Shayarda yaghliqining ichige posma kiygen ayallar jazalanmaqta

Muxbirimiz qutlan
2014-04-08
Élxet
Pikir
Share
Print
Tömür réshatkiliq hoyligha solan'ghan hijaplan'ghan Uyghur ayalliri.
Tömür réshatkiliq hoyligha solan'ghan hijaplan'ghan Uyghur ayalliri.
RFA/Ruqiye

Igilishimizche, shayar nahiyesidiki Uyghur ayalliri yaghliqining ichige posma kiygenliki üchün jerimane töleshke yaki 15 kün solaqta yétishqa mejburlanmaqta iken.

Bügün seher radi'omiz ziyaritini qobul qilghan shayar nahiyesining mazarghojam yézisidiki bir Uyghur ayal yéqindin buyan özi körgen we béshidin ötküzgen ehwallar heqqide melumat berdi.

Uning bildürüshiche, hazir shayar nahiyesining bazar ichi we herqaysi yéza, kentliride forma kiygen yardemchi saqchilar kocha doqmushlirida yol tosup puqralarni tekshürmekte iken. Ular uzun kiyim kiyip, yaghliqini aldi tereptin chegken yaki yaghliqining ichige posma kiygen ayallarni hemde saqal-burut qoyghan erlerni iz qoghlap tutmaqta iken. Buning bilen nahiye tewesidiki kishiler kochilargha xatirjem chiqalmaydighan we ensizchilik ichide kün ötküzidighan bolup qalghan.

Ziyaritimizni qobul qilghan déhqan ayal turaxan öz béshidin ötküzgen we körgen ehwallar heqqide toxtilip mundaq dédi:

"Biz shayar nahiyesining mazarghojam (yeni qizil bayraq) yézisida yashaymiz. Bizning yéza teweside ala-bulimach herbiy kiyim kiygen yardemchi saqchilarning yaghliq salghan ayallarni tosup jerimane alghanliqini yaki ularni solaqxanigha élip ketkenlikini anglighan idim. Ötken hepte étizgha bérish üchün motsiklitni minip kétip barattim. Hawa soghuq bolghachqa, bash yaghliqimning ichige posma kiyiwalghan idim. Undin bashqa maskam bar idi. Tuyuqsiz kocha doqmushidin ikki saqchi chiqip aldimni tosti. Men tézlik bilen bir dukanning ichige kirip, arqa ishikidin qéchip kettim we teste qutuldum."

U sözini dawamlashturup yene mundaq dédi: "Yene bir qétim kochigha chiqishimgha saqchi tutuwaldi. Néme gunah qildim dep sorisam, posma kiyip yaghliqni aldi tereptin chégipsen, jerimane töleysen deydu. Men béshim tonglighachqa posma kiydim, buning silerge néme ziyini bar désem, yuqirining belgilimisi shundaq, 800 som jerimane töleysen dep turuwaldi. Men bunchilik köp pulum yoq désem, kimlikimni tartiwaldi. Öyge bérip bolghuche, yézidin adem kélip méni solap qoydi. Öydikiler amalsiz ulargha yalwurup 400 som jerimane tölep xupten waqti bilen méni qayturup chiqti."

Turaxan yene munularni tekitlidi: "Yéza solaqxanisida birmunche ayallarni kördüm. Uzun kiyim kiyip, béshigha posma kiygen yaki yaghliqini aldi tereptin chegkenlerge 1000 somdin jerimane qoyidiken. Eger bu ikki ehwaldin biri bayqalsa 400 somdin 800 somghiche jerimane qoyidiken. Jerimanini töliyelmise 15 kün solap qoyush jazasi béridiken. Solaqxanigha kirip qalghan ayallarnining bezilirini erliri, bezilirini ata-aniliri pul tölep qayturup chiqiwatidu. Ajayip zaman bolup ketti, adem xatirjem yürgilimu bolmaydu!"

U, özi körgen weqeler heqqide yene munularni bayan qildi: "Béshimiz tonglap ketse qandaq qilimiz dep zakunlashsaq, yaghliqning üstige yaghliq sélip arqa tereptin chégisiler, boynunglargha sharpa salisiler. Uzun kiyim kiymeysiler, köynek-yopkilarni qisqartisiler deydu. Biz musulman, öz qa'ide yosunimiz boyiche kiyinmemduq dep talashsaq, bizning gépimizni anglaydighan kishi yoq. Bekrek tirkisheyli dések, ulargha teng kelgili bolmaydiken."

"Bizning bu yerdiki saqchilarning hemmisi Uyghur. Uyghur ayallirining burundin tartip qandaq kiyim kiyidighanliqini ular hemmisi bilidu. Ayallarni tutup yéza solaqxanisigha solaydighan mu'awin sékrétarmu Uyghur, emma ularning zadi néme oylaydighanliqini, néme üchün shu qeder esebiyliship ketkenlikini héch chüshenmiduq."

Turaxan axirida munularni tekitlidi: "Bashqa jaylarda unchilik emes dep angliduq. Bizge qoshna kucha tereptimu bir'az bosh deydu. Bizning bu shayar nahiyiside néme sewebtinkin ajayip ching bolup ketti. Yaghliqini aldidin chegken yaki béshigha posma kiygen ayallarni tutuwalsa jerimane qoyup pul ündürüwalmighiche qoyup bermeydu. Yighlap-qaxshap 400 som jerimane tölisek, shuningghimu razi emes, alghan jerimane pul üchün talonmu bermeydu."

Toluq bet