CECC Ning 2023-yilliq doklatida amérika hökümitining Uyghur mesilisige jiddiy mu'amile qilishi telep qilindi

Washin'gtondin muxbirimiz nur'iman teyyarlidi
2024.05.13
chris-smith-Jeff-Merkley.jpg Kéngesh palata ezasi jéf mérkiliy (Jeff Merkley) we awam palata ezasi kristofér simis (Christopher H. Smith) CECC Ötküzgen “Uyghur mejburiy emgikining aldini élish qanunining yolgha qoyulushi we uning yer shari teminlesh zenjirige körsitidighan tesiri” dégen témidiki guwahliq anglash yighinida. 2023-Yili 18-aprél, washin'gton.
RFA/Shehrizad

10-May küni amérika dölet mejlisi qarmiqidiki “Xitay ishliri ijra'iye komitéti” (CECC) ötken bir yilliq xizmet doklatini élan qildi. Mezkur doklatta 2023-yili xitayning Uyghur rayonidiki kishilik hoquq depsendichilikini dawam qiliwatqanliqi we amérika hökümitining buninggha qarita jiddiy tedbirlerni élishi telep qilindi.

Mezkur doklatni amérika awam palata ezasi kiris simis (Chris Smith) we kéngesh palata ezasi jéf mérkléy (Jeff Merkley) birlikte élan qilghan bolup, kiris simis doklat heqqide mundaq dégen: “Mezkur yilliq doklatta xitay xelq jumhuriyiti (x x j) ning kishilik hoquq qanunlirigha ri'aye qilmighanliqi hemde shi jinping we xitay kompartiyesining insaniyetke qarshi wehshiyane jinayetlerni dawamlashturuwatqanliqi körsitildi, shundaqla bu jinayetlerni sürüshte qilishtiki ölchem békitildi. Insaniyetke éghir ziyan salidighan bu jinayetler irqiy qirghinchiliqni öz ichige alidu” .

Yillardin buyan xitay hökümitining Uyghurlarni qirghin qilishini keskin eyiblep kelgen jéf mérkléymu bu munasiwet bilen söz qilghan. Uning bu heqtiki bayanlirida mundaq qurlar uchraydu: “Xitay puqraliri xelq'ara qanun boyiche barliq kishilik hoquqlardin behrimen bolushqa tégishlik. Lékin doklatqa asaslan'ghanda, xitay hökümiti puqralirining bu hoquqlardin behrimen bolushigha tosqunluq qilip kelmekte. Xitay da'iriliri yuqiri derijilik nazaret we dölet halqighan basturush qatarliq usullar arqiliq xelq'araliq qanunlargha xilapliq qilip kelmekte. Men baydin hökümitining xitayda tutulghan wijdan mehbuslirigha köngül bölüshini, CECC ning bergen tewsiyeliri boyiche ish körüshini telep qilimen. ”

Doklatta, xitayning amérika puqraliri we ahalilirini nishan qilghan chégra halqighan parakendichilik we tehdit sélish pa'aliyetliri, mejburiy emgekke chétishliq dunyawi markilar, xitay hökümitining keng kölemde biyologiyelik nazaret sistémisi berpa qilishi, Uyghur rayonida élip bériwatqan irqiy qirghinchiliqi we xitay hökümitining özini aqlash teshwiqati qatarliq mezmunlar heqqide tepsiliy melumat bérilgen.

Xelq'ara kishilik hoquqni közitish teshkilati xitay ishliri bölümining sabiq diréktori sofi richardson (Sophie Richardson) mezkur doklatning élan qilinish munasiwiti bilen radiyomizning ziyaritini qobul qildi. U bu heqte radiyomizgha söz qilip mundaq dédi: “Xitay ishliri ijra'iye komitétining bu doklati her yilidikige oxshash nahayiti mukemmel yézilghan. Bolupmu Uyghurlarning kishilik hoquq depsendichilikige a'it mezmunlarda téximu tepsiliy toxtalghan. Bu doklattiki eng muhim nuqta bolsa doklatta tilgha élin'ghan mesililerni hel qilishta amérika hökümitining némilerni qilishi kérekliki heqqide tewsiyelerning toluq bolushidur. Ular tewsiye qilghan tedbirlerning échidiki mejburiy emgekke chétishliq soda zenjirini qattiq tekshürüsh nahayiti yaxshi teklip boptu, dep qaraymen. Bu mejburiy emgekning da'irisi paxta we shoxla (pemidur) din ötüp, déngiz mehsulatliri we ximiyelik maddilarghiche kéngiyiptu. Adette oxshimighan shirketler oxshimighan sahelerde oxshimighan sistéma boyiche ish köridu. Shunga meyli amérikaning ichide bolsun, meyli sirtida bolsun, hemmisini ayrim-ayrim tekshürüp, ispat toplash we jazalash teklipi sunush heqiqeten muhim. Eger biz rasttinla qanun boyiche idare qilishqa ishensek we shu boyiche ish körsek, andin xitay re'isi shi jinpingning Uyghur rayonida yürgüzgen jinayetlirini sürüshte qilalaymiz we shu yerdiki xirislarni kontrol qilalishimiz mumkin. ”

Mezkur doklatta amérika dölet mejlisi we hökümitige Uyghurlar mesilisini chöridigen halda bir qatar tewsiyeler bérilgen. Bu tewsiyeler kanada we bashqa ittipaqdash döletler bilen Uyghur musapirliri mesilisi boyiche maslashturush guruppisi qurush, “Uyghur kishilik hoquq siyasiti qanuni” ni toluq ijra qilish, ittipaqdash we shérik döletler bilen hemkarliship, chet'eldiki Uyghur we bashqa türkiy tilliq xelqlerni xitayning chégra halqighan basturushidin qoghdash, Uyghur, qazaq we bashqa türkiy tilliq musulmanlarni amérikigha qobul qilishni aldin oylishish, mexsus tür ajritip, sabiq lagér tutqunlirigha yardem bérish qatarliqlarni öz ichige alghan.

 “Xitay ishliri ijra'iye komitéti” we kiris simis bilen yéqindin hemkarliship kéliwatqan Uyghur herikiti teshkilatining re'isi roshen abbas xanim doklat heqqide toxtilip, buningdiki ijabiy nuqtilarni mu'eyyenleshtürdi. Uning qarishiche, bu doklatta Uyghurlar uchrawatqan zulumning köp qismi bayan qilin'ghan bolup, xitay hökümitining uchurgha bolghan qattiq kontrolluqi bolmighinida uni téximu tepsiliy we sistémiliq yézip chiqish mumkin bolidiken.

Roshen abbas xanimning bildürüshiche, amérikaning Uyghur mejburiy emgikige chétishliq mehsulatlargha qaratqan jaza tedbirlirini mu'eyyen ünüm yaratti, déyishke bolidu. Shundaq bolghanliqi üchün Uyghur herikiti teshkilati bu türdiki jaza tedbirlirini amérika bilen ittipaqdash bolghan döletlergimu kéngeytish tewsiyelirini sun'ghan.

Doklatta yene xongkongda tutulghan siyasiy mehbuslarning ehwali, tibet rayonidiki zulumlar qatarliqlarmu tégishlik derijide yer alghan bolup, amérikaning bu mesililerge izchil köngül bölüwatqanliqi eskertilgen, shundaqla qanunsiz tutqun qilin'ghan ashu kishilerning qoyup bérilishi telep qilin'ghan.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.