Dilnur reyhan “Firansiye 24” téléwiziye qanilida “Xitaypere'is mutexessisler” bilen yüzmu-yüz munazirileshti

Ixtiyariy muxbirmiz azigh
2022.09.06
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
dilnur-reyhan-firansiye-24-france24-1.jpg Doktor dilnur reyhan “Firansiye 24” qanilida zhurnalisit alen dö shalghungning Uyghur medeniyet qirghinchiliqi toghrisidiki bayanlirigha reddiye bermekte. 2022-Yili 1-séntebir.
france24.com

B d t kishilik hoquq aliy komissariyatining Uyghurlar heqqidiki doklati 31-awghust küni élan qilinishi bilen birlikte dunyaning diqqiti yene bir qétim Uyghur mesilisige merkezleshti.

Doklatta xitayning insanliqqa qarshi jinayet ötküzüwatqanliqi tekitlen'gen bolup, 1-séntebir küni “Firansiye 24” qanilida mezkur doklat toghrisida bir munazire programmisi orunlashturulghan.

Munazire programmisigha yawropa Uyghur institutining mudiri doktor dilnur reyhan, asiya tetqiqat merkizining bashliqi jang firansu'a, zhurnalisit alen dö shalghung we firansiyelik xitay iqtisadshunas jang pa'ul chang qatarliqlar qatnashqan. Programmida xitay kompartiyesining siyasiy teshwiqatlirini tekrarlighan bezi mutexessisler bilen doktor dilnur reyhan otturisida bir meydan keskin munazire bolghan.

Doktor dilnur reyhan “Firansiye 24” qanilida firansiyelik xitay iqtisadshunas jang pa'ul chang(Jean Paul Tchang) ning Uyghurlargha qaratqan térrorluq töhmetlirige reddiye bermekte. 2022-Yili 1-séntebir.
Doktor dilnur reyhan “Firansiye 24” qanilida firansiyelik xitay iqtisadshunas jang pa'ul chang(Jean Paul Tchang) ning Uyghurlargha qaratqan térrorluq töhmetlirige reddiye bermekte. 2022-Yili 1-séntebir.
france24.com

Firansiyelik xitay iqtisadshunas jang pa'ul chang programmida térrorluqni bahane qilip, xitayning Uyghurlargha yürgüzüwatqan irqi qirghinchiliqini yapmaqchi bolghan we xitay siyasetlirini yolluq qilip körsitishke tirishqan. Künming wogzali weqesi we tyen'enmén mashina partlash weqesi qatarliq paji'elerni tartip chiqip, xitayning Uyghur élidiki siyasetlirini aqlashqa urun'ghan. Dilnur xanim neq meydanda söz élip, xitayning térrorluqni bahane qélip, Uyghurlarni keng kölemde yoqitishni nishan qiliwatqanliqini pakitlar we sanliq melumatlar bilen otturigha qoyghan. Dilnur xanim xitayperes mutexesisning bayanlirigha qarita mundaq dégen:

“Biz Uyghurlarning xitay ellirige tapinimiz tegmey turup saqchilar bizni izdep kélidu. Künming wogzali we tyen'enmén meydani xitay saqchilirining qattiq kontrolluqi astida, shundaq turuqluq saqchilarning neq meydan'gha yérim sa'et kiyin kélishi intayin gumanliq.”

Firansiyede uzun yillardin béri yashap kéliwatqan pa'aliyetchi turghun Uyghur ziyaritimizni qobul qélip, mezkur munazire programmisi heqqidiki pikirlirini biz bilen ortaqlashti.

Programmining dawamida zhurnalist alen dö shalghung xitayning Uyghurlargha élip bériwatqan siyasitini irqi qirghinchiliq emes, belki medeniyet qirghinchiliqi dep atighan. Xitayshunas jang firansu'a bolsa xitay we firansiye otturisidiki iqtisadiy munasiwet toghrisida toxtalghan we yawropaning xitaydin ayrilishigha uzun mezgil kétidighanliqini otturigha qoyghan.

Dilnur xanim mezkur mutexessislerning irqi qirghinchiliq ehwalini körmeske salghan we kishilik hoquqni nezerdin saqit qilghan bayanlirigha neq meydanda kesken reddiye bildürgen.

Firansiyede turushluq bextiyar tursun ependi ziyaritimizni qobul qildi.

Bextiyar ependim Uyghurlarni ta hazirghiche térrorluq bilen baghlap analiz qilidighan ehwalning dawamlishiwatqanliqidin qattiq ghezeplen'genlikini, Uyghurlarning qarshiliq heriketliri heqqide azraqmu chüshenchisi bolmighan tetqiqatchilarning Uyghur mesilisi heqqide biljirlishidin qattiq ümidsizlen'genlikini éytti. U yene dilnur reyhan xanimning xitayni aqlighan we jinayetlirini yénikleshtürgen mutexessislerge del we kesken jawab bergenlikini, xitayperes mutexessislerning dilnur xanimning mentiqliq reddiyelirige gep tépip bérelmey temtirigenlikini, dilnurning Uyghurlarning heqiqiy ehwalini dadil anglatqanliqidin intayin söyün'genlikini éytti.

Yawropa Uyghur institutining mudiri doktor dilnur reyhan xanim ziyaritimizni qobul qilip, mezkur programmida xitayning irqi qirghinchiliq siyasetlirige chapan yapqan we irqi qirghinchiliqning salmiqini kichikleshtürüshke urun'ghan mutexessislerge delil-ispat bilen qarshiliq bildürgenlikidin özining intayin memnun ikenlikini éytti.

Uyghurlargha yürgüzüwatqan qirghinchiliq siyasiti köpligen démokratik döletler we kishilik hoquq qurulushliri teripidin étirap qilishqa érishmekte. Közetküchilerning qarishiche, bu xil siyasiy weziyette xitayning gherb axbarat wasitiliride özining siyasiy teshwiqatlirini élip bérishi burunqidek ongaygha toxtimaydiken, xitayning qirghinchiliq siyasitini aqlimaqchi bolghanlar téximu küchlük eyiblenmektiken. Dilnur reyhan xanim ziyaritimiz dawamida, xitayning firansiyediki tesiri toghrisida toxtaldi. U xitayning tesiri we abruyining barghanséri xuniklishiwatqanliqini, Uyghur mesiliside yenila asasiy “Médiya” ning Uyghurlar terepte ikenlikini éytti.

Bu dilnur reyhan xanimning “Firansiye 24” qanilida ikkinchi qétim xitayni yaqilaydighan mutexessisler bilen robiro munazirige chüshishi iken. Bundin burun dilnur xanim xitay kompartiyesi qurulghanliqining 100-yilliq munasiwiti bilen ötküzülgen téléwiziye munazire programmisida irqi qirghinchiliqni aqlashni urun'ghan xitay-firansiye soda kabinétining mudiri chün yenlige keskin reddiye bergenliki üchün firansiyede we muhajirettiki Uyghur jem'iyitide keng alqishqa érishkenidi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.