Иляс доған: "д у қ рәиси долқун әйса делосини келәр қетимлиқ сотта утуп чиқишимизни үмид қилимән"

Ихтиярий мухбиримиз әркин тарим
2021-06-08
Share
Иляс доған: Түркийә д у қ рәиси долқун әйсаға қойған түркийәгә кириш чәклимисини бикар қилишини тәләп қилған дело көрүп чиқилған 14-мәмурий соти бинаси алдида сот һәққидә мухбирларға баянат берилмәктә. 2021-Йили 8-июн, әнқәрә.
RFA/Erkin Tarim

Түркийә д у қ рәиси долқун әйсаға қойған түркийәгә кириш чәклимисини бикар қилишини тәләп қилған дело әнқәрә шәһиридики бир мәмурий сот мәһкимисидә 8-июн күни көрүп чиқилған болсиму ениқ бир қарар чиқмиди. Сот ахирлашқандин кейин долқун әйсаниң адвокати, профессор иляс доған әпәнди әнқәрәдики 14-мәмурий соти бинаси алдида, сот һәққидә мухбирларға баянат бәрди. У, мундақ деди: "бүгүн долқун әйсаниң 2006-йилидин буян давамлишиватқан түркийәгә кириши чәкләнгән дело көрүп чиқилди. Хәлқара сақчи тәшкилати-интерпол долқун әйса үстидин 1997-йили хитайниң тәлипигә бинаән қизил башлиқ тутуш буйруқи чиқарған болсиму, бирақ интерпол бу тутуш буйруқини 2018-йили бикар қилғаниди. Түркийәниң мунасивәтлик қанунида бинаән чәтәлликләргә әң көп 15 йил кириш чәклимиси қойғили болиду. Һазир 15 йил тошти. Долқун әйса әпәндигә иккинчи қетим түркийәгә кириш чәклимиси қоюлмиған. Лекин бурун қоюлған түркийәгә кириш чәклимиси техигичә давамлишиветипту. Мәмурий сот биз долқун әйса тоғрисида сориған соаллиримизға һечқандақ җаваб бәрмиди. Түркийә ички ишлар министириниң долқун әйса тоғрисида беридиған җаваби болған болса чоқум сот арқилиқ дәйтти. Бу сотта қарар елан қилинмиди. Сотчи түркийә һөкүмитиниң долқун әйсаниң ‹дөләт бихәтәрликигә тәһдит' пәйда қилғанлиқи тоғрисидики испатларни сотқа беришини тәләп қилди. Биз әмди түркийә һөкүмитиниң сотниң бу тәләплиригә беридиған җавабини күтимиз. Әгәр һөкүмәт бу соалға җаваб бәрмигән тәқдирдә яки испат тапалмиса бизниң утуп чиқиш еһтималимиз барлиқини силәр билән ортақлашмақчимән".

Әнқәрә 14-мәмурий соти д у қ рәиси долқун әйсаниң делосини көздин көчүрүватқанда уни қоллаш үчүн кәлгән бүйүк бирлик партийәси муавин рәиси алий кесәр әпәнди, ийи партийәси парламент әзаси бәһич челик әпәнди, келәчәк партийә муавин рәиси сәлчуқ өздағ әпәнди, ийи партийәсиниң түрк дунясиға мәсул рәһбәрлиридин мәмәтели қарамәмиш әпәнди вә берил гүмүш ханим, түркийәдә паалийәт елип бериватқан шәрқий түркистан аммиви тәшкилат мәсуллири иштирак қилди. Улар адвокат иляс доған әпәндиниң баянатидин кейин сөз қилип долқун әйсани қоллап түркийә һөкүмитини әйибләп сөз қилди.

Түркийәдә паалийәт елип бериватқан шәрқий түркистан аммиви тәшкилатлириға вакалитән баянат бәргән д у қ вәхписи рәиси абдурешит абдухәмит әпәнди түркийә әдлийәсиниң адил қарар беридиғанлиқиға ишинидиғанлиқини, долқун әйсани киргүзмәсликниң номус иш икәнликини, балдуррақ бикар қилиши керәкликини баян қилип мундақ деди:

"түркийә һөкүмитиниң долқун әйсани түркийәгә киргүзмәс тоғрисидики қарари шәрқий түркистан хәлқиниң көңлини рәнҗитмәктә. Бу қарарниң қануний бир қарар әмәс, сиясий қарар икәнлики һәр җәһәттин ашкарилинип турмақта. Бүгүн дуняниң нурғун дөләтлиригә бималал берип, паалийәтләргә иштирак қиливатқан лидеримиз долқун әйсаниң түркийәгә киришиниң чәклиниши һәқиқәтән түркийә үчүнму зор номус. Биз шәрқий түркистан аммиви тәшкилатлири болуш сүпитимиз билән түркийә һөкүмитиниң бу чәклимисини дәрһал бикар қилишини, һөрмәтлик долқун әйса әпәндиниң балдуррақ түркийәгә келип түрк хәлқи вә уйғур қериндашлири билән қучақлишип дидар көрүшүшини үмид қилимиз. Түрк сотиниң адил қарар беридиғанлиқиға ишәнчимиз камил".

Арқидин келәчәк партийәси муавин рәиси, сабиқ парламент әзаси сәлчуқ өздағ әпәнди сөз қилип мундақ деди: "долқун әйса чәклимә қоюлғили 15 йил болупту, қануний җәһәттин муддити тошқанлиқи үчүн түркийәгә кирәлиши керәк. Чүнки долқун әйса барлиқ дөләтләргә баралайду. Хитай бүгүн шәрқий түркистан хәлқигә трагедийә пәйда қилмақта. Инсанийәткә қарши җинайәт садир қилмақта, ирқий қирғинчилиқ елип бармақта. Түркийә һөкүмити тиҗарәт мәнпәәтиңни дәп қан қериндашлириңларни сатмаңлар. Хитай билән мунасивәт қуруңар, тиҗарәт қилиңлар, әмма уйғурларниң диний әркинлики, пикир әркинлики вә кишилик һоқуқини қоғдаңлар. Әгәр бундақ сиясәт елип барсаңлар тарихниң шанлиқ бетидин орун алисиләр".

Арқидин "яхши" партийәсиниң парламент әзаси бәһич чәлик әпәнди сөз қилип, мундақ деди: "шәрқий түркистан мәсилиси бир инсанлиқ мәсилисидур. Бүгүн чоң җинайәт машинисиға айланған хитай боюнтуруқи астидики азсанлиқ милләтләрни пүтүнләй ассимилятсийә қилип, инсанийәткә қарши җинайәт садир қилип, шәрқий түркистан хәлқини йоқ қилишқа тиришиватиду. Бундақ бир пәйттә сүрийәдин кәлгән 5 милйон панаһланғучиға қучиқини ачқан түркийә немә үчүн бир долқун әйсани киргили қоймайду? биз түркийә һөкүмитиниң бу хаталиқини дәрһал түзитишини тәләп қилимиз".

Бүйүк бирлик партийәси муавин рәиси алий кесәр әпәнди д у қ рәиси долқун әйсаниң соти ахирлашқандин кейин мухбирларға баянат берип мундақ деди: "хитай әлчиси партийәмизгә келип ‹у йәрдә зулум йоқ' дегән вақтида биз уларға ‹ундақ болса биз һәйәт тәшкилләп берип екскурсийә қилип бақайли' дедуқ, лекин бу тәлипимизгә җаваб бәрмиди".

Мәтбуат баянати ахирлашқандин кейин шәрқий түркистан вәхписи, шәрқий түркистан тәтқиқат вәхпи, уйғур академийәси, әйса йүсүп алиптикин вәхписи вә шәрқий түркистан яшлар тәшкилати ортақ тәйярлиған мәтбуат баянатини оқуп өткән дуня уйғур қурултийи вәхписи рәиси абдурешит абдухәмит әпәндигә микропонимизни узаттуқ. У, түркийәдики өктичи партийә рәһбәрлири, парламент әзалири, аммиви тәшкилат мәсуллири вә хәлқ аммисиниң долқун әйсани қоллап сот бинасиниң алдиға келип мухбирларға баянат бәргәнликини, уйғурларниң үмидиниң долқун әйсаға қоюлған түркийәгә кириш чәклимисиниң бикар қилиниши икәнликини баян қилди.

Уйғур академийәси иҗраийә комитети рәиси абдухәмит қарахан әпәнди д у қ рәиси долқун әйса әпәндигә қоюлған чәклиминиң хитайниң тәлипигә бинаән қоюлғанлиқини, сиясий икәнликини, һөкүмәт халиса дәрһал бикар қилалайдиғанлиқини, икки айдин кейин болидиған сотта әмәлдин қалдурулуш еһтимали барлиқини баян қилди.

Хитай һөкүмитиниң тәлипигә бинаән түркийә һөкүмити 2008-йили долқун әйсаниң "дөләт бихәтәрликигә тәһдит" дегәнни баһанә билән түркийәгә киришини чәклигән. Униң 2016-йили 10-айда түркийәгә киришини йәнә бир қетим рәт қилғаниди.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт