Афенадики олимпик ахбарат йиғининиң хитаби: "тәнһәрикәтчиләр бир қетимлиқ мусабиқидин қелиши мумкин, әммә пүтүн уйғур аилилири йоқалди"

Мухбиримиз әркин
2021-10-19
Share
Афенадики олимпик ахбарат йиғининиң хитаби: Д у қ билән бир қанчә тибәт тәшкилати гиретсийә пайтәхти афенада өткүзгән беҗиң қишлиқ олимпикини байқут қилиш йиғинида д у қ ниң программа директори зумрәтай әркин сөзлимәктә. 2021-Йили 19-өктәбир.
REUTERS

19-Өктәбир күни, дуня уйғур қурултийи билән бир қанчә тибәт тәшкилати гиретсийә пайтәхти афенада ахбарат йиғини өткүзүп, хәлқара олимпик комитетини тәнқид қилған шундақла санаәтләшкән 7 дөләт һөкүмәтлирини вә һәр қайси әл тәнһәрикәтчилирини беҗиң қишлиқ олимпикини байқут қилишқа чақирған. Афенадики бир меһманханида өткүзүлгән ахбарат йиғини хәлқара олимпик комитети 18-өктәбир афенаниң олимпик теғида мәшәл йеқиш мурасими өткүзүп, 19-өктәбир күни мәшәлни хитайниң бейҗиң қишлиқ олимпик һәйитигә ‍өткүзүп бәргән бир вақитта чақирилған.

Хәлқара олимпик комитети кишилик һоқуқ тәшкилатлири вә бәзи ғәрб сиясийонлириниң уйғурларға "ирқий қирғинчилиқ" қилған бир дөләтниң олимпикқа саһибианлиқ қилишини бикар қилиш яки кечиктүрүш чақириқлирини рәт қилип, олимпик мәшилини хитайға өткүзүп бәргән.

Хитайниң бастурушида яшаватқан вә хитайдики демократийәни қоғдашта зиянкәшликкә учриғанларға бир минутлуқ сүкүттә туруш билән башланған афенадики ахбарат йиғинида, йиғин риясәтчиси, хәлқара тибәт тори тәшкилатиниң иҗраийә директори мәнди миковен хәлқара олимпик комитетини "икки йүзлимичилик" әйиблигән.

Униң ейтишичә, хитай олимпикниң тинчлиқ, инсанпәрвәрлик, иттипақлиқ ғайисигә бәк йирақ дөләт икән. Мәнди миковен мундақ дәйду: "мән ишинимәнки, силәр һәммиңлар шу нуқтида ортақ пикирдә, биз ‍өткәнки һәрикәтчан 48 саәт ичидә олимпикниң тинчлиққа болған ишәнч, иттипақлиқ вә инсанпәрвәрлик ғайисини тәкитләп кәлгән вә йәнә бир мурасимни сәһнигә чиқарған хәлқара олимпик комитетиниң икки йүзлимичиликигә шаһит болдуқ. Һәқиқәт шуки, олимпик мәшили йәнә бир қетим олимпик ғайисигә бәк йирақ бир һөкүмәтниң саһибианлиқиға тапшурулди".

Бу қетимлиқ ахбарат йиғинини дуня уйғур қурултийи, әркин тибәт оқуғучилар һәрикити, явропа тибәт яшлар бирләшмиси, әркин тибәт вә тибәт хәлқара тори тәшкилати қатарлиқ 5 тәшкилат бирлишип өткүзгән. Ахбарат йиғинида дуня уйғур қурултийиниң программа директори зумрәтай әркин, олимпик мәшилиниң ирқий қирғинчилиқ қилған бир дөләткә ‍өткүзүп берилгәнликини билдүргән.

Зумрәтай әркин мундақ дегән: "биз бүгүн афенада пүтүн дуняға ‍олимпик мусабиқисиниң актип ирқий қирғинчилиқ қиливатқан бир дөләткә өткүзүп берилгәнликини билдүримиз…. Милйонлиған уйғур, тибәт, җәнубий моңғул вә хитайлар биздәк тәләйлик әмәс. Хәлқара олимпик комитети бейҗиң олимпики җәрянида наразилиқ билдүрүп қолға елинғанларға капаләтлик қилишни халамду яки кишилик һоқуқ олимпик низамнамисиниң парчиси, дәп туруп, бирақ хитайдики кишилик һоқуқ вәзийити өзиниң вәзиписи даирисидә әмәс, дегәнни давамлиқ тәкитләмду?"

Зумрәтайниң тәкитлишичә, улар G-7 йәни санаәтләшкән 7 дөләтниң еийҗиң қишлиқ олимпикини байқут қилишини ‍үмид қилидикән. У бейҗиң қишлиқ олимпики бу дөләтләрниң кишилик һоқуқ мәсилисидики сәмимийитини синайдиған бир пурсәт икәнликини билдүргән.

Зумрәтай әркин: "биз санаәтләшкән 7 дөләтниң бейҗиң қишлиқ олимпик мусабиқисини байқут қилишини күтимиз. Бу һөкүмәтләр ирқий қирғинчилиққа вә инсанлиққа қарши еғир җинайәткә қарап туруп сүкүт қилиши билән бир вақитта, йәнә қандақларчә юқири дәриҗилик учришишларда охшашлар кишилик һоқуқни назарәт қилалайду. Бу сизниң кишилик һоқуқ үчүн сәп тутушиңизниң пурсити, биз буниңға қарап туримиз" дегән.

Афенаниң олимпик теғидики мәшәл йеқиш мурасиминиң 17 вә 18-өктәбир күнлиридики паалийәттә америка, канада қатарлиқ дөләтләрниң тәвәликидики хоңкоң вә тибәтләрни өз ичигә алған бир қанчә паалийәтчи нәқ мәйданда шоар товлап, хәлқара олимпик комитетиға наразилиқ билдүргән.

18-‍Өктәбир күнидики мәшәл йеқиш мурасимида нәқ мәйданға кирип, наразилиқ билдүргән 3 паалийәтчиниң бири, "олимпик комитети қандақларчә хитай шәрқий түркистанда ‍уйғурларға ирқий қирғинчилиқ қиливатса, бейҗиңниң қишлиқ олимпик ‍өткүзүшигә йол қойиду?" дәп варқириған.

Мәлум болушичә, гиретсийә сақчилири наразилиқ билдүргүчиләрни тутқун қилған болсиму, бирақ улардин 17-‍өктәбир тутқун қилинған иккийләнни қоюп бәргән. Әмма 18-өктәбир тутқун қилинған үчәйләнни һазирға қәдәр қоюп бәрмигән. Афенадики ахбарат йиғинида, әркин тибәт оқуғучилар һәрикитиниң паалийәт директори пема дома хәлқара олимпик комитетини ирқий қирғинчилиққа көз юмуш билән әйиблигән.

Пема доманиң тәкитлишичә, болупму ши җинпиң рәһбәрликидики хитай истибдатлиқ дөләт бәрпа қилип, шәрқий түркистанда ирқий қирғинчилиққа өткән, хоңкоңда демократийәни йоқатқан, хитайдики пәрқлиқ аммиви вә диний гуруһларни шундақла һәмҗинислиқларни бастурған, тәйвәнгә тәһдит селип кәлгән болсиму, бирақ хәлқара олимпик комитети буниңға көз юмған.

Пема дома йәнә мундақ дегән: "күнсери күчийип маңған бу бастуруш кризисиниң қақ оттурисида хәлқара олимпик комитети қандақ йол таллиди. Улар ирқий қирғинчилиққа қизил сизиқ сиздиму? яқ, улар пакитларға қаримай хитайни давамлиқ қоллап, ирқий қирғинчилиққа вә ши җинпиңниң рәзил бастуруш һәрикитигә көз юмди. Хитайниң 2022-йиллиқ қишлиқ олимпикни өткүзүшигә йол қоюп, хитайға хәлқаралиқ қануни ‍асас яритип бәрди".

Ахбарат йиғинида йәнә д у қ ниң программа директори зумрәтәй әркин һәрқайси дөләт тәнһәрикәтчилиригә хитаб қилип, өзиниң 40 тин артуқ уруқ-туғқан, аилә әзалириниң тутқун қилинғанлиқи, әгәр тәнһәрикәтчиләр қишлиқ олимпикигә қатнашмиса, бир қетимлиқ мусабиқидин қуруқ қалидиғанлиқи, бирақ уйғурларниң аилилирни йоқитип қоюватқанлиқини билдүргән.

У мундақ дегән: "тәнһәрикәтчиләргә нисбәтән ирқий қирғинчилиқ болуватқанда өзиниң кәспини таллаш, олимпик мусабиқисигә қатнишишниң арисида қелиш бәк мүшкүл. Чүнки, улар еришкән медал милйонлиған кишиниң қениға миләнгән. Биз бу тәнһәрикәтчиләрниң хаталиқи әмәс, дегәнни қобул қилимиз. Буниңға хәлқара олимпик комитети сәвәбчи. Уларни бу әһвалға шулар чүшүрүп қойди. Мән тәнһәрикәтчиләргә шуни демәкчи, биз силәрни қоллаймиз. Силәрниң бизгә иттипақдаш болушуңларни үмид қилимиз. Силәр бәлким бир қетимлиқ олимпик мусабиқидин қуруқ қалисиләр, әмма биз пүтүн аилимизни йоқитип қоюватимиз".

Һазирға қәдәр русийә президенти виладимир пүтүндин башқа һечқандақ бир чәтәл һөкүмәт рәһбири бейҗиң қишлиқ олимпик мусабиқисигә қатнишидиғанлиқини елан қилип бақмиған. Бирақ шуниң билән бир вақиитта йәнә американи өз ‍чигә алған һечқандақ бир һөкүмәтму уни байқут қилидиғанлиқини билдүрмигән. Америка ташқи ишлар министирлиқи илгири американиң бейҗиң қишлиқ олимпикини қандақ қилишни иттипақдашлириға мәслиһәт селиватқанлиқини ейтқаниди.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт