Хитайниң туңганларға болған диний бесими күнсери күчәймәктә

Ихтиярий мухбиримиз әкрәм
2019-06-14
Share
Halal-Belgiliri-Elip-Tashlandi-Bitter-Winter.jpg Хитайдики туңган ашханилириниң вивискилиридики "һалал" сөзи вә ашхана әслиһәлиридики диний кәлимиләр тамамән йоқитилған.
bitterwinter.org

Милйонлиған уйғурни җаза лагерлириға қамап диний етиқадидин, миллий кимликидин ада-җуда болушқа мәҗбурлаватқан хитай һакимийити йеқинқи мәзгилләрдин буян хитай өлкилиридики туңган мусулманлириға болған бесимни ашуруп, уларниму уйғурларға охшаш һәр йәрдә тәкшүрүлидиған "хәтәрлик авам" сүпитидә назарәт қилишқа башлиған.

"зимистан" тори 13-июн елан қилған "хитайдики туңганлар уйғурларға охшаш бесимға учраштин әндишә қилмақта" намлиқ мақалида баян қилинишичә, бу йил 3-айдин башлап хитай өлкилиридә яшаватқан туңганларға болған диний бесимлар зор дәриҗидә ашқан. Болупму 4-5-айлардин буян әвҗигә чиққан.

"калиниң бешиға кәлгән күн, мозайниңму бешиғиму келиду" дегәндәк, хитайдики "әң яхши мусулманлар" дәп тәриплинип кәлгән туңганлар бүгүн уйғурларға охшаш яман ақивәтләргә йүзлинишкә башлиған. Улар уйғурларниң бешиға кәлгән еғир күнләрниң өз башлириға келишидин әндишиләнмәктикән. 

Хәвәрдә тилға елинишичә, хитай өлкилиридики бир қисим туңган мусулманлар арисида мәсчит йирақ болғанлиқи сәвәблик җүмә намизини өйидә топлишип оқуйдиған адәт шәкилләнгән болуп, бу йил 3-айдин башлап йәрлик диний ишлар комитетлири мәхсус гуруппа тәшкилләп җай-җайларға әвәтип, өйдә җүмә намизи оқушни бирдәк чәклигән. Буниң биләнла қалмай, 3-4 кишиниң бир йәргә топлиниши мәни қилинған. 

Хәвәрдә әскәртилишичә, туңганларниң мәсчитлиригә омумйүзлүк қизил байрақлар есилған. Мәсчитләрниң тамлиридики әрәбчә йезиқлар пүтүнләй өчүрүп ташланған. Туңганларниң әнәнисигә айланған бешиға ақ доппа кийиш адити йоқилишқа башлиған. Әгәр бири ақ доппа билән бир йәргә барса, шу һаман сақчиларниң аварә қилишиға йолуқидиған вәзийәт шәкилләнгән. 

Туңганлар ишләп чиқарған мәһсулатлардики "һалал" ибариси бирдәк йоқитилған. Туңган ашханилириниң вивискилиридики "һалал" сөзи вә ашхана әслиһәлиридики диний кәлимиләр тамамән йоқитилған. Буниң туңганлар үчүн нәқәдәр зор иқтисадий зиян кәлтүрүп чиқириши билән хитай һакимийити қилчә һесаблашмиған. 

Туңганлар бүгүн уйғурларға охшашла нәгила барса сақчиларниң тәкшүрүшлирини қобул қилишқа мәҗбурланмақтикән. Туңганларниң телефонлириму назарәт астиға елинған болуп кимниң қачан, қәйәрдә икәнлики сақчилар тәрипидин көзитилип туридикән. Бир туңган яш бир қетим "һөкүмәт бизниң исламға етиқад қилишимизға йол қоймайватиду" дәп учур йоллиғанлиқи үчүн, 20 минут ичидә сақчилар келип "қанунға хилаплиқ қилдиң" дәп тутуп кәткән. У яш 2 күндин кейин бир достиниң ярдими билән қутулуп чиққан вә "әгәр бу иш шинҗаңда йүз бәргән болса, һәргиз қутулалмиған болаттим," дегән. 

Мәтбуатлардики учурлардин мәлум болушичә, динға қарши һәрикәт хитайда омумйүзлүк әвҗ еливатқан болуп, шәрқий түркистанда миңлиған мәсчитләрни чеқип ташлиған, җаза лагерлирини қуруп уйғур мусулманлирини йүксәк тәқиб астиға елип болған хитай һакимийити алдинқи айларда христиан муритлириға һуҗум қозғап, хитай өлкилиридики көплигән черкавларниң мунарлири вә униңға есилған кирист бәлгилирини чеқип ташлиған, аилә черкавлирини чәклигән. Мана әмди өзлириниң "нәмунилик мусулман" лирини һуҗум нишани қилишқа башлиған. 

Д у қ диний ишлар комитетиниң мудири, шәрқий түркистан өлималар бирликиниң муавин рәиси турғунҗан алавудун әпәнди бу һәқтә тохталғанда хитайниң динға қарши бу һәрикәтлириниң ахирқи һесабта мәғлубийәт билән ахирлишидиғанлиқини тилға алди. 

"зимистан" ториниң 14-июн елан қилған "миңдоң диний районидики христианларниң җиддий вәзийити қәбиһләшмәктә, 57 нәпәр поп вәтәнпәрвәрлик йиғиниға мәҗбури қатнаштурулди" намлиқ хәвәрдә баян қилинишичә, 90 миң христиан мурити яшайдиған бу райондики 80 миң киши йәр асти черкавниң әзаси болуп, хитай һакимийити уларни "вәтәнпәрвәрлик йиғини" ға қатнишишқа мәҗбурлиған, рәт қилғанларни җазалиған. 

Хәвәрдә әскәртилишичә, хитай һакимийити бу йәрдики христиан муритлирини қәрәллик һалда "вәтәнпәрвәрлик йиғини" ға қатнишишқа мәҗбурлап келиватқан болуп, һакимийәт органлири билән диний еқимдикиләр арисидики сүркилиш наһайити күчлүк икән. Баш поп го шиҗинниң билдүрүшичә, һөкүмәт бу йәрдики христиан муритлирини "вәтәнпәрвәрлик йиғини" ға көндүрүп болса, бу сияситини башқа җайлардики христиан җамаити арисидиму омумлаштуридикән. Бу йәрдә тилға елинған аталмиш "вәтәнпәрвәрлик" болса, хитай компартийисини сөйүш, униңға садиқ болуштин башқа нәрсә әмәскән.

Голландийәдики д у қ мәдәнийәт бөлүминиң мудири зәйнидин турсун әпәнди бу һәқтә тохтилип, хитай һакимийитиниң өз хәлқини һәмдә мустәмликиси астидики уйғур, тибәт, моңғул хәлқлирини тамамән динсизлаштуруп, "динму компартийә, мәдәнийәтму компартийә, вәтәнпәрвәрликму компартийә" дәйдиған һалға кәлтүрүш үчүн барлиқ рәзил васитиләргә мураҗиәт қиливатқанлиқини тилға алди.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт