Uyghur élida bu yilliq ramizan éyining qattiq cheklime ichide bashlan'ghanliqi ashkara bolmaqta

Muxbirimiz qutlan
2016-06-07
Share
ata-anilargha-esebiylik-kapalet-ochuq-xet.jpg Ürümchi sheherlik 46-ottura mektep 6-ayning 4-küni ata-anilargha ewetken "Esebiylikni tügitish" boyiche kapalet telep qilin'ghan ochuq xet.
RFA/Qutlan

Xitay hökümiti bu yilliq ramizan harpisida "Shinjangning diniy étiqad erkinliki ehwali" namliq aqtashliq kitab élan qilip, Uyghur élida musulmanlarning diniy étiqadigha nisbeten héchqandaq cheklimining yoqluqini ilgiri sürgen idi.

Halbuki, ramizan harpisida ürümchi sheherlik 46-ottura mektep "Esebiylikni tügitish boyiche ata-anilargha ochuq xet" ewetip, ularning imza qoyushini telep qilghan. Uningda ata-anilarning perzentlirini namaz oqush, roza tutush, diniy tüstiki kiyim-kéchek kiyish shundaqla bashqa herqandaq diniy pa'aliyetlerge qatnishishtin tosushi, xetke her bir ata-anining imza qoyup kapalet bérishi telep qilin'ghan.

Bu ochuq xet ündidar we féysbuk qatarliq ijtima'iy taratqularda ashkara bolghandin kéyin, biz uni delillesh üchün ürümchi sheherlik 46-ottura mektepning mudiriyet ishxanisigha téléfon qilduq. Téléfonimizni qobul qilghan ishxana mudiri xaw jyangli bu ishtin xewirining yoqluqini, özining hazir bashqa orun'gha yötkilip ketkenlikini éytip yalghan sözlidi : "Shundaq, men xaw jyangli, ilgiri 46-ottura mektepte ishligen idim, lékin hazir yötkilip kettim. Ata-anilargha yézilghan bu xet toghriliq méning xewirim yoqken. Eng yaxshisi özingiz sürüshtürüp körüng, men mektep rehberlirining alaqilishish uchurini sizge bérelmeymen, chünki sizning kimlikingizni bilmeymen. Muxbir demsiz? sizge désem, bu ishqa men arilashmighan, shunga bu heqte héchnéme déyelmeymen, uning üstige hazir men u yerde ishlimeymen!"

Arqidin biz ürümchi sheherlik 46-ottura mektepning amanliq ishxanisigha téléfon qilduq. Nöwetchi xadim bu ishtin xewiri yoqluqini éytip mektep mudirining téléfon nomurini bérishni ret qildi. Emma u bu ishni mezkur mekteptiki Uyghur oqughuchilarning siyasiy we exlaqiy terbiye mudiri rozi mu'ellimdin sorishimizni éytip téléfonni qoyuwetti: "Shundaq, bu 46-ottura mektepning amanliq ishxanisi, men amanliq xadimi. Ata-anilargha yézilghan u xetning tepsilatini men bilmeymen. Mektep rehberliki bilen körüshüp béqing. Mektep mudirining téléfon nomuri bizde bar, lékin uni xalighanche bashqilargha dep bersem bolmaydu. Hazir ishxanida oqutquchilarning tizimlik deptiri bar, lékin uningda téléfon nomuri yoq. Siz muxbir bolsingiz, undaqta mekteptiki milliy oqughuchilarning siyasiy we exlaqiy terbiye mudiri rozi mu'ellimning téléfon nomurini dep bérey."

Halbuki, ürümchi sheherlik 46-ottura mektepning siyasiy we exlaqiy terbiye mudiri rozi mu'ellim téléfonimizni qobul qilghan bolsimu, lékin ata-anilargha ewetilgen bundaq "Ochuq xet" ning mewjutluqini inkar qildi we alman-talman téléfonni üzüwetti.

Biz da'irilerning ichki qisimda yene qaysi sahe we qandaq orunlarda ramizanliq cheklime qoyghanliqi heqqide uchur igilesh üchün Uyghur élidiki aliy mektep oqughuchiliri bilen sözleshtuq.

Qeshqer uniwérsitétining melum fakultétida oquydighan bir Uyghur oqughuchi ziyaritimizni qobul qilip munularni bildürdi: "Hazir qeshqerde kech sa'et 6:30 boldi. Yene bir-ikki sa'ettin kéyin iptar waqti bolidu. Emma mektipimizde roza tutushqa qarita qattiq cheklime mewjut. Oqughuchilar yatiqi, karidor we bashqa hemme jayda közitish apparati ornitilghan.Roza tutidighanlar kéchide chiragh yandurmastin yoshurunche tutidu, emma mektep yataqtikilerni bir-birini nazaret qilishqa orunlashturuwetken bolghachqa, hemmimiz bir-birimizdin gumansiraymiz. Yene bir tereptin mekteptiki oqughuchilargha her künlüki bir botulkidin ichimlik su tarqitiwatidu. Suni neq meydanda ichish telep qilinidu. Yoshurun roza tutqanlar mektep ashxanisi yaki sirttin iptarliq üchün tamaq élip kiriwatqanda mekteptiki oqutquchilar yataq binasining aldida teyyar bolup, ularni neq meydanda tamaqlirini yéyishke we rozisini buzushqa mejburlaydu. Tamiqini iptardin burun yéyishni ret qilghan oqughuchilargha mektep püttürgende diplomini bermeydighanliqini éytip tehdit salidu. Ishqilip, biz oqughuchilarning künimiz bek tes boluwatidu."

Aqsuning melum nahiyesige "Üch elrayi" xizmiti boyiche töwen'ge chüshken bir neper "Muqimliq kadiri" mu bu heqte ziyaritimizni qobul qilip, yéza-kentlerde ramizanliq tekshürüsh élip bériwatqanliqini bildürdi.

Uning bildürüshiche, da'irilerning ramizanliq cheklimisi ma'arip sahesidila emes, belki asasiy qatlamdiki yéza-kent kadirliri, yeni partiye ezaliri, kent kadirliri, siyasiy aktiplar we shundaqla hökümettin ma'ash alidighan ishchi-xizmetchilerning hemmisige oxshash yürgüzülidiken.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet