Даңлиқ содигәр абдуҗелил һаҗим ақланған болсиму түрмидин қоюп берилмигән

Мухбиримиз җүмә
2019-09-12
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Абдуҗелил һаҗим(оңдин иккинчи) қатарлиқ қәшқәр вилайәтлик сода-санаәт бирләшмисиниң бир қисим әзалири исламабадтики шаһ файсал мәсчити алдида. 2014-Йили яз, пакистан.
Абдуҗелил һаҗим(оңдин иккинчи) қатарлиқ қәшқәр вилайәтлик сода-санаәт бирләшмисиниң бир қисим әзалири исламабадтики шаһ файсал мәсчити алдида. 2014-Йили яз, пакистан.
RFA/Shöhret Hoshur

Биз игилигән әң йеңи мәлуматларға қариғанда, 2017-йилдин буян түрмидә йетиватқан қәшқәрдики даңлиқ содигәр абдуҗелил хелил йәни (абдуҗелил һаҗим) наразилиқ әрзидә утуп, униңға әсли берилгән җаза бикар қилинған болсиму, әмма у та һазирғичә түрмидин қоюп берилмигән.

Бизгә йәткүзүлгән бу һәқтики испатлиқ материялларға қариғанда, шинҗаң хелил хәлқара сода чәклик мәсулийәт ширкитиниң қанун вәкили болған абдуҗелил хелил йәни (абдуҗелил һаҗим) қәшқәр вилайәтлик оттура сот мәһкимиси, шинҗаң уйғур аптоном районлуқ хәлқ тәптиш мәһкимисиниң қәшқәр шөбиси тәрипидин «террорлуқ һәрикитигә маддий ярдәм бериш җинайити өткүзди» дәп әйибләнгән вә 2017-йил 3-айниң 3-күни тохтитип қоюлған. У, шу йили 5-айниң 6-күни қолға елинған вә қәшқәр вилайити пәйзиват наһийәлик қамақханида қамалған.

Материялда көрситилишичә, даириләр абдуҗелил хелил үстидин 2017-йили 5-айниң 18-күни бири қетим вә 2018-йили 7-айниң 28-күни бир қетим сот ечип, униң үстидин «(2017) ш 31 җ д чиқиш 180 номурлуқ җинайи ишлар кесими» дәп атилидиған бир кесимнамә чиқирип униң ширкитиниң «террорлуқ һәрикитигә маддий ярдәм бериш җинайити» ни бекиткән вә ширкәткә 5 милйон йүән хитай хәлқ пули җәриманә қойғандин сирт, абдуҗелил хелилниңму «террорлуқ һәрикитигә маддий ярдәм бериш җинайити» ни бекитип, униңға 11 йиллиқ муддәтлик қамақ җазаси бәргән һәм униң өзигә тәвә 73 милйон йүәнлик мал-мүлкини мусадирә қилған.

Мәлум болушичә, абдуҗелил хелил, сот һөкүмигә қайил болмиған вә өзиниң аталмиш «террорлуқ һәрикитигә ярдәм бериш җинайити» садир қилмиғанлиқини билдүрүп өзигә берилгән җаза үстидин адвокати арқилиқ юқири сотқа наразилиқ әрзи сунған.

Игилишимизчә, абдуҗелил хелил сичүән яфең адвокатлиқ орнидин ляв йоң исимлик бир адвокатни яллиған.

Бизгә йәткүзүлгән испатлиқ материялларға қариғанда, адвокат наразилиқ әрзидә «1-сотта тәртипкә хилаплиқ қилиш әһвали көрүлгән, җавабкарниң һәр қайси дәва басқучидики ақлиниш һоқуқи капаләткә игә қилинмиған, абдуҗелил хелилниң җинайәт қәстәнликини бекитидиған дәлил-испат толуқ әмәс, адил бир тәрәп қилинса» дегән мәзмунда ақлаш пикирини оттуриға қойған.

Нәтиҗидә, шинҗаң уйғур аптоном районлуқ юқири хәлқ сот мәһкимиси мәзкур делоға қарап чиқип, 2019-йили 1-айниң 8-күни кесимнамә елан қилған вә қәшқәр оттура хәлқ сот мәһкимиси абдуҗелил хелил устидин әсли чиқарған аталмиш «180-номурлуқ җинайи ишлар һөкүм вә кесими» ни күчтин қалдурған.

Мәзкур делодин йеқиндин хәвәрдар кишиниң өз кимликини ашкарилимаслиқ шәрти билән радийомизға ейтип беришичә, абдуҗелил хелилға қәшқәр оттура сот бәргән әсли җаза уйғур аптоном районлуқ юқири сот тәрипидин бикар қилинған болсиму, у түрмидин техичә қоюп берилмигән.

Биз қәшқәр вилайәтлик оттура хәлқ сот мәһкимисигә телефон қилип, әһвал игиләшкә тиришқан болсақму телефонлиримиз җавабсиз қалдурулди.

Һалбуки, америкадики адвокат нури түркәлниң билдүрүшичә, хитайниң өз асасий қануни яки җинайи ишлар қануни бойичә болғандиму оттура сотниң һөкүми юқири сот тәрипидин бикар қилинған һаман җавабкарға бурун берилгән җинайәтләр дәрһал әмәлдин қалдурулуп, у түрмидин қоюп берилиши керәк.

Ундақта абдуҗелил хелилниң сичүән яфең адвокатлиқ орнидин яллиған адвокати буниңға қандақ қарайду? биз абдуҗелил һаҗимниң адвокати ляв йоң зиярәт қилип униң мәзкур мәсилидики қарашлирини алдуқ.

Һалбуки у, делониң сәзгүрлүкини тилға елип дело тәпсилати һәққидә көп тохтилишни халимиди.

У мундақ деди: «сизниң салаһийитиңизни дәлиллийәлмигән шараит астида сизгә бу дело һәққидә бир нәрсә дәп берәлмәймән. Бу дело бир қатар сәзгүр мәсиләргә берип тақилидиған дело, шуңа сизгә буларни ашкарилаш анчә қулай әмәс.»

Мәлум болушичә, абдуҗелил һаҗим 2017-йили 5-айда қолға елинип һөкүм елан қилинғандин буян қәшқәр пәйзиваттики қарилиғач бинам түрмисигә соланған. Бу иштин хәвәрдар кишиниң ейтишичә, у бу җәрянда еғир тән җазаси вә қаттиқ сораққа учрап 2 қетим дохтурханиға апирилған. Нөвәттә абдуҗелил һаҗимниң тән саламәтлики начарлишип орнидин қопалмайдиған болуп қалған вә қәшқәр шәһиригә җайлашқан йирақ шәрқ дохтурханисиға елип келингән.

Нөвәттики телефон алақисидики қийинчилиқлар биз түпәйли бу һәқтики мәлуматларни өз алдимизға толуқ дәлиллийәлмигән болсақму, әмма униң йирақ шәрқ дохтурханисиға елип келингәнлики мәлум дәриҗидә айдиңлашти.

Мәзкур дохтурханидики телефонимизни алған нөвәтчи хадим, абдуҗелил хелилниң ички бөлүмдә болуши мумкинликини ейтти.

Ички бөлүмгә қарашлиқ кесәлханисидин телефонимизни алған нөвәтчи дохтур мундақ деди: «мән униң мәсул дохтури әмәс, униң дохтури әтә келиду. Шу чағда телефон елип сораң.»

Һалбуки, бу һәқтә илгирләп мәлумат елиш үчүн мәзкур дохтурханиға қайта-қайта қилған телефонлиримиз шундин кейин қәтий уланмиди.

Бу иштин хәвәрдар кишиниң ейтишичә, бу йил әмдила 56 яшқа киргән абдуҗелил һаҗимниң нөвәттә тени аҗизлап еғир һалсириған вә вәсийәт қалдурғанға охшаш гәпләрни қилишқа башлиған. Әмма шундақтиму, уни сорақ қилиш бу дохтурханидиму изчил давамлаштурулған.

Ундақта «гунаһсиз» дәп һөкүм чиқирилған бир адәм немә үчүн һелиһәм қоюп берилмәйду?

Адвокат нури түркәлниң ейтишичә, буниңдики сәвәб абдуҗелил хелилниң делосиниң қануний мәсилә әмәс, бәлки бир сиясий мәсилә икәнликидә.

Бу һәқтә пикир йүргүзгән абдуҗелил һаҗимниң америкадики йеқиниму охшаш қарашни оттуриға қойди. Униң ейтишичә, хитай йиллардин буян уйғурларға қарита давамлаштуруп кәлгән бастуруш һәрикитидә асаслиқи уйғур җәмийитидә нопузи, инавити вә орни бар җәмийәт әрбаблирини нишан қилған. Абдуҗелил һаҗимму шуларниң бири.

Радийомизму хитай даирилириниң 2017-йили майда қәшқәрдики юқирида исми тилға елинған даңлиқ содигәрләрни тутқун қилғанлиқини дәлиллигәниди.

Абдуҗелил һаҗим 1963-йили қәшқәрдә туғулған. Униң аилиси әслидинла юрт ичидә сахавәтчилики вә мәрипәтпәрвәрлики билән һөрмәт қазанған мөтивәр аилә икән.

Мәлум болушичә, у шинҗаң хелил хәлқара сода чәклик мәсулийәт ширкитини қуруп мәзкур ширкәтниң қануний вәкили болуп турған мәзгилдиму әл-юртиниң ғемини йейишни тохтатмиған.

Игилинишичә, абдуҗелил хелил ( абдуҗелил һаҗим) 2014-йили 28-июл йәкәнниң елишқу йезисида бастуруш йүз бәргәндә мәзкур йезиға һал сорап барған шәхсләрниң бири икән.

Униңға берилгән җаза бикар қилинғиниға 9 айдин ашқан болсиму, у йәнила хитай түрмисидә изтирап чәкмәктә. Уни йәнә қандақ қисмәтләрниң күтүп туруватқанлиқи һазирчә намәлум.

*Бу программиниң ишлинишигә мухбиримиз сада һәмкарлашқан.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт