Мисирдики уйғурлар изтирап чәкмәктә (2)

Мухбиримиз гүлчеһрә
2017-04-26
Share
misir-qahire-xitay-elchixana-uyghurlar.jpg Мисирдики хитай әлчиханисиниң уйғур оқуғучиларни йиғип ачқан йиғини.
RFA/Haji Qutluq Qadiri

Игилинишичә, йеқиндин буян уйғур елидики хитай даирилириниң мисирда дин өгиниватқан оқуғучиларға уларниң аилиси арқилиқ дәрһал юртиға қайтип келишни уқтуруп бесим вә тәһдит ишлитишкә башлиған шундақла буниң пәқәт хитай паспортидики уйғур оқуғучиларғила қаритилғанлиқи һәмдә буниң уйғур елидики йәрлик даириләрниң япта вә васитилик елип бериватқан тәдбири икәнлики дәлилләнди. Даириләрниң уйғур оқуғучиларни тәһдит селип қайтуруп кетиш тәдбирлириниң, қайси кәсиптә оқуватқан болушидин қәтий нәзәр, барлиқ дөләтләрдики уйғур оқуғучиларға кеңәйтилгәнликиму мәлум болмақта. Шу хил бесим вә тәһдит тәсиридә мисирдин юртиға қайтқан бәзи уйғур оқуғучиларниң болса из-дерики болмайватқанлиқи, һәтта тутқун қилиниватқанлиқиға охшаш учурлар оқуғучилар арисида чоңқур әндишә вә яман тәсирләрни пәйда қилмақта.

Хитай даирилириниң мисирда оқуватқан уйғурларни келәр айниң 20-күнигичә юртиға қайтип келиши һәққидики агаһландуруши мисирдики,болупму әл әзһәр университетида диний кәсипләрдә оқуватқан уйғур оқуғучиларниң һәммисигә дегүдәк, уларниң аилиси арқилиқ йәткүзүлгәнлики вә бу бесим билән көп сандики оқуғучиларниң бисатини сетип, иҗарә алған өйлирини өткүзүп, мисирдин айрилишқа мәҗбур болғанлиқи мәлум болди. Радиомизға мисир қаһирәдики әййин шәмис университетида диндин башқа кәсиптә оқуватқан бир уйғур оқуғучиниң мәлумат йәткүзүшичә, уйғур елидин келип мушу мәктәптә оқуватқан туңган оқуғучилар һәмдә "җуңголуқ оқуғучилар уюшмиси" ға әза санақлиқ уйғур оқуғучилардин башқа, бу мәктәптә оқуватқан барлиқ кәсипләрдики уйғур оқуғучиларғиму уларниң ата-аниси арқилиқ дәрһал юртқа қайтип келиш һәққидә агаһландурулған.

Гәрчә қаһирәдики хитай әлчиханиси вә яки мисир даирилири яки улар оқуватқан мәктәпләрдин бу уйғур оқуғучиларни омумйүзлүк қайтуруш һәққидә мәхсус уқтуруш тарқатмиған болсиму,әмма оқуғучилар хитай әлчиханисиниң уйғур оқуғучиларниң мисирда давамлиқ оқуш вә туруш рәсмийәтлирини беҗирип беришни рәт қиливатқанлиқини инкас қилған иди. Бу һәқтә мәлумат елиш үчүн қаһирәдики хитай әлчиханиси билән бир қанчә күндин буян алақилишишкә тиришқан болсақму, әмма телефонимиз елинмиди. Бирақ бүгүн хитай әлчиханиси қурған мисирдики "җуңголуқ оқуғучилар бирләшмиси" ниң рәиси бай кечең зияритимизни қобул қилди. У мисирда оқуватқан уйғур оқуғучиларниң юртиға қайтиши һәққидә әлчихана вә яки оқуғучилар уюшмисиниң һечқандақ уқтуруш тарқатмиғанлиқини ейтти вә уюшмидики уйғур оқуғучиларниң қайтқанлиқини аңлимиғанлиқини билдүрди.

Хитай паспорти болған уйғур балиларниң һәммиси дегүдәк оқуштин тохтап юртиға қайтиватқанлиқидәк әһвалдин хәвири бар-йоқлуқини сориғинимизда, у "буниң биз билән, йәни уюшмимиз вә әлчихана билән алақиси йоқ, бу пүтүнләй шинҗаң йәрлик органлириниң иши болуши мумкин" дегән җавабни бәрди.

Мисирда "кетәйму? қалайму?" дегән соаллар арисида үмидсизлик, ғәм-әндишә ичидә изтирап чекиватқан уйғур оқуғучиларни иккиләндүрүватқан нәрсә вә уларни қийнаватқини, уларниң ата-анисиниң гөрүгә елиниши шундақла юртиға қайтқан савақдаш вә ятақдашлириниң үн-тинсиз йоқап кетиши болуп, өз ятақдашлириниң қайтқандин кейин йоқап кәткәнликидин әндишә қилип, мәктәп вә қаһирәдики мунасивәтлик орунларға уйғур оқуғучиларниң хитайниң тәһдити һәм хәтәр астида икәнликини аңлитишқа урунған болсиму һечбир нәтиҗә болмиғандин кейин хәлқаралиқ ахбаратниң диққитини қозғаш вә инсан һәқлиригә көңүл бөлидиған дуня җамаитиниң диққитини тартиш үчүн радиомизға учур йәткүзгән бир қиз оқуғучиниң дейишичә, униң ата-аниси вә башқа уруқ-туғқанлири "пәрзәнтиңни қанунсиз динда оқуттуң, уни иқтисад билән тәминлидиң, ярдәм қилдиң, қоллидиң" дегәндәк җинайәтләр артилип хитай сақчилири тәрипидин тутқун қилинған. У, йеқиндин буян өзиниң вә башқа уйғур оқуғучиларниң әһвалини мәктәп вә мисирдики орунларға аңлитишқа тиришқан болсиму, уларни қайил қилалмиған. У бу җәрянда мисир һәм әрәб җамаитиниң хитайниң уйғурларға зулум қиливатқанлиқи вә буниң сәвәблиридинму хәвири йоқлуқи шуниңдәк уларниң пәқәтла хитай һакимийитиниң тәшвиқатиға ишинидиғанлиқини һес қилған вә әпсусланған.

Чәтәлләрдики уйғур җамаити арисида мисирда оқуватқан уйғурлар оқуғучилар саниниң йеқинқи икки-үч йилда 5-6 миңға йәткәнлики, уларниң асасән қәшқәр, атуш, хотән вә ақсу қатарлиқ җәнубтики юртлардин келип әл әзһәр қатарлиқ диний университетларда оқуватқанлиқи тилға елинмақта. Әмма учур йәткүзгән бу қизниң дейишичә, әл әзһәр университетида илим тәһсил қиливатқан оқуғучилар асасән юртиға қайтип болған вә кәткәнлириниң хәвири кәлмигән. Һазир мисирда иккилинип туруватқан уйғур балилардин оғулларниң әһвалидин анчә хәвири болмисиму әмма һазир мисирда өзигә охшаш иккилинип туруватқан 100 әтрапида қиз қалған.

Бу қиз ахирида йәнә әл әзһәрдә 5-айниң 25‏-күни язлиқ тәтил қоюп берилидиғанлиқи, мисирдики уйғур оқуғучиларни хатирҗәм оқуйдиған шараитқа игә қилмиғанда, мисирда қалған уйғур оқуғучиларниң тәһдит астида, иқтисадий кирими үзүлгән бир вәзийәттә қелип, тәтилдин кейин омумйүзлүк техиму қийин бир әһвалға йүзлинидиғанлиқини билдүрди.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт