Қазақистанда мәшһур классик шаир билал назимниң һәйкили аватлаштурулмақта

Ихтиярий мухбиримиз ойған
2021-04-26
Share
Қазақистанда мәшһур классик шаир билал назимниң һәйкили аватлаштурулмақта Классик шаир билал назимға атап орнитилған яркәнт шәһиридики һәйкәл әтрапини аватлаштуруш һәрикитидин көрүнүш. 2021-Йил апрел, яркәнт.
Photo: RFA

Қазақистандики уйғурларниң узун йиллардин буян өзлириниң өтмүш тарихида өткән мәшһур шәхслирини, мәдәнийәт, маарип, сәнәт, илим-пән, әдәбият, игилик вә башқиму саһәлиридә көзгә чүшкән әрбаблирини яд етип, уларға ядикарлиқлар орнитип келиватқанлиқи мәлум. Мәзкур ядикарлиқлар болупму уйғурлар зич олтурақлашқан районларда җайлашқан. Әнә шуларниң бири қазақистанниң қошна уйғур ели билән чегрилашқан районида, йәни һазирқи алмута вилайитиниң яркән шәһиридә орунлашқан мәшһур классик шаир билал назимға орнитилған һәйкәлдур.

Мәлуматларға қариғанда, 1993-йили авғуст ейиниң ахирида йеңи оқуш йилиниң башлиниши һарписида билал назим һәйкилини ечилиши билән биллә шаир намида аталған уйғур оттура мәктипиниң йеңи бинасиниң ечилиш мурасими болуп өткәникән. Һазир мәзкур мәктәптә миңдин ошуқ уйғур балилири өз ана тилида билим еливатқан болуп, уларға йүздин ошуқ тәҗрибилик устазлар билим беридикән.

Классик шаир билал назимға атап орнитилған яркәнт шәһиридики һәйкәл әтрапини аватлаштуруш һәрикитидин көрүнүш. 2021-Йил апрел, яркәнт.

Йеқинда панфилоф наһийәлик уйғур етно-мәдәнийәт мәркизиниң уюштуруши билән әнә шу билал назим намидики чоң кочида орунлашқан әдиб һәйкилиниң йенида шәнбилик өткүзүлди. Бу шәнбилик қазақистан мустәқиллиқиниң 30 йиллиқи мунасивити билән уюштурулған 30 иш-чарә һәрикити даирисидә өтүп, униңға юрт мөтивәрлири, йигитбашлири, ханим-қизлар актиплири, яшлар қатнашти. Мундақ ишлар давамлиқ йүргүзүлүватқан болуп, һәйкәл әтрапиға қариғай, арча қатарлиқ сайилиқ дәл-дәрәхләр вә гүлләр тикилгән. Һазир һәйкәл әтрапида истираһәт беғини бәрпа қилиш, аватлаштуруш, йешиллаштуруш ишлири кәң қанат яймақта. Униңға милләт җанкөйәрлири тәрипидин маддий ярдәм көрситиливатиду.

Радийомиз зияритини қобул қилған панфилоф наһийәлик уйғур етно-мәдәнийәт мәркизиниң рәиси вәзиписини атқурғучи азад гайитоф әпәнди билал назим һәйкили әтрапиға истираһәт беғи ясаш тәшәббусини наһийәлик уйғур етно-мәдәнийәт мәркизиниң сабиқ рәиси, мәрһум ризайдин әйсайефниң оттуриға қойғанлиқини билдүрүп, мундақ деди: "ризайдин ака аҗайип башқурди. Билал назим паркини биз, уйғурлар, ясимисақ ким ясайду, дәп. Билал назимниң ким икәнликини, өзимизниң шаирлиримизни, язғучилиримизни, даһий адәмлиримизни әвладқа тонуштуруш. Шуларни, тарихни билиши керәк. Қандақтур бир иш-чариләрни өткүзсәк, мәктәп оқуғучилири шу йәргә кирип олтуриду, шеирларни оқуйду. Шундақ идийә билән қилди. Роһимиз бар ичимиздә. Өзимизгә ишәнч қилип, мушу ишларни қолға алдуқ. Һеч кимдин һеч нәрсә тәләп қилмай, һөкүмәткә қарап турмай, хәлқ болуп йепилип, мушу паркларни гүлләндүрәйли дегән мәқсәт".

Азад гайитоф илгирики рәис ризайдин әйсайефниң ишлирини давам қилип, истираһәт беғини тез арида ясап пүттүрүш үчүн барлиқ имканийәтләрдин пайдилинидиғанлиқини оттуриға қойди.

Биз әйни вақитларда яркәнт тәвәсидә тунҗи қетим мәдәнийәт мәркизи қурулуп, шу ишларға актип арилашқан реһимҗан тохтахуноф әпәндини зиярәт қилдуқ.

У мундақ деди: "1989-йили мәдәнийәт мәркәзлири қурулушқа башлиған иди. яркәнттә биринчи қетим уйғур мәдәнийәт күнлири болған. Шу вақитта билал назим тоғрилиқ мәсилә көтүрүлгән иди. Бу йәрдики чоң акилиримиз алди билән чоң коча бәрсәк дәп, яркәнтниң чоң бир кочисини сорап, шу кочиниң бойиға һәйкилини орнатсақ дегән чоң мәсилини талдиқорған областини башқурған ануфрийефниң алдиға қойған. Шу вақитта чоң бир йиғин болған. Билал назим кочиси бойидики ‹өктәбирниң 40 йиллиқи' колхоз идарисиниң йенидики бағчидин орун бәргәниди. Шу йәрләрни бошитип бәргән. Биринчи қетим 50 миң рублини шу яқ ташлиған."

Реһимҗан тохтахуноф мәдәнийәт мәркизиниң шу чағдики тунҗи рәһбири турғанҗан розахуноф, шундақла мәһмуд закироф, асим қурбаноф, керим кәримоф рәһбәрликидә көплигән ишларниң қилинғанлиқини, билал назим һәйкилиниң лайиһисиниң мемарчилиқ пәнлириниң доктори бәһрим ғилавдиноф тәрипидин сизилғанлиқини билдүрди. Униң ейтишичә, бу ишқа шу вақиттики қазақистан пәнләр академийәси уйғуршунаслиқ институтиниң директори, академик, җумһурийәтлик уйғур мәдәнийәт мәркизиниң тунҗи рәиси ғоҗәхмәт сәдвақасоф биваситә арилашқаникән. Һәйкәл қариғанда шәһиридә қуюлуп, 1993-йили авғуст ейида уни ечиш мурасими өткән. Униңға алмутадин вә башқиму җумһурийәтләрдин интайин көп санда уйғур зиялийлири қатнашқаникән.

Игилишимизчә, билал назим 1825-йили уйғур елиниң ғулҗа шәһиридә дуняға келип, "ғәзәлият" топлимини, "китаби ғазат дәр мүлки чин", "чаңмоза йүсүпхан" дастанлирини, "нозугум" қиссисини язған әдибкән. Или султанлиқи русийә тәрипидин ишғал қилинғандин кейин, 1881-йили миңлиған уйғурлар қатарида қазақистанниң яркәнт шәһиригә келип орунлашқан. У бу йәрдә һәр хил ишларни атқуруп, 1900-йили 75 йешида аләмдин өткән.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт