Qazaqistanliq diniy zat sedirdin hajim: biz hem islamni, hem edeb - exlaqni terghip qilimiz

Ixtiyariy muxbirimiz oyghan
2015-07-03
Share
qazaqistan-uyghur-almata-din-2015.jpg Qazaqistanning almata shehridiki Uyghurlarning yighilishi
RFA/Oyghan


Qazaqistan öz musteqilliqigha érishkendin buyan uning puqraliri bilim tehsil qilish, kesip tallash, étiqad qilish, hökümet ishlirigha arilishish we bashqimu hoquqlargha ige boldi.

Memliket ahalisining köp qismini igiligen milletlerning biri Uyghurlarmu shu hoquqliridin paydilan'ghan halda, bügünki künde dunyaning bashqimu musulmanliri qatarida roza tutush, meschitke bérish, öz du'alirida erkinlik, tinchliq, adaletlik, musteqilliq tilesh oxshash niyetlirini bildürmekte. Yéqinda almata shehirining Uyghurlar zich olturaqlashqan dostluq mehellisining "Dostluq" kaféxanisigha jem bolghan Uyghur jama'etchiliki iptar ziyapitini ötküzdi. Mezkur iptar qazaqistan musulmanliri diniy bashqarmisining qollap - quwwetlishi bilen we "Éhsan" zhurnilining hemkarliqida Uyghur qarimliri jem'iyiti teripidin uyushturuldi.

Ziyaritimizni qobul qilghan sultanqorghan mehellisining bash imami sedirdin hajim islam qedriyetliri heqqide öz qarashlirini otturigha qoydi.

- Bu qarimlar jem'iyiti qachandin béri ish élip bériwatidu? qisqiche toxtilip ketsingiz.

- Biz buningdin tört - besh yil ilgiri mushu diniy sahede oqup kelgen balilar bash qoshup, qazaqistan musulmanliri diniy bashqarmisigha erz yézip, Uyghur qérindashlirimizgha özimizning ana tilida dinimizni yetküzsek, ana tilimizda teshwiqat yürgüzsek, dep ruxset alghan iduq. Shuningdin béri biz kitablarni chiqirishqa bashliduq, kéyinirek "Éhsan"zhurnilini yolgha salduq. Biz peqetla kitab, zhurnal chiqirish emes, belki teshwiqat yürgüzüsh, yitimlargha yardem qilish, özimizning qérindashlirining balilirini türkiyege meyli din sahesidin bolsun, meyli pen jehettin bolsun, mesilen, 28 oghul balini, ikki - üch qiz balini ewettuq, mushundaq xizmetlerni qiliwatimiz.

- Bu ishinglarda éghirchiliqlar boldimu?

- Xizmet qilish jeryanida xéle éghirchiliqlar bolsimu, biraq sewir - taqet bilen öz tilimizda qandaq matériyal bolsun, din teshwiqatliri bolsun, meyli wetinimizge, dinimizgha payda bolsun, shu jehetlerde qolimizdin kélishiche ishlewatimiz.

- Mezkur "Éhsan" zhurnili kim teripidin neshr qiliniwatidu?

- "Éhsan" peqet Uyghur qarimlirining uyushturushi bilen yoruq körüwatidu. Birsi se'udi erebistanida, birsi misirda, türkiyede, pakistanda oqup kelgen, ene shular diniy bashqarmining ruxsiti bilen ishlewatidu.

- Zhurnal peqet qazaqistan da'irisidila tarqitilamdu yaki bashqa memliketlergimu chiqamdu?

- Her qandaq döletke tarqalsa bolidu. Amma chamimizning kélishiche hazir qazaqistan Uyghurlirigha tarqitip ülgüriwatimiz. Iqtisad jehettin yétishmeslik bolghachqa, zhurnalni özining bahasighila bériwatimiz. Uning ichide sétilidighinimu, sétilmaydighinimu bar. Zhurnalning tarqilishi bir az asqaqlap qéliwatidu. Buningdin kéyin yaxshilinidighanliqigha közimiz choqum yétidu, chünki bu birdin - bir diniy zhurnal. Qazaqistanda mundaq Uyghur tilida, bolupmu kiril yéziqida chiqidighan zhurnal yoq. Uning sanini téximu köpeytimiz.

- Uni tarqitishning qiyinchiliqlirini yuqirida éytip kettingiz. Emdi uni yenimu köpeytishning sewebi némide?

- Sewebi din'gha yüzlen'gen Uyghur qérindashlirimiz her xil sahelerge, éqimlargha kirip kétiwatidu. Bu éqimlarning ziyini pütkül musulmanlargha tégiwatidu, paydisi bolsa, shu gheyri dindikilerge boluwatidu. Buningdin düshmenlirimizmu paydiliniwatidu.

- Undaqta, bu zhurnalning meqsiti némide?

- "Éhsan" ning meqsiti - Uyghurlarning örp - adetliri, qedimidin kéliwatqan en'eniliri bolsun, mushuningdin chetnep ketmigen halette, shundaqla bir uqumluq din bolsa, shu waqitta ittipaqliqimiz bolidu. Shu waqitta arimizdiki ixtilaplar aziyidu. Uyghur qérindashlirimiz mustehkem bash qoshsun dégen meqset bilen bir eqide astida heriket qiliwatimiz.

- Chüshinishimche, bu zhurnal peqet dinni teshwiq qilipla qalmay, edeb - exlaqnimu közde tutuwatqan bolushi kérek?

- Birinchidin, ittipaqliqqa biz ene shu edeb - exlaq astida élip kélimiz. Her qandaq bir ibadet edeb - exlaq bilen bolidu. Biz hem islamni, hem edeb - exlaqni ögitimiz.

- Emdi yashlarchu? ular silerning bu ishliringlarni qollawatamdu?

- Yashlirimizning 80 pirsenti buninggha yaxshi köz qarashta. Buni chüshen'genler özliri oqushni bilmisimu, oqumisimu özining dinigha, millitige köyünüwatqanlarmu bar. Shundaq qérindashlirimiz barki, öz puligha tarqitidu. Birinchidin, sawapliq ish dep bilse, ikkinchidin, milliy tilimizda dinni tarqitiwatqanliqigha xursen.

- Zhurnalning mezmun, mawzu da'irisini téximu yaxshilash, uning oqurmenlirini yenimu köpeytish yönilishide qandaq oyliringlar bar?

- Bizning undaq meqsetlirimizmu bar. Mesilen, pen saheside oqughan, amma diniy shé'irlarni yazidighanlarnimu, ziyaliylirimizning shé'irlirinimu qobul qilish qararigha kéliwatimiz. Meyli ana, ata toghriliq bolsun, qérindashliq munasiwet, milliy ghurur, weten ghururi bolsun, bularmu islam dinining mawzuliri.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet