chéliqqan yene bir sen'et esiri awstraliyediki xitay artist badyusaw sizghan karton resimler toplimi bolup, 2021-yili 4-öktebirdiki “Oslo erkinlik munbiri” de tunji bolup körgezme qilin'ghan idi. Xitay hökümitining Uyghurlar we tibetlerni zorluq küch arqiliq basturiwatqanliqi, Uyghur qirghinchiliqi, wirus wabasini yoshurush qilmishi we xitay kompartiyesining nazaret méxanizimi janliq teswirlen'gen bu karton resimler munberni aylandurup tizilghan bolup, bügünki namayishning asasiy mezmunini bekmu janliq teswirlep bergen idi.

Yighilish pa'aliyitide xitay démokratiye herkitining rehberliridin wang den, tibet pa'aliyetchilerning wekili buchung séring, xongkong démokratchiliridin joy syu qatarliqlarmu oxshimighan nuqtilardin béyjing qishliq olimpik musabiqisining xitayda ötküzülüshini tenqidlep, buningdiki shunche roshen melum bolghan Uyghur qirghinchiliqidek bir tarixiy hadisining bir yaqqa qayrip qoyulghanliqini eyiblidi.

Kishilik hoquqni közitish teshkilati xitay bölümining diréktori sofi richardson bu qétimqi pa'aliyet heqqide radiyomizgha söz qilip, nöwette dunyaning heqqaniyet yaki zulumning qaysisini tallashta keskin sinaqlargha duch kéliwatqanliqini tekitlidi. Bolupmu olimpik mesh'ilini kötürgen halda béyjing qishliq olimpik musabiqisi üchün yügüriwatqan Uyghur tenherketchi heqqide söz qilip: “‍Uning aman bolushini, shuningdek özining néme dep néme qiliwatqanliqini bilishini bekmu ümid qilimen” dédi.

Namayishtin kéyin dunya Uyghur qurultiyi ijra'iye komitétining mu'awin re'isi élshat hesen ayrim ziyaritimizni qobul qilip, shunche köp sahening bu téma heqqide shunche ‍asan bir munberge jem bolushida köp tereplime amillarning mewjutluqini bildürdi.

Melum bolushiche, béyjing shehridiki qishliq olimpik musabiqisige qarshi bu namayish mushu hepte dunyaning herqaysi jayliridiki 50 nechche sheherde tengla ötküzilidighan “2022-Yili béyjinggha ‛yaq! ‚ deymiz” témisidiki hemkarliq namayishining bir qismi bolup, bulardiki bir ortaq téma “Qirghinchiliqning ijrachiliri olimpik musabiqisige sahibxanliq qilish salahiyitige ige emes” dégen mezmunda iken. Jümlidin nyo-york shehiridimu bügün chüshtin kéyin oxshash mezmundiki namayish ötküzülgen bolup, her sahedin kelgen köpligen zatlar, jümlidin tom swazi qatarliq bir qisim amérika siyasyonliri ishtirak qilghan.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.