Dangliq sodiger abdujélil hajim aqlan'ghan bolsimu türmidin qoyup bérilmigen

Muxbirimiz jüme
2019-09-12
Élxet
Pikir
Share
Print
Abdujélil hajim(ongdin ikkinchi) qatarliq qeshqer wilayetlik soda-sana'et birleshmisining bir qisim ezaliri islam'abadtiki shah faysal meschiti aldida. 2014-Yili yaz, pakistan.
Abdujélil hajim(ongdin ikkinchi) qatarliq qeshqer wilayetlik soda-sana'et birleshmisining bir qisim ezaliri islam'abadtiki shah faysal meschiti aldida. 2014-Yili yaz, pakistan.
RFA/Shöhret Hoshur

Biz igiligen eng yéngi melumatlargha qarighanda, 2017-yildin buyan türmide yétiwatqan qeshqerdiki dangliq sodiger abdujélil xélil yeni (abdujélil hajim) naraziliq erzide utup, uninggha esli bérilgen jaza bikar qilin'ghan bolsimu, emma u ta hazirghiche türmidin qoyup bérilmigen.

Bizge yetküzülgen bu heqtiki ispatliq matériyallargha qarighanda, shinjang xélil xelq'ara soda cheklik mes'uliyet shirkitining qanun wekili bolghan abdujélil xélil yeni (abdujélil hajim) qeshqer wilayetlik ottura sot mehkimisi, shinjang Uyghur aptonom rayonluq xelq teptish mehkimisining qeshqer shöbisi teripidin "Térrorluq herikitige maddiy yardem bérish jinayiti ötküzdi" dep eyiblen'gen we 2017-yil 3-ayning 3-küni toxtitip qoyulghan. U, shu yili 5-ayning 6-küni qolgha élin'ghan we qeshqer wilayiti peyziwat nahiyelik qamaqxanida qamalghan.

Matériyalda körsitilishiche, da'iriler abdujélil xélil üstidin 2017-yili 5-ayning 18-küni biri qétim we 2018-yili 7-ayning 28-küni bir qétim sot échip, uning üstidin "(2017) Sh 31 j d chiqish 180 nomurluq jinayi ishlar késimi" dep atilidighan bir késimname chiqirip uning shirkitining "Térrorluq herikitige maddiy yardem bérish jinayiti" ni békitken we shirketke 5 milyon yüen xitay xelq puli jerimane qoyghandin sirt, abdujélil xélilningmu "Térrorluq herikitige maddiy yardem bérish jinayiti" ni békitip, uninggha 11 yilliq muddetlik qamaq jazasi bergen hem uning özige tewe 73 milyon yüenlik mal-mülkini musadire qilghan.

Melum bolushiche, abdujélil xélil, sot hökümige qayil bolmighan we özining atalmish "Térrorluq herikitige yardem bérish jinayiti" sadir qilmighanliqini bildürüp özige bérilgen jaza üstidin adwokati arqiliq yuqiri sotqa naraziliq erzi sun'ghan.

Igilishimizche, abdujélil xélil sichüen yaféng adwokatliq ornidin lyaw yong isimlik bir adwokatni yallighan.

Bizge yetküzülgen ispatliq matériyallargha qarighanda, adwokat naraziliq erzide "1-Sotta tertipke xilapliq qilish ehwali körülgen, jawabkarning her qaysi dewa basquchidiki aqlinish hoquqi kapaletke ige qilinmighan, abdujélil xélilning jinayet qestenlikini békitidighan delil-ispat toluq emes, adil bir terep qilinsa" dégen mezmunda aqlash pikirini otturigha qoyghan.

Netijide, shinjang Uyghur aptonom rayonluq yuqiri xelq sot mehkimisi mezkur délogha qarap chiqip, 2019-yili 1-ayning 8-küni késimname élan qilghan we qeshqer ottura xelq sot mehkimisi abdujélil xélil ustidin esli chiqarghan atalmish "180-Nomurluq jinayi ishlar höküm we késimi" ni küchtin qaldurghan.

Mezkur délodin yéqindin xewerdar kishining öz kimlikini ashkarilimasliq sherti bilen radiyomizgha éytip bérishiche, abdujélil xélilgha qeshqer ottura sot bergen esli jaza Uyghur aptonom rayonluq yuqiri sot teripidin bikar qilin'ghan bolsimu, u türmidin téxiche qoyup bérilmigen.

Biz qeshqer wilayetlik ottura xelq sot mehkimisige téléfon qilip, ehwal igileshke tirishqan bolsaqmu téléfonlirimiz jawabsiz qalduruldi.

Halbuki, amérikadiki adwokat nuri türkelning bildürüshiche, xitayning öz asasiy qanuni yaki jinayi ishlar qanuni boyiche bolghandimu ottura sotning hökümi yuqiri sot teripidin bikar qilin'ghan haman jawabkargha burun bérilgen jinayetler derhal emeldin qaldurulup, u türmidin qoyup bérilishi kérek.

Undaqta abdujélil xélilning sichüen yaféng adwokatliq ornidin yallighan adwokati buninggha qandaq qaraydu? biz abdujélil hajimning adwokati lyaw yong ziyaret qilip uning mezkur mesilidiki qarashlirini alduq.

Halbuki u, déloning sezgürlükini tilgha élip délo tepsilati heqqide köp toxtilishni xalimidi.

U mundaq dédi: "Sizning salahiyitingizni delilliyelmigen shara'it astida sizge bu délo heqqide bir nerse dep bérelmeymen. Bu délo bir qatar sezgür mesilerge bérip taqilidighan délo, shunga sizge bularni ashkarilash anche qulay emes."

Melum bolushiche, abdujélil hajim 2017-yili 5-ayda qolgha élinip höküm élan qilin'ghandin buyan qeshqer peyziwattiki qarilighach binam türmisige solan'ghan. Bu ishtin xewerdar kishining éytishiche, u bu jeryanda éghir ten jazasi we qattiq soraqqa uchrap 2 qétim doxturxanigha apirilghan. Nöwette abdujélil hajimning ten salametliki nacharliship ornidin qopalmaydighan bolup qalghan we qeshqer shehirige jaylashqan yiraq sherq doxturxanisigha élip kélin'gen.

Nöwettiki téléfon alaqisidiki qiyinchiliqlar biz tüpeyli bu heqtiki melumatlarni öz aldimizgha toluq delilliyelmigen bolsaqmu, emma uning yiraq sherq doxturxanisigha élip kélin'genliki melum derijide aydinglashti.

Mezkur doxturxanidiki téléfonimizni alghan nöwetchi xadim, abdujélil xélilning ichki bölümde bolushi mumkinlikini éytti.

Ichki bölümge qarashliq késelxanisidin téléfonimizni alghan nöwetchi doxtur mundaq dédi: "Men uning mes'ul doxturi emes, uning doxturi ete kélidu. Shu chaghda téléfon élip sorang."

Halbuki, bu heqte ilgirlep melumat élish üchün mezkur doxturxanigha qayta-qayta qilghan téléfonlirimiz shundin kéyin qet'iy ulanmidi.

Bu ishtin xewerdar kishining éytishiche, bu yil emdila 56 yashqa kirgen abdujélil hajimning nöwette téni ajizlap éghir halsirighan we wesiyet qaldurghan'gha oxshash geplerni qilishqa bashlighan. Emma shundaqtimu, uni soraq qilish bu doxturxanidimu izchil dawamlashturulghan.

Undaqta "Gunahsiz" dep höküm chiqirilghan bir adem néme üchün hélihem qoyup bérilmeydu?

Adwokat nuri türkelning éytishiche, buningdiki seweb abdujélil xélilning délosining qanuniy mesile emes, belki bir siyasiy mesile ikenlikide.

Bu heqte pikir yürgüzgen abdujélil hajimning amérikadiki yéqinimu oxshash qarashni otturigha qoydi. Uning éytishiche, xitay yillardin buyan Uyghurlargha qarita dawamlashturup kelgen basturush herikitide asasliqi Uyghur jem'iyitide nopuzi, inawiti we orni bar jem'iyet erbablirini nishan qilghan. Abdujélil hajimmu shularning biri.

Radiyomizmu xitay da'irilirining 2017-yili mayda qeshqerdiki yuqirida ismi tilgha élin'ghan dangliq sodigerlerni tutqun qilghanliqini delilligenidi.

Abdujélil hajim 1963-yili qeshqerde tughulghan. Uning a'ilisi eslidinla yurt ichide saxawetchiliki we meripetperwerliki bilen hörmet qazan'ghan mötiwer a'ile iken.

Melum bolushiche, u shinjang xélil xelq'ara soda cheklik mes'uliyet shirkitini qurup mezkur shirketning qanuniy wekili bolup turghan mezgildimu el-yurtining ghémini yéyishni toxtatmighan.

Igilinishiche, abdujélil xélil ( abdujélil hajim) 2014-yili 28-iyul yekenning élishqu yézisida basturush yüz bergende mezkur yézigha hal sorap barghan shexslerning biri iken.

Uninggha bérilgen jaza bikar qilin'ghinigha 9 aydin ashqan bolsimu, u yenila xitay türmiside iztirap chekmekte. Uni yene qandaq qismetlerning kütüp turuwatqanliqi hazirche namelum.

*Bu programmining ishlinishige muxbirimiz sada hemkarlashqan.

Toluq bet