CNN: "Xitayning Uyghurlar heqqidiki teshwiqati yuqiri pellige chiqti"

Muxbirimiz nur'iman
2021-04-19
Share
cnn-uyghur-lager-videosi.jpg CNN Muxbirliri qeshqer shehirining sirtidiki melum bir jaza lagérigha yéqinlashqanda xitay saqchilirining ularni tosuwalghan körünüshi.
cnn.com

CNN Xewer tori yéqinda "Uchurlarni yoshurushtin teshwiqat borinighiche: xitayning shinjang heqqidiki melumatlarni kontrol qilishqa urunushi" serlewhilik maqale élan qilghan.

Maqalide: "Xitay xelq'arada qozghalghan xitayning Uyghurlargha yürgüzüwatqan qirghinchiliqi tüpeylidin 2022-yilliq béyjing olimpik tenheriket musabiqisini bayqut qilish toghrisidiki chaqiriqlargha jawaben Uyghurlar heqqidiki teshwiqatni kücheytken", dep körsitilgen.

Yéqindin buyan amérika qatarliq gherb démokratik elliride xitay hökümitining Uyghurlargha yürgüzüwatqan irqiy qirghinchiliqi keng ashkarilinip, xelq'araliq bésim qattiq küchiyiwatqan bir shara'itta, xitay hökümiti Uyghurlarning xushal-xuram yashawatqanliqini ilgiri süridighan teshwiqat herikitini qattiq kücheytken.

Xitay hökümiti bundaq widiyolarda Uyghurlarning naxsha éytip-ussul oynap bextiyar yashawatqanliqini körsitip, irqiy qirghinchiliqni inkar qilsa, yene beziliride Uyghurlarning mejburiy emgekke séliniwatqanliqini inkar qilishqa urun'ghan.

Xitay hökümiti 9-aprél küni béyjingda "Shinjanggha alaqidar mesililer toghrisidiki 7-qétimliq axbarat élan qilish yighini" ni chaqirip, chet'ellerdiki musteqil tetqiqat organlirining tutqun qilin'ghan Uyghurlar heqqidiki toplighan sanliq melumatlirini inkar qilghan. Lagér shahitlirini, shundaqla ata-ana, uruq-tughqanlirining iz-dérikini qilghanlarni "Yalghanchiliq qildi", dep qarilighan. Bular ichide eyni chaghda lagérgha qamalghan apisi we inisi üchün amérika dölet mejliside guwahliq bergen radiyomiz muxbiri gülchéhre qéyummu bar. Diqqet qozghaydighini shuki, xitay da'iriliri gülchéhreni 2017-yili üstidin tutush buyruqi chiqirilghan "Térrorluq gumandari" dégen.

"Washin'gton pochtisi" gézitining 18-aprél bergen xewiride: "Deslepte, erkin asiya radiyosidiki bir qanche jesur muxbirlar Uyghur rayonida yüz bériwatqan dehshetlik weqelerni dunyagha ashkarilashqa bashlighanda, xitay hökümiti u xil weqelerning yüz bergenlikini ret qilghan", dep körsetken.

Xewerde yene, sün'iy hemrah süriti we arqa-arqidin chiqqan lagér shahitlirining guwahliqliridin kéyin xitay hökümitining lagérlarni "Terbiyelesh merkizi" dep atap lagérlar heqqidiki heqiqiy uchurlarni kontrol qilghanliqi yézilghan.

Xitayning 7-qétimliq axbarat élan qilish yighinida yene lagérdin qoyup bérilip chet'ellerge chiqqandin kéyin dunya axbaratigha jaza lagérlirining ichki sirlirini özining lagérdiki échinishliq kechmishliri asasida ashkarilap kéliwatqan lagér shahitliridin méhrigül tursun, tursun'ay ziyawudun, zumret dawut, sayragül sawutbay qatarliqlarni "Emeliyette amérika we gherbtiki xitaygha qarshi küchler teripidin yallan'ghan, chégra sirtida shinjanggha qara chaplashqa tayinip kün kechüridighan artislardur" dep qarilap, ularning éytqanlirini yalghan'gha chiqirishqa urun'ghan.

Lagér shahiti tursun'ay ziyawudun xanim bu heqte mundaq dédi: "Men lagérdiki zulumlarni béshimdin ötküzdüm. Xitay nurghun kishilerni u yerde öltürüwetti, sarang qilip qoydi. Eger yalghan dése bizge ularnimu körsetsun".

Xitay re'isi shi jinping 2020-yili 9-ayda "Shinjangda yolgha qoyulghan siyaset" ning "Pütünley toghra" ikenlikini körsitip, yerlik hökümetni "Shinjangning ijtima'iy muqimliq hékayisini ishench bilen teshwiq qilish" qa chaqirghanidi.

Axirida tursun'ay xanim yene mundaq dédi: "Méni qoyuwétishtin burun girim qilip, zorlap külüp gep qildurup widiyogha alghan. Hazirqi xitayning teshwiqatliridiki kishilerning hemmisi ashundaq mejburlinidu".

CNN Xewer tori Uyghur rayonining shexsler we organlar üchün "Wetenperwerlik siniqi" bolup qalghanliqini tekitligen.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet