Қазақистанлиқ диний затлар диний билим сәвийисиниң юқири болуш лазимлиқини тәкитлиди

Ихтиярий мухбиримиз ойған
2016-10-07
Share
Quran-boway.JPG Қуран тилавәт қиливатқан уйғур бовай.
RFA/Qutluq Haji


Мәлумки, оттура асия җумһурийәтлири мустәқиллиққә еришип, бу әлләрдә яшаватқан һәр милләт вәкиллири өзлириниң тилини, мәдәнийитини, маарипини, сәнитини раваҗландуруш имканийитигә игә болған иди. Уларниң шундақла узун әсирләрдин буян келиватқан динлириға әркин етиқад қилиши, диний әнәнилирини тәрғиб қилиши үчүнму һөкүмәт тәрипидин кәң мумкинчиликләр яритилған. Шундақла кейинки вақитларда, болупму яшларниң динға көпләп кириши көпчиликниң диққәт нәзиридә болуватмақта.

Бүгүнки күндә қазақистанда диний кадирлар йетәрликму? динға етиқад қилғучиларниң билим сәвийәси қанчилик дәриҗидә? яшларниң буниңға көз қариши қандақ?

Бу һәқтә диний затлардин алмата вилайитиниң челәк йезисида истиқамәт қиливатқан сәдирдин һаҗим һәмдә гүлдала йезиси турғуни ярмәһәммәт қарим соаллиримизға җаваб берип, өз пикирлирини билдүрди.

- Сәдирдин һаҗим, мушу йәрдики мәсчитләрниң билимлик кадирлар билән тәминлиниши сизни қанаәтләндүрәмду?

- Оттура асия вә болупму қазақистан, қирғизистан тәрәпләрдә диний җәһәттин билимимиз наһайити төвән. Һәтта мушу йәрдики бар мусулманларға хизмәт қилғудәк билимлик кадирлиримиз омумән йоқ һаләттә.

- Сиз яхши билисиз, уйғурларниң асаслиқи мушу алмата шәһири вә алмата вилайитидә яшайду. Шуларниң ичидин оқуп йетишкән диний кадирлар барму?

- Қазақистанда 250 миң уйғур болса, шуниңдин 10 миң адәмгә бир нәпәр оқуп чиққан бала тәң кәлмәйду. Бундақ һаләттә динимиз қаидилирини ким чүшәндүрәләйду? мундақ әһвал асасән қәйәрләрдә байқилиду?

- Болупму мәһәллиләрдә. Һазир башқа милләттики оқуған балилар болса, шуларни тиңшап, аң - сезими көтирилип қалар. Әмма һәммисила алмата шәһиридә яшимайдиғу. Мәһәллә - мәһәллиләргә барсиңиз, диний саватини айиқиғичә чиқарған адәм тапалмайсиз. Шуниң үчүн бүгүнки күндә яшларниң ибадәтлири наһайити чигич һаләттә. Немишқа, билимниң төвәнликидин.

- Шундақ болушиниң сәвәблири немидин дәп ойлайсиз?

- Сәвәби ичимиздин, йәни ата - анилар болсун, чоңлар болсун, балилириниң дунялиқ билимини ойлайдию, бирақ дунялиқ билимини дурус ишлитиш үчүн роһаний қанаәт толуқ болидиғанлиқини чүшинип йетәлмәйватиду. Пәқәт қазақистандила әмәс, пүткүл дуня әллиридә мусулманларниң дин билимигә диққити суслишип кәтти.

- Чоңқур билимсиз динға етиқад қилиш мумкин әмәс демәкчисизғу?

- Һә, билими йоқ адәм қараңғулуқта болиду. Биз һазирқи вақитта билимимизниң наһайити төвән икәнликини өзимизму һес қилалмайватимиз. Чүнки йүрикимиз билән, пүткүл вуҗудумиз билән дуняға берилип кетип баримиз.

- Сөһбитиңизгә рәһмәт!

- ярмәһәммәт қарим, қазақистандики уйғур яшлириниң динға көпләп кириши неминиң бәлгиси дәп ойлайсиз?

- Уйғур яшлириниң динға бериливатқанлиқи исламниң бәш пәризини ада қилишни чоңқур чүшәнгәнликидин дәп ойлаймән. Амма һәқиқәтәнму диний билим сәвийәси тәрипидин бир аз кәмчиликләр болуши мумкин.

- Немә сәвәбтин?

- Чүнки көплигән яшларниң дин һәққидә чоңқур билимлири йоқ. Оқуш орунлири аз болғанлиқтин улар имамлардин, интернеттин, намаз оқуп келиватқан кишиләрдин қисқичә үгинип, ибадәтләргә интилиду. Уйғур яшлирида чоңқур билим елишқа интилиш йоқтәк билиниду. Ибадәтләрниң шәклий тәрипигә көпрәк көңүл бөлүп, буниң ички мәқсәтлири, сирлири, һекмәтлиригә бәзидә көңүл бөлүнмәйватиду.

- яшларниң мундақ болушида йәнә қандақ сәвәбләр бар дәп ойлайсиз?

- яшларға хас хисләтләр алдирақсанлиқ яки бир йеңилиқни билип қалса, уни чоңқур чүшәнмәйду, уларни башқиларниңму чүшәнмигинигә сәвирлик қилмайдиған әһваллар бар.

- Буниң барлиқини дурус йолға қоюшниң амаллири барму?

- Оттура асия диярида 70 йиллиқ коммунизм дәвридә бу мәмликәтләр ислам динидин йирақлишип кәткән. Һазир болса ойғиниш болуватиду. яшларға дурус билим, тәрбийә, исламниң дурус мәлуматини тәминлийәлисәк, имамлар уларни йетиләп елип маңалиса, бу кәмчиликләр түзүләмдикин, дәп ойлаймән.

- Сөһбитиңизгә көп рәһмәт!

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт