Mutexessisler: “CBS Qanili ishligen ‛shinjang heqqidiki höjjetlik filim‚ obyéktip emes”

Washin'gtondin muxbirimiz uyghar teyyarlidi
2024.01.12
Xitay hökümitining ijtima'iy torbettiki tetür teshwiqati
Yettesu

Yéqinda amérikining dangliq radiyo -téléwiziye qanili (CBS) xitay hökümitining ruxsiti bilen Uyghur éligha ziyaretke bérip mexsus höjjetlik filim ishligen. Uyghurlar weziyitige yéqindin diqqet qiliwatqan közetküchiler bilen mutexessisler  bu filimning obyéktip emeslikini ilgiri sürmekte.

2023-Yili amérikidiki dangliq radiyo téléwiziye CBS  qanili “Shinjang höjjetlik filimi” ni élan qilghan. Filimda filim ishlesh jeryanida Uyghur élide élip bérilghan ziyaret we pa'aliyetlerning xitay hökümitining birtutash orunlashturushi we qattiq nazariti astida élip bérilghanliqi ashkara tilgha élin'ghan. Filimda yene Uyghur élidiki hemme yerlerning kaméra we yüz tonush üsküniliri arqiliq nazaret qilinidighanliqi tüpeyli  ular uchrashqan héchqandaq bir kishining özliri bilen paranglishishqa jür'et qilalmighanliqi éniq körsitilgen.

Amérika bashchiliqidiki bir qisim gherb elliri  parlaméntliri we xelq'aradiki kishilik hoquq organliri xitay hökümitining Uyghur élide yürgüzgen siyasitini “Irqiy qirghinchiliq” we “Insaniyetke qarshi jinayet” dep eyiblewatqan mezgilde xitay da'irilining tetür teshwiqatini künséri kücheytiwatqanliqi melum.

 Amérikadiki “Kommunizm qurbanliri xatire fondi” ning tetqiqatchisi, lagér we Uyghur élining nöwettiki ehwali heqqidiki tetqiqat doklatliri bilen tonulghan doktor adri'an zéniz (Adrian Zenz)  X te  CBS  qanilining “Shinjang höjjetlik filimi” ge inkas qayturup mundaq dégen: “CBS Qanili lagérlar heqqide heddidin ziyade söz qilip, xitay hökümiti sadir qiliwatqan  bashqa wehshiyliklerge sel qarighan.Bu  doklatni   shinjangdiki köp tereplimilik wehshiylik we zulumni mulahize qilishta ajiz déyishke bolidu. Shinjangdiki lagérlar, zulum, wehshiylikler we mejburiy emgek qatarliqlar b d t doklatida tilgha élin'ghan we kishilik hoquq teshkilatliri hem  ilmi tetqiqatlarda ochuq-ashkara muzakire qilin'ghan. Bu doklat  éniqla xitayning teshwiqat tirishchanliqini tenqid qilghan bolsimu, emma mutexessislerning siyasiy muhit we siyasetning yolgha qoyulushigha a'it pikir we köz qarashliri qanchilik derijide  bu doklatqa kirgüzüldi? bu  manga éniq emes”.

CBS  Qanilining “Shinjang höjjetlik filimi” ning mezmuni we xaraktéri heqqide söz bolghanda amérikadiki xitay analizchisi , “ Béyjing bahari” zhurnilining sabiq bash muherriri  xu ping (胡平)  ependi köz qarshini sherhlep  mundaq sherhlidi:

“Amérikaning CBS qanilining ishligen höjjetlik  filimi bek külkilik. Bu exlaqi  ölchemge toshmighan .  Belki xitay  hökümitining ishlepchiqarmaqchi bolghan teshwiqatidin bashqa nerse emes. Bu pirogramma xitay hökümitining teshwiqati üchün xizmet qilghan. Buningda asasiy qatlamdiki chirikleshken kadirlarning aldamchiliqi, yeni quli bar. Hökümet we asasiy qatlamdiki chirikleshken kadirlarning maslishishi bilen bu pirogramma otturigha chiqqan. Shunga bu Uyghurlar we shinjang heqqide ispat bolalmaydu. Biz bu xitay hökümitining saxtipezlikini we xitaygha oyunchuq bolghan sayahet ömikinimu (muxbirlarni) tenqid qilishimiz kérek. Bu ömekning  shinjang heqqide öginishi kérek bolghan  nurghun heqiqetler bar”.

 Xitay kompartiyesining  metbu'ati  bolghan “Yershari waqti géziti” CBS qanilining “Shinjang heqqidiki höjjetlik filimi” ni  maxtap, “CBS Shinjangdiki tutup turush merkezliri we türmiler heqqide ispat tapalmidi” dep dawrang salghan. Amérikadiki siyasiy analizchi ilshat hesen radiyomiz ziyaritini qobul qilip,“Yer shari waqti géziti” ning  bu inkasigha reddiye berdi.

 Uning qarishiche,  CBS qanilining shinjang heqqidiki höjjetlik filimining xitay kompartiyesining kaniyi we teshwiqat qorali bolghan “Yershari waqti géziti” teripidin maxtilishila bu filimning obyéktip emeslikini körsitip béridiken.

 Yéqinda Uyghur kishilik hoquq qurulushi mexsus doklat élan qilip, Uyghur élidiki sayahetchilikining xitay hökümiti élip bériwatqan “Irqiy qirghinchiliqi” we “Insaniyetke qarshi jinayiti” ni yoshurushqa yardem béridighanliqini ilgiri sürüp bu sayahetchilikni “Irqiy qirghinchiliq sayahiti” dep atap, chet'el sayahet shirketlirining Uyghur éligha sayahet teshkillimeslikini teshebbus qilghan idi. Bu doklatni teyyarlighan tetqiqatchilardin Uyghur kishilik hoquq qurulushining tetqiqat diréktori hénrik shajiwiski (Henryk Szadziewski) radiyomiz ziyaritini qobul qilip, xitay hökümiti sayahet arqiliq tetür teshwiqatni dawamliq élip bériwatqanliqini körsetti.  U yene bu sayahet we filimlarning asasliqi xitay hökümitining shinjang heqqidiki hékayisini anglitidiken. U mundaq dédi:

 “Amérikining CBS qanilining shinjang heqqide ishligen pirogrammisi heqqide xewirim bar. Bu xil shekildiki xitay ziyariti we pirogrammilar burunmu bolghan we ishlen'gen. Xitay hökümiti özining shinjang siyasitining özgergenlikini we buning  muweppeqiyetlik bolghanliqini teshwiq qiliwatidu. Halbuki,  birleshken döletler teshkilati xitayning bu siyasitini qattiq eyiblep,uning  shinjangda insaniyetke qarshi jinayetler élip barghanliqi éhtimalning yuqiri ikenliki heqqide doklat élan qildi. Shunga xitay hökümiti sayahet arqiliq tetür teshwiqatini dawamliq élip bériwatidu. Yeni, zhurnalistlar, diplomatlar we shuninggha oxshash bashqa shexslerni teklip qilip sayahet orunlashturuwatidu. Xitay hökümiti bu sayahetlerni  intayin inchikilik bilen teshkillewatidu. Bu xil sayahetlerning sherti we meqsiti éniq. Shinjanggha teklip qilin'ghan kishilerning baridighan jayliri we ziyaret qilidighan ademler aldidin orunlashturulghan. Yeni cheklimisi intayin éghir. Bu sayahetlerde asasliq xitay hökümitining shinjang heqqidiki hékayisini anglaydu”.

Axirida, ilshat hesen ependi, CBS qanili ishligen bu obyéktip bolmighan  müjmel höjjetlik filimning chet'elde élip bériliwatqan Uyghur dawasigha, teshwiqat pa'aliyetlirige we Uyghur élidiki “Irqiy qirghinchiliq” we “Insaniyetke qarshi jinayet” heqqidiki xelq'araliq köz qarashqa selbiy tesiri körsitidighanliqini alahide tilgha aldi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.