Америка дөләт мәҗлисидә "уйғурларниң диний әркинлики вә мәдәнийити искәнҗигә елинмақта" темисида йиғин ечилди (1)

Мухбиримиз әзиз
2018-02-27
Share
diniy-erkinlik-medeniyet-iskenjige-elinmaqta.jpg Америка дөләт мәҗлисидә ечилған "уйғурларниң диний әркинлики вә мәдәнийити искәнҗигә елинмақта" темисида йиғиндин көрүнүш. 2018-Йили 26-феврал, вашингтон.
RFA/Eziz

Уйғурлар җәмийити түрлүк хирислар вә бастурушларға дуч келиватқан бир пәйттә 26-феврал күни вашингтон шәһиридә уйғурларниң диний етиқад әркинлики вә мәдәнийәт саһәси дуч келиватқан түрлүк мәсилиләргә қарап чиқиш мәқситидә мәхсус йиғин ечилди. Һәрқайси саһәдин кәлгән алақидар хадимлар вә мутәхәссисләр бу мәсилиләр һәққидә өз қарашлирини оттуриға қоюп, америка һөкүмити вә башқа органларға тегишлик тәклип сунушни тәкитлиди.

Вашингтон шәһиридики уйғур инсан һәқлири қурулуши тәшкилати, вакаләтсиз милләтләр тәшкилати, дуня уйғур қурултийи вә америка уйғур бирләшмиси қатарлиқ орунларниң һәмкарлишиши билән бүгүн йәни 26-феврал күни чүштин бурун америка дөләт мәҗлисидә мәхсус йиғин чақирилди.

Вакаләтсиз милләтләр вә хәлқләр тәшкилатиниң америкидики хадимлиридин марвин куметат бүгүнки йиғинға риясәтчилик қилди һәмдә бүгүнки йиғин һәққидә қисқичә чүшәнчә бәрди.

Уйғур инсан һәқлири қурулуши тәшкилатиниң мудири өмәр қанат ечилиш нутқини сөзләп, нөвәттә уйғурлар дияридики вәзийәт тарихта мисли көрүлмигән еғир кризисқа петип қеливатқан бир әһвалда көплигән мәсилиләрниң оттуриға чиқиватқанлиқини, буниңдин бүгүнки йиғинда диний етиқад әркинлики вә мәдәнийәт җәһәттики бастурушлар һәққидә нуқтилиқ музакириләр болидиғанлиқини тәкитлиди. У бу һәқтики сөзидә "хитай компартийәсиниң шәрқий түркистандики вәкили чен чуәнго миңлиған кишиләрни қолға елип, пүткүл шәрқий түркистанни һазир бир чоң сақчи дөлитигә айландуруп қойди" дәп көрсәтти.

Шуниңдин кейин тәклиплик меһманлар нөвәт билән сөз елип, хитай һөкүмитиниң нөвәттә бихәтәрлик намида уйғурлар диярида дуняниң алдинқи сәвийәсидики сақчи дөлити бәрпа қилип чиққанлиқини, буниң хитайниң кәлгүси вә дуняниң омумий йүзлинишигә қандақ сәлбий тәсир көрситиши мумкинликини қарап чиқти.

Алди билән җорҗ вашингтон университетиниң профессори шан робертс сөз елип һазирқи "йепиқ тәрбийәләш мәркәзлири" һәққидә түрлүк қабаһәтлик хәвәрләр оттуриға чиқиватқанлиқини, әмма бу җайда зади немиләрниң болуватқанлиқи һәққидә һазир бирәр ишәнчлик мәнбә йоқ болуватқан әһвалда америка һөкүмити вә башқа тәшкилатларниң бу һәқтә мәхсус тәкшүрүш өмики тәшкилләп уйғурлар дияриға әвәтиши лазимлиқини тәкитлиди.

У сөзиниң ахирида хитай һөкүмитиниң нөвәттә "террорлуққа қарши туруш" дегән намда уйғурлар диярида уйғурларға тәәллуқ һәммила нәрсини мәни қилишиниң әмәлийәттә бир баһанә икәнликини, дәл хитайниң мушу хилдики сиясәтлири сәвәбидин бир қисим уйғурларниң өз вәтинини тәрк етип шәрқий җәнубий асия арқилиқ түркийәгә көчүп кетишни талливалғанлиқини, әмма уларниң бу көчүшидә һечқандақ террорлуққа қатнишиш хаһишиниң мәвҗут әмәсликини көрсәтти.

Хитай демократлири арисида өзиниң өткүр пикирлик язмилири билән тонулған язғучи вә тәнқидчи чен покоң әпәнди сөз елип, "чен чуәнго бәрпа қилған әң чоң үсти очуқ түрмә" темисида тохталди. У алди билән уйғурлар дияридин башланған "тиғлиқ әсваблар контроллуқи" ниң нөвәттә пүткүл хитайға кеңәйгәнликини, кочиларға камера орнитип пуқраларни назарәт қилишниң уйғурлар диярида синақ қилинғандин кейин һазир пүткүл хитайға омумлишиватқанлиқини, әмдиликтә болса уйғурлар диярида йүз миңлап киши соланған "сиясий тәрбийәләш мәркизи" намидики йиғивелиш лагерлириниң бәрпа қилинғанлиқини баян қилди. Шуниң билән биргә бу мәркәзләрни хитайда әмәлдин қалдурулған "әмгәк билән тәрбийәләш орни" яки "натсист германийәсиниң йиғивелиш лагерлириға охшитиш мумкинликини алаһидә көрсәтти.

У нөвәттә пүткүл уйғурлар дияриниң мушу тәриқидә "үсти очуқ түрмә"гә айлиниватқанлиқини, бу түрмидә хитайниң асасий қанунида қоғдаш һәққидә вәдиләр берилгән тил вә миллий мәдәнийәтниң хараб қилиниватқанлиқини тәкитлиди. Шуниң билән биргә уйғур тилиниң мәктәпләрдики мәни қилиниш әһвали һәққидә тохтилип, "тилниң һалакити демәк мәдәнийәтниң һалакитидур. Бу йосунда мәдәнийәтни һалак қилиш ирқий қирғинчилиқтин башқа нәрсә әмәс!" дәп хуласилиди.

Бүгүнки йиғинни тәшкилләшкә алаһидә күч чиқарған орунларниң бири болған уйғур инсан һәқлири қурулушиниң мудири өмәр қанат йиғин арилиқида зияритимизни қобул қилип, нөвәттики вәзийәттә бу хилдики йиғинниң бәкму зор әһмийити барлиқини билдүрди.

Бүгүнки йиғинда тәклиплик сөз қилғучилардин йәнә нйо йорк университетидики зиярәтчи алим вә тонулған инсан һәқлири паалийәтчиси тең бяв, америка хәлқаралиқ диний әркинлик комитетиниң хадими тина маффорд, әркин асия радийоси уйғур бөлүминиң мудири алим сейтоф, уйғур инсан һәқлири қурулуши тәшкилатиниң хадими никол моргерт қатарлиқларму нөвәт бойичә сөз елип, йиғин темисиға мунасивәтлик мәсилиләр бойичә өз қарашлирини оттуриға қойди.
Бүгүнки икки саәт давам қилған йиғинға вашингтон шәһиридики һәр саһә кишилири, һөкүмәт хадимлири вә бир қисим оқуғучилар иштирак қилди.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт