Бейҗиң қишлиқ олимпик мусабиқиси рус тиллиқ мәтбуатларниң қизиқарлиқ темисиға айланмақта

Ихтиярий мухбиримиз ойған
2022.02.11
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
Бейҗиң қишлиқ олимпик мусабиқиси олимпик тарихидики “қарши елинмиған мусабиқә” болуп қалған COVID-19 Бихәтәрлик кийими кийгән хизмәтчиләр олимпик тәнһәрикәт мусабиқисигә қатнишиш үчүн айродромға кәлгән тәнһәрикәтчиләрни тәкшүрмәктә. 2022-Йили 31-январ, бейҗиң.
AP

Хитай саһибханилиқ қиливатқан бейҗиң қишлиқ олимпик мусабиқисиниң әйни мәқсити вә маһийити һәққидә дуня аммиви ахбарат васитилириниң һәр хил мәзмундики мақалиләрни елан қиливатқанлиқи мәлум. Шулар җүмлисидин рус тилидики мәтбуатлардиму бу һәқтә мақалиләр елан қилинған болуп, уларда мәзкур олимпик мусабиқисиниң хитай коммунист һакимийитиниң өзиниң уйғур районидики җинайәтлирини йошуруш вә ақлаш үчүн йүргүзүватқанлиқи, мусабиқиләр давамида бәзи адаләтсизликләрниң орун еливатқанлиқи, һәтта бәзи дөләтләрниң өз тәнһәрикәтчилирини қайтурувелишқа мәҗбур болуватқанлиқи оттуриға чиқмақта.

“азадлиқ” радийоси елан қилған руслан меделбекниң “олимпик мәшили уйғур тәнһәрикәтчисиниң қолида. Хитай қандақ қилип мусабиқиләрни сиясийлаштүрүватиду” намлиқ мақалисидә ейтилишичә, хитай һөкүмити дилнигар илһамҗан исимлик уйғур қизиға олимпик мәшилини йеқиш һөрмитини бәргән болсиму, әмма у аяллар арисида чаңғу тейилиш бойичә 30 километирлиқ мусабиқидә пәқәт 43-болуп кәлгән вә мукапатлиқ орундин айрилип қалған. Һоқуқ қоғдиғучилири вә һоқуқ қоғдиғучи тәшкилатлар дилнигар илһамҗанниң олимпик мусабиқилириниң ечилишиға қатнаштурулушини “хитайниң қәстән һәрикити” дәп атиған.

Мақалида шуниңдәк уйғурларни мәҗбурий әмгәккә селишни тохтитиш бирләшмисиниң әзаси беннет фриманниң хитай даирилириниң олимпик мусабиқилирини өткүзүштики һәрикәтлирини “хитайниң уятсиз һақарити”, канаданиң саймон фрейзер университетиниң хәлқара тәтқиқатлар бөлүминиң дотсенти даррен байлерниң буни “интайин яхши ойлап тепилған таллаш” дәп атиғанлиқи ейтилған. У хитайниң уйғур елидики җинайәтлиридин һечқачан баш тартмайдиғанлиқини, бу һәқтә дуняниң немә ойлаватқанлиқидин униң кари йоқлиғини оттуриға қойған.

Мақалида бейҗиң олимпик мусабиқилиригә қарши түркийәдә, канадада вә чехийәдә намайишларниң өтүп, униң қатнашқучилириниң бейҗиң олимпик мусабиқилирини “қирғинчилиқ олимпики” дәп атап, уни байқут қилишқа һәмдә аһалини бу мусабиқиләрни тамаша қилмаслиққа чақирғанлиқи ейтилған.

Радийомиз зияритини қобул қилған қирғизистанлиқ сиясәтшунас абдурәһим һапизоф әпәнди хитай һөкүмити саһибханилиқ қилған бу олимпикни йәһудий қирғинчилиқини әмәлгә ашурған натсист олимпик мусабиқиси билән селиштурди. У 1936-йилдики олимпик мусабиқисини демократик дөләтләр байқут қилған болса, һазирму шуниң тәкрарлиниватқанлиқини билдүрүп, мундақ деди: “вәтинимиз уйғуристанда үч милйондин ошуқ уйғур хәлқиниң вәкиллири йиғивелиш лагерлирида, түрмиләрдә йетиватса, қирғинчилиқ болуватса, һәр бир нормал инсанниң ғәзипини қозғайду. Бүгүнки күндә дуня демократик җамаәтчилики хитайниң алдамчилиқ сияситини яхши чүшәнмәктә вә уйғур мәсилисини хәлқара мәйданда юқири көтүрмәктә. Әпсуски, қишлиқ олимпик мусабиқилиридә болуватқан сәлбий ишлар мәркизий асия мәтбуатлирида йезилмайватиду. Пәқәтла махташ. Һәқиқий болуватқан оюнларни демократик радийо-телевизийәдин аңлаватимиз”.

Абдурәһим һапизоф көпчилик аһалиниң хитайниң бейҗиң қишлиқ олимпик мусабиқиси арқилиқ йүргүзүватқан сияситини чәтәл мәтбуатлиридин вә иҗтимаий таратқулардин чүшинип, биливатқанлиқини оттуриға қойди.

Русийәниң “спорт-експресс” гезитидә бесилған “һәқиқәттә хитайға барлиқ медалларни еливелишқа рухсәт қилиңлар. Олимпикта чаңғи тейилишта қазилиқ қилғанлардин дуня дәһшәттә қалған” намлиқ мақалида көрситилишичә, җәнубий корейә мухлислири корейә талланма командисини бейҗиңдин яндуруп, олимпик мусабиқилирини байқут қилишни тәләп қилған. Мақалидин мәлум болушичә, чаңға тейилиш мусабиқисидә қазиларниң натоғра нәтиҗә чиқиришиға нарази болған җәнубий корейә командиси чаңға тейилғучиларниң хәлқара иттипақиға наразилиқ билдүрүп, хәлқара олимпик комитети вә тәнһәрикәт мәсилилири сотиға мураҗиәт қилидиғанлиқини билдүргән. Қазиларниң адаләтсиз хуласилиригә венгирийә, русийә, америка қошма штатлири вә канада тәнһәрикәтчилириму нарази болған.

“азадлиқ” радиосида берилгән “олимпик һәққидә гәплишәйли. Шинҗаң темиси-хитай талланмисиниң муз тейилғучиси қазақ қизи үчүн мәни қилинған” дегән мақалида дейилишичә, бейҗиң қишлиқ олимпик мусабиқисигә муз тейилиш бойичә қатнашқан қазақ қизи ақнар адаққизи “азадлиқ” радийоси мухбириға өзиниң өмүр баяни вә тәнһәрикәт саһәсидики утуқлири вә мәзкур олимпик оюнлириға қатнишиватқанлиқидин уруқ-туғқанлириниң хушал болуватқанлиқи һәққидә сөзләп бәргән. Әмма мухбирниң вә башқиму хәлқара агентлиқлар мухбирлириниң уйғур, қазақ вә башқиму мусулманларниң хитай даирилири тәрипидин езиливатқанлиқи һәққидики соалиға җаваб бериштин баш тартқан.

Русийәниң “москва комсомоли” гезитидә берилгән “бейҗиңниң ғәрб меһманлирини олимпик йезилириниң роботлири ( машина адәмлири) вә барменлири( күткүчилири) һәйран қалдурди” намлиқ мақалида ейтилишичә, олимпик мусабиқисиниң башлинишида хитай бир қатар мәсилиләргә дуч кәлгән. Шуларниң бири хитайниң уйғурларға қаратқан инсан һәқлириниң бузулуши сәвәбидин онлиған мәмликәтләрниң байқут елан қилиши болған. Байқут елан қилған әлләр ичидә һиндистанму болған. Мәлум болушичә, олимпик мәшили тәнтәнисигә һинди қораллиқ күчлири билән чегра тоқунушиға қатнашқан хитай җәңчисиму иштирак қилған. Һиндистан ташқи ишлар вәкили хитайниң буниң арқилиқ олимпик мусабиқилирини сиясийлаштурғанлиқини билдүргән.

Радийомиз зияритини қобул қилған қазақ паалийәтчиси бекзат мақсутқан әпәнди мундақ деди: “хитайниң қишлиқ олимпик мусабиқисини өткүзимиз дегинигә, әлвәттә, көплигән мәмликәтләр қарши болсиму, шундақтиму өткүзүватиду. Уларниң қирғинчилиқ йүргүзүватқанлиқи үчүн байқут елан қилғанлиқини хитай өзиму чүшинип туриду.

Хитай ‛биздә мундақ әмәс. Биздә аз санлиқ милләтләргә кәңчилик бар. Хитай миллити билән бирдәк һоқуққа игә‚ дегәнгә охшаш сөзләр билән ақланмақта. Хитай бу олимпик мусабиқисидә хәлқара һоқуқ қоғдаш тәшкилатлирини алдаш үчүн уйғурларни, қазақларни қатнаштурмақта. Мәсилән, тәнһәрикәтчи қазақ қизиниң аилисини телевизордин көрсәтти. Лекин уруқ-туғқанлириниң ичидә бирму әр киши йоқ. Шуниңдәк чәтәллик мухбирлар бир паалийәттә уйғур қизидин сөһбәт алайли дәп, уни тапалмиди. Әлвәттә, хитай уларниң чәтәллик журналистлар билән сөһбәтлишишини халимайду. Хитай даим өзиниң қилмишлириниң ашкарилинишидин чөчүйду” дәп ойлаймән.”

Игилишимизчә, америка, әнглийә охшаш алдинқи қатарлиқ мәмликәтләр хитайниң уйғур вә башқиму түрк-мусулман хәлқлиригә қарита елип бериватқан “ирқий қирғинчилиқ” сиясити вә башқиму сәвәбләрдин бейҗиң қишлиқ олимпик мусабиқисини байқут қилған болсиму, уйғурлар көпләп яшаватқан қазақистан, қирғизистан, өзбекистан, түркмәнистан әллири мәзкур олимпик мусабиқисини дөләт дәриҗисидә һәртәрәплимә қоллап-қуввәтлигән.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.