Долқун әйсаниң күрәш һаяти йорутулған китаб -“хитайниң әркинлик тозиқи”

Мухбиримиз җәвлан
2022.08.10
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
Д у қ рәиси долқун әйса явропадики түрк ахбарат органлирини һәрикәткә өтүшкә чақирди Д у қ рәиси долқун әйса әпәнди 2-нөвәтлик “явропа түрк медияси алий йиғини” да сөз қилмақта. 2022-Йили 12-июн, германийә.
RFA/Erkin Tarim

Дуня уйғур қурултийиниң рәиси долқун әйсаниң өз кәчмиши, йәни  вәтән ичи вә чәт әлдики сиясий күрәш әслимиси баян қилинған “хитайниң әркинлик тозиқи -- бир уйғурниң хитай ишқа салған интерпол (хәлқара сақчи тәшкилати) ниң тутуш буйруқиға вә хитайниң зораванлиқиға қарши елип барған күрәшлири” намлиқ китаби һиндистанниң һарананд нәшрияти тәрипидин нәшир қилинған. 

Дуня уйғур қурултийи бу мунасивәт билән ахбарат елан қилип, бу китабниң долқун әйсадәк бир инқилапчиниң чәт әлдә әркинлик вә адаләт йолида елип барған күрәшлири, хитайниң дуняға созған қара қолиниң чаңгилидин қутулуш җәрянида баштин кәчүргән әгри-тоқай кәчмишлириниң бир хатириси икәнликини тонуштурған. Бу китаб долқун әйсадәк бир сиясий паалийәтчи вә йетәкчиниң һаяти билән тонушуп чиқишта, чәт әлдики уйғур дәвасини чүшиништила әмәс, бәлки йәнә хитайниң хәтәрлик тозақлирини билиш вә униңдин һушяр болуштиму  муһим әһмийәткә игә икән.

Долқун әйса  8-авғуст күни өзиниң тиветтер һесабида бу китаби һәққидә мундақ дәп язған: “бу китаб мениң өз кәчмишлиримгә асасән йезилди; буниңдики мәқсәт, кишиләрни хитай коммунистик партийәсиниң хәтиридин һушяр болушқа үндәш. Гәрчә мән әркин дуняда яшаватқан болсамму давамлиқ адаләтсизликләргә учрап кәлдим; әркинликим тартивелинди, ғурурум дәпсәндә қилинди,  тутулдум, соал-сорақ қилиндим”.

Долқун әйсаниң “хитайниң әркинлик тозиқи” намлиқ китабидин көрүнүш, долқун әйсаниң твиттер һесабида елан қилинған.
Долқун әйсаниң “хитайниң әркинлик тозиқи” намлиқ китабидин көрүнүш, долқун әйсаниң твиттер һесабида елан қилинған.

Долқун әйсаниң ейтишичә, бу китабта униң 80-йиллардин башлапла вәтән ичи вә сиртида елип барған сиясий күрәш һаяти, чәт әлдики әркин, демократик дуняда яшап турупму хитайниң хилму тәһдит вә чәкләшлиригә учриғанлиқини, хитайниң 1997-йилдин башлапла интерпол (хәлқара сақчи тәшкилати) арқилиқ өзигә қанчә қетимлап қара қолини созғанлиқи вә бу җәрянда америка, корийә, италийә, һиндистан, түркийә қатарлиқ дөләтләр билән хитай оттурисида йүз бәргән дипломатик күрәшләр тәпсилий баян қилинған.

Америкадики уйғур тәтқиқат мәркизиниң башлиқи абдулһәким идрис, долқун әйсаниң узун йиллиқ сәпдиши болуш сүпити билән  бу китабта баян қилинған ишларниң бәзилиригә өзиниң биваситә шаһид болғанлиқини ейтти.

Долқун әйса әпәнди өзиниң бу китабини йезишиғиму һиндистанға кирәлмигән бир вәқәниң сәвәбчи болғанлиқини, бу китаб 2018-йил йезилишқа башлиғандин тартип таки тамамланғичә һиндистандики бир нәшриятниң изчил көңүл бөлүп кәлгәнликини билдүрди.

Долқун әйсаниң бу китабида униң 80-йиллардики оқуғучилар һәрикитигә башламчилиқ қилғанлиқи, 90-йилларниң бешида бейҗиңда паалийәт қилғанлиқи, 96-йил германийәгә келип чәт әлдики дәва ишлириға актип қатнашқанлиқи, дуня уйғур яшлири қурултийини қурғандин тартип дуня уйғур қурултийиниң рәиси болғичә бесип өткән күрәш мусапилири, бу җәрянда хитай һөкүмитиниң у қурған тәшкилатни “террорлуқ тәшкилати”, униң өзини болса “террорчи” дәп қарилап, интерпол арқилиқ тутуш буйруқи чиқирип, нәгә барса шу йәргә тозақ қуруп, сиясий паалийәтлирини чәклигәнлики, әмма униң бу тосқунлуқларға изчил баш әгмәй келиватқанлиқи толуқ йорутуп берилгән.

Абликим идрис әпәндиниң қаришичә, әгәр хитай һөкүмити долқун әйсаға 20 нәччә йилдин буян чәклимә қоюп кәлмигән болса, у йәнә көплигән сиясий нәтиҗиләргә еришиши мумкин икән. Әмма у йәнила бошашмай бүгүнгичә давасини давамлаштуруп кәлмәктә.

Долқун әйса бу китабни йезиш җәрянида ойлиғанлири һәққидә мундақ дәйду: “бу китабта хитайниң явропадәк әркин дуняда яшаватқан маңила әмәс, маңа охшаш көплигән уйғурларни өз чаңгилиға елишқа, чәкләшкә вә зиянкәшлик қилишқа урунүп кәлгәнликини, әмма униңға қарши бошашмай күрәш қилғандила нәтиҗә қазанғили болидиғанлиқини көрситишкә тириштим”.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.