Дилнур рәйһан: «париж еффел мунарини көк рәңгә пүркәймиз»

Мухбиримиз нуриман
2020-10-06
Share
dilnur-reyhan-Glucksmann-Pierre.jpg Явропа уйғур институтиниң мәсули, фирансийәдики уйғурларни қоллаш паалийәтлирини тәшкиллигүчиләрниң бири дилнур рәйһан(оттурида), явропа парламентиниң әзаси рафаил гилукисмән(оңда) вә униң ярдәмчиси пийәх бүссийәх фирансийәдә әң көп көрүлидиған «күндилик турмуш» телевизийә программисиға қатнашқанда чүшкән хатирә сүрәт. 2020-Йили 1-өктәбир, фирансийә.
Dilnur Reyhan teminligen

Нәччә айдин бири фирансийәдә уйғурларни қоллаш үчүн елип берилған һәрикәтләр хәлқара мәтбуатларниң диққитини тартмақта иди. 1-Өктәбир күни фирансийәдики даңлиқ язғучи, артис, тәнтәрбийә чолпанлириниң инстәграм вә тиветтир баш сүритини асман көки рәңгигә алмаштуруши тордашларниң вә мәтбуатларниң техиму қизиқишини қозғиди.

Явропа уйғур институтиниң мәсули, фирансийәдики уйғурларни қоллаш паалийәтлирини тәшкиллигүчиләрниң бири дилнур рәйһан зияритимизни қобул қилип мундақ деди: «әсли пиланимиз париж шәһәрлик һөкүмәт бинасида көк байрақни ләпилдитиш иди. Әмма шәһәр башлиқиниң тәклипи билән еффел мунарини көк рәңгә киргүзмәкчи болғанидуқ. Мәлум сәвәбләр билән бу пиланимиз әмәлгә ашмай қалди. Лекин явропа парламентиниң әзаси рафаил гилукисмәнниң өзгичә бир пикри билән пүтүн фирансийәни көк рәңгә пүркәш мәқситимизгә йәттуқ».

Дилнур рәйһан явропа парламентиниң әзаси, фирансийәлик рафаил гилукисмән һәм ярдәмчиси пийәх бүссийәх қатарлиқлар билән бирликтә, иҗтимаий таратқуларда тордашларни уйғурларни қоллайдиғанлиқини ипадиләш үчүн баш сүритини шәрқий түркистан байриқиниң рәңги болған көң рәңгә өзгәртишкә чақирған. Бу чақириққа фирансийәдики даңлиқ шәхсләрдин мәт покора (Matt Pokora), латесийә халийдәй (Laeticia Hallyday) һәтта мәрен лорфелин (Marine Lorphelin) қатарлиқларму аваз қошуп, инистграм вә тивиттерда көк рәңни һәмбәрләш арқилиқ уйғурларға болған һесдашлиқини вә қоллайдиғанлиқини ипадилигән. Фирансийәдики «клозер» (Closer) намлиқ турмуш журнилида елан қилинған бир мақалидә, фирансийәдә 1-өктәбир күни иҗтимаий таратқуларда шәхсий бетини көк рәңгә өзгәртмигән даңлиқ шәхсләрниң қалмиғанлиқи илгири сүрүлгән.

Фирансийәниң даңлиқ мәтбуатлиридин бири болған «йәкшәнбә гезити» «немә үчүн иҗтимаий алақә тори асман көки рәңгә кирди?» сәрләвһилик мәхсус мақалә елан қилған. Мақалидә «1-өктәбир хитайниң дөләт байрими күни иҗтимаий алақә тори уйғурларниң рәңги-көк рәңгә пүркәнди. Аз санлиқ милләтләрниң тәқдири һәққидә дуняни агаһландуруш үчүн, нурғунлиған даңлиқ шәхсләр вә яки намсиз шәхсләр иҗтимаий таратқуларда «уйғурларға әркинлик» (#FreeUyghurs) хәштәги йезилған көк рәңлик рәсимләрни йоллиди» дейилгән.

Мәлум болушичә 1-өктәбир күни фирансийәдә «уйғурларға әркинлик» (#FreeUyghurs) хәштәги тивиттердики әң көп көрүлгән вә һәмбәһирләнгән тема болған.

Фирансийәдә әң көп көрүлидиған «күндилик турмуш» телевизийә программисиму ситудийониң икки тәрипидики чоң екранға көк байрақни чиқирип, уйғурлар һәққидә мәхсус программа ишлигән.

Рафаил гилукисмән фирансийәдики бу кәң көләмлик уйғурларни қоллаш һәрикити һәққидә зияритимизни қобул қилип мундақ деди: «бу йәрдә аҗайип ишлар болуватиду, пүтүн шәһәр, иҗтимаий таратқулар көк рәңгә кирди. яшлар наһайити тез һәрикәт қилидикән. Һазир пүтүн фирансийә ‹уйғур'».

Фирансийәликләрниң уйғурларни немә үчүн бунчилик қоллайдиғанлиқини сориғинимизда у мундақ деди: «уйғурларға болған муһәббәт, вә йәнә җинайәткә болған нәпрәт бизни һәрикәткә кәлтүрди. Билгинимиздәк вәһший хитай һакимийити һәммимизгә нисбәтән бир балайиапәт. Нөвәттә асаслиқи уйғурлар зиянкәшликкә учраватиду, лекин бу һакимийәткә һәммимиз қарши турушимиз керәк. Өткән йили явропа парламенти әзаси болған вақтимда, мән вә мениң горуппамдикиләр ‹авазсиз кишиләрниң авази болуш'қа вәдә бәргән. Биз алди билән иҗтимаий таратқуларниң васитисидин пайдилинип фирансийә вә явропа хәлқини хитай қурған йиғивелиш лагерлири, мәҗбурий әмгәк мәсилилири һәққидики чүшәнчисини ашурушқа тириштуқ. Уларға өзиниң кийгән кийимлириниң ашу йиғивелиш лагерлирдики уйғурларниң мәҗбурий әмгики арқилиқ ишләпчиқирилидиғанлиқи, лекин һөкүмәтләрниң хитай билән сода қилишни давам қиливатқанлиқи, әгәр биз у кийим-кичәкләрни кийишни давам қилсақ ирқий қирғинчилиққа бизниңму ярдәм қилған болидиғанлиқимизни тәкитләп кәлдуқ. Бизниң мәқситимиз авазимизни техиму күчлүк чиқириш, чүнки сүкүт қилиш, җинайәтниң йүз бершигә йол қойғанлиқ болиду».

Доктор дилнур рәйһан ханимниң билдүрүшичә, фирансийәдики уйғурларни қоллаш һәрикити авғуст ейида париж метросиниң «уйғурларға әркинлик» дегән шуарға бойилиши билән башланған. Униңдин кейин «аяллар дүшмәнликигә қарши париж сәпдашлар бирлики» намлиқ яш феминистлар, йәни аяллар баравәрлики гурупписиниң хитай консулханилири вә даңлиқ маркиларниң магизинлириниң тамлириға уйғур қирғинчилиқи һәққидә там гезитлири чаплаш һәрикити, париждики «яшлар килимат үчүн» намлиқ тәшкилатниң париж сода мәркизидики асаслиқ хәлқаралиқ маркилиқ мәһсулатлар магизинлиридики малларниң баһа көрсәткүчигә: «бу мал 50 пирсәнт чүшүрүлди. Бу мал уйғур қуллири тәрипидин ишләп чиқирилған. Буни сетивелиш ирқий қирғинчилиққа һәмнәпәс болғанлиқ билән охшаштур» дегән хәткүчләрни чаплаш паалийити әвҗ алған. Мушундақ узун муддәт тохтимай тиришчанлиқ көрстиш нәтиҗисидә, 1-өктәбир фирансийә мәтбуатлириниң тәсвирлигинидәк «пүтүн фирансийә уйғурларниң рәңги-көк рәңгә пүркәнгән».

Дуняниң диққитини тартқан «фирансийә уйғурлар үчүн» һәрикити һәққидә дилнур ханим мундақ деди: «бир һәптидин бери фирансийәниң һәр қайси саһәлири уйғур үчүн қозғалди. 1-Өктәбир күни юқири пәллигә чиқти. Хитайниң дөләт байрими күни уйғурларниң бош әмәсликини билдүрүп қоймақчи идуқ. Фирансийә бизни ялғуз қоймиди».

Рафаил гилукисмән, фирансийә хәлқиниң уйғурларни мәҗбурий ишләткәнлики ениқланған даңлиқ маркиларни байқут қилғанлиқи фирансийә хәлқниң уйғурларни қоллайдиғанлиқини көрситидиғанлиқини, лекин фирансийә һөкүмитиниң һазирғичә наһайити аҗиз позитсийәдә болуп кәлгәнликини оттуриға қойди. У мундақ деди: «мениңчә һазирғичә фирансийә уйғур мәсилидә наһайити сус позитсийәдә болуп кәлгәниди. Бир нәччә һәптә илгирики бирләшкән дөләтләр тәшкилатиниң йиғинида президент хитайға тәкшүрүш өмики әвәтип лагер мәсилисини тәкшүрүш керәкликини оттуриға қойди. Ахири сүкүтни бузди. Йиғивелиш лагерлириниң мәвҗут икәнлики, униң тақилиши керәклики оттуриға қоюлди. Һәммәйлән өзигә қандақ қилишим керәк?, дегән соални қоюши керәк. Йиғивелиш лагерлириниң барлиқини аңлидиңиз, әмди һәрикәткә өтүш-өтмәсликиңиз сизниң таллишиңиз».

Дилнур ханимниң билдүрүшичә, улар бир айдин буян «фирансийә уйғурлар үчүн» намлиқ имза топлаш паалийитини елип барған болуп, 1-өктәбир күни имза қойған киши 200 миңдин ашқан. Әгәр президент хәлқниң пикригә һөрмәт қилса президент сарийида уйғурлар һәққидики тәләплиригә җаваб беридикән.

Дилнур уйғурлар үчүн топланған гуруппиниң буниңдин кейинки пиланлири һәққидә тохталди. Униң дейишичә, улар уйғурлар үчүн париждики еффел мунарини көк рәңгә киргүзмигүчә, лагерларни тақатмиғучә тохтимайдикән.

Рафаил гилукисмән сөһбитимизниң ахирида уйғурларға дәйдиған йүрәк сөзи барлиқни ейтип мундақ деди: «мениң уларға шуни дегүм бар, ‹биз уларни унтуп қалмаймиз, биз бу вәһший бастуруш тохтиғучә күрәш қилимиз. Уларниң өзини ялғуз һес қилиши муқәррәр, лекин һазир милйонлиған фирансийә хәлқи әркинликниң, уйғурларниң дости болди!»

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.