Amérikidiki Uyghurlar ramizan éyida (2)

Muxbirimiz gülchéhre
2015.06.24
iptar-ziyapiti1-305.jpg Sherqiy türkistan medeniyet we hemkarliq jem'iyiti panahliq tiligüchilerge iptar ziyapiti berdi. 2011-Yili 21-awghust, türkiye.
RFA/Erkin Tarim


Xitay hökümiti ramzanda Uyghur diyarida meschitlerni qamal qilip,a'ililerge xalighanche basturup kirip tekshürüp,Uyghurlarning roza tutishini,özliri xalighan jama'etliri bilen terewi namaz oqushini cheklewatqan bir mezgilde, amérikidiki muhajirette yashawatqan Uyghurlar mubarek ramizan künlirini bu dölette berpa bolghan diniy erkinliklerdin behriman bolup, öz xasliqida ötküzüshke tirishidu.

Ular purset tépip wetendash, yurtdash qérindashliri bilen bille iptar qilip, a'ilisi we omaq perzentlirinimu éliwélishni unutmay bille meschitke bérip,tarawi namazlirini bille sep bolup turup oqushup, shundaqla oxshash niyette du'agha qol kütüridu,du'alirida, sherqiy türkistan xelqining hörlikini, tartiwatqan azab oqubetlerdin qutulushini tilep,pütün wujudi bilen közlirige yash alghan halda uzaq - uzaq du'a qilishidu... Mana bu muhajrette yashawatqan Uyghurlarning ramizandiki körünishi. Nöwette muxbirimiz gülchéhrening teyyarlishida, amérikidiki Uyghurlarning ramizandiki hayatini ularning özliridin anglayli.

Meyli qaysi irq, qaysi dindin bolmisun meyli, qaysi tilda sözlimisun barawerlik, muhebbet, adalet, tinchliq we erkinlikni omumlashturushtin ibaret güzel ghaye üstige qurulghan amérikida yashawatqan Uyghurlarmu, bu dölettiki bashqa musulmanlargha oxshash, ümidwar halette öz kimliki boyiche, bolupmu diniy étiqadini kücheytish imkanlirini izdep yashimaqta. Ramazandek xasiyetlik ay bolsa ular üchün wetendashliri bilen téximu éjil ötidighan, imanini kücheytidighan, weten xelqige bolghan séghinishi erkinlikige bolghan arzulirini du'alirida ipade qilidighan bir chongqur héssiy tuyghugha chömgen mezgil. Biz buni 10 yillardin buyan washn'gtonda yashawatqan bu Uyghur xanimning bayanliridin chüshinip alalaymiz :

- Shükri elhemdulilla roza ramizanlarni a'ile boyiche shundaq köngüllük xatirjem ötküzüwatimiz. Özimiz yep kön'gen tamaqlirimizni qilip ötküziwatimiz.

Wetende birinchidin shara'it bolmighanliqtin ikkinchidin musulmanliq mejburiyitimizni chüshenmeslik seweblerdin bundaq roza tutup baqmighan, emma amérikigha kelgendin kéyin, hayatimda chong “Özgirish boldi, shunchilik erkin shara'it bar bu yerde, qur'anni ögendim, dinimizni téximu bek chüshinish pursiti boldi, diniy sewiyisi bar kishilerdin telim aldim, diniy mejburyetlirimizni yoldishim bilen teng ögendim,balilirimning diniy étiqad asasini turghuzushqa tirishiwatimiz”.

- Amérikidiki diniy erkinlikning sizge eng chongqur tesir qilghan teripi qaysi ?

- Hemmidin söyünidighinim néme désingiz, mesilen her jüme namizigha barghanda, meschit aldida saqchilarni körimiz ular jüme namizigha kirip chiqiwatqan musulman ammisigha qatnash qolayliq yaritish üchün xizmet qilidu, ramizandimu kechte tarawi namazlirigha barghandimu shundaq asanliqlar yaritidu, gerche bu kichik bir ish bolsimu amérika jem'iyitidiki musulmanlargha köngül bölüshni, ularning musulmanlarning diniy étiqadigha bolghan hörmet we hemkarliqini körüwalghili bolidu.

- Özingiz ige bolghan diniy erkinlikler bilen wetendiki özingizge oxshash muslimelerning weziyitini sélishturghanda némilerni oylaysiz ?

- Shunchilik azablinimen, ularning yaghliq chigishidin tartip eng addiy kishilik hoquqidinmu mehrum qiliwatidu, meschitke kirish esla mumkin emes, ularningmu roza tutqusi bar emma imkaniyiti yoq, biz bu yerde bundaq bésimlargha uchrap baqmiduq, özimizning kishilik we diniy hoquqlirimizni qoghdap kéliwatimiz, addisi balilirimizni diniy mekteplerde oqutushni tallash hoqoqimiz bar.Balilirimizmu bularni bilishi kérek, biz balilirimizgha bu érishiwatqan németliridin, imkan,shara'itilardin minnetdar bolushni ögitiwatimiz. Her namizimda, meyli ramzanda bolsun wetendiki qérindashlirim üchün du'a qilimen, allah qérindashlirimizni allah öz panahida saqlisun, éghir mushkülchiliklerdin, azab oqubetlerdin saqlisun,allah hemmimizning du'alirini qobul etsun amin.

Musulmanlar üchün du'alar ijabet bolidighan katta ay sanalghan mubarek ramzanda, tarawi namizi qachurup qoyushqa bolmaydighan ibadet waqti elwette, amérikidiki meschitlerde tarawi namazlirida oxshimighan ellerdin kelgen, oxshimighan irq we tildiki perqliq kiyin'gen musulmanlarni körisiz, Uyghurlar mana mushundaq her millettin her ellerdin yighilghan jama'etke özining kimlikini Uyghurlar weziyitini anglitishni untumaydu, özining burchi dep qilidu, hetta shundaq bir meschitte xelq'aralashqan jama'etke imamliq qiliwatqan dindar Uyghur yash bilal, her teblighliride we wez nesihetlerde Uyghurlardek zulum chékiwatqan bir musulman ehlining barliqini untup qalmasliqni dewet qilip kelmekte.

- Ramizan intayin yaxshi ötüwatidu, amérikida musulmanlar bilen bille qutluq tebriklewatimiz, meschittimu künde besh alte yüz qérindashlargha iptar bérimiz, jama'eـmu xizmetlerni taliship qilidu, men bir Uyghur bu meschitte imam bolup turuwatimen, shunga dunyaning hemme yerliridin kelgen musulmanlar Uyghurlar dése bilidu Uyghur weziyitdinmu xewiri bar, chünki menmu bu heqte dawamliq anglitip turimen.

Kishiler tarawi, jüme namazlirigha a'ilisi bilen ayal balilirini élip kélidu, jama'eni awatlashturudu, tarawi namazlirini ikki sa'ettin artuq biz bilen oqup kéliwatidu, emdi bu jaydiki imkanlarni bizning wetenning haligha sélishturghili bolmaydu, zulum shundaq artip ketti birinchi bolup dinimizgha hujum qiliwatidu, assimilyatsiye qilip xitay qilishni meqset qilghan bu siyasetke Uyghurlar bash egmey tirkiship kéliwatimiz. Eger meschitlerge baralmisa öyide ibadet qilish imkaniyiti bolsa öyde qilsimu bolidu.

- Roza tutushni cheklesh tedbirliri jiddi yürgüzüwatqan bir shara'itta Uyghurlar ramizanliq ibaditini qaysi shekilde qilishi mumkin ?

- Zulum shundaq artip ketti, allah ularning ibadetlirini qobul qilidu insha'alla, mesilen bir kishi roza tutqan bolsa, xitay saqchiliri kirip rozangni achise dep mejbur qilsa, uning aldida aghzini yépip qoysa bolsa bolidu mejburiy échiwetken teqdirdimu uning rozisi qobul bolidu, chünki u mejburlan'ghan bolidu, kapirning iskenjiside mejbur bolghanliqi üchün un ing ibaditi bizningkidinmu ewzel bolidu insha'alla.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.