5-May küni - "Uyghur doppa medeniyet bayrimi"

Muxbirimiz nur'iman
2021-05-05
Share
5-May küni - Her yili 5-may ötküzülidighan Uyghurlarning doppa bayrimigha atap ishlen'gen karton. 2021-Yili 5-may.
Yettesu

Her yili 5-ayning 5-küni Uyghurlar özlirining en'eniwi bash kiyimi bolghan "Doppa" lirini kiyiship "Uyghur doppa medeniyet bayrimi" ni tebriklishidu. Emma yéqinqi yillardin buyan xitay hökümitining Uyghurlargha bolghan qaratmiliq basturushi we dunyaning hemme yérige tarqalghan koruna wirusi tüpeylidin bu bayramni tebriklesh shekilliri burunqidin köp perqliq bolghan.

Melum bolushiche, 2016-yilidin ilgiri bu künde Uyghur élining ichi we sirtidiki Uyghurlar doppa bayrimini öz ichige alghan halda her xil medeniyet pa'aliyetlirini ötküzüp kelgen. 2016-Yilidin kéyin xitay hökümiti milyonlighan Uyghurni milliy we dini kimliki tüpeylidin lagérlargha solighan bolghachqa Uyghur élide bu bayramni tebriklesh tügül tilgha ilishqimu imkaniyet bolmighan. Shunglashqa bu xil medeniyet pa'aliyetliri peqet Uyghur élining sirtida dawam qilmaqtiken.

Shiwétsiyede turushluq musteqil tetqiqatchi zulhayat ötkür xanim Uyghurlarning en'eniwi bash kiyimi bolghan doppa heqqide chüshenche bérip mundaq dédi: "Doppa bügünki künde Uyghurlarning simowli bolup qaldi. Doppa heqqidiki tetqiqatlirim jeryanida Uyghurlarning doppning ishlepchiqirilish jeryani we matériyallirida xitayning tesirige uchrimighanliqini bayqidim".

Zulhayat ötkür xanim özining Uyghur akadémiyesining tor bétide élan qilghan "Uyghur bash kiyimlirining tedrijiy tereqqiyati namliq maqaliside" doppa heqqide mundaq dep yazghan: "Uyghurlar tarixtin buyan bash kiyim medeniyitige ehmiyet bérip kelgen we shanliq semerilerni yaratqan millet bolup, tarixiy tereqqiyatlar jeryanida shekil, nusxa we matériyal jehette özige xas alahidiliklerni yaratqan. Qiz-ayallar chékisige güllerni qisip, bashlirigha per-mamuqtin otughatlarni taqisa, erler qalpaqlirigha chaghir-tughrul qushlarning peylirini qadiwalidighan adetler bolghan. Mesilen, 'kroran güzili' dep atalghan yil dewri miladiyedin burunqi 2000-yiligha toghra kélidighan ayal jesetning béshida yung toqulma bashliq bolup, ikki dane ghaz péyi qisturulghan. Bezi tetqiqatchilar doppa töpe dégen sözdin türlinip kelgen bolushi mumkin dégen közqarashni otturigha qoyghan. Hazirqi zamanda bash kiyimlirining sani 50 xildin ashidighan bolup, doppilardin mampu doppa, badam doppa, tashkent doppa, gilem doppa, ünche doppa, kalatun doppa, shapaq doppa qatarliq nurghun türliri bar. Tumaqlardin körpe tumaq, salwar tumaq, dawghan tumaq, telpek, kériye telpiki, kachung tumiqi, söser tumaq qatarliq türliri bar. Xulasiligende, ejdadlirimizning bash kiyimlirige Uyghurlar tarixta étiqad qilghan eqide we güzellik qarashliri, tarixiy en'enisi mujessemleshken bolup, Uyghurlarning udum bolup kelgen örp-adetliri we milliy xasliqi mujessemlen'gen".

Dunyaning her qaysi jaylirida yashawatqan Uyghurlar "Uyghur doppa medeniyet bayrimi" ni bu yil tor arqiliq tebrikleshken bolup, her xil ijtima'iy taratqularda Uyghur medeniyitini namayan qilidighan pa'aliyetlerni ewj aldurghan. Pa'aliyetliri arqiliq mushu medeniyetke ige bolghan milletning shu'an "Irqi qirghinchiliq" qa uchrawatqanliqini anglatqan.

Dunya Uyghur qurultiyi, Uyghur kishilik hoquq qurulushi qatarliq teshkilatlar in'gliz tili, firansuz tili, gérman tili qatarliq nechche xil tilda "Uyghur doppa medeniyet bayrimi" ni tebriklesh arqiliq xelq'arani Uyghurlarni qollashqa we qoghdashqa chaqirghan.

Doppa bayrimini Uyghurlardin bashqa Uyghurlarni yaxshi köridighan bashqa millet kishilirimu tebrikligen bolup, ijtima'iy taratqularda "Doppa küni" xeshtegi arqiliq hembehirlen'gen chet'elliklerning doppa kiyip yollighan süretlirini körgili bolidu.

Amérika fokus téléwiziyesining dangliq muxbiri binjamin xal, Uyghurlar ishlitidighan kök bayraqning üstige doppa qoyulghan süret bilen Uyghur doppa bayrimini tebirikligen bir "Twiti" ni shu sözlerni yézip özining twittir hésabida hembehirligen: "Bügün Uyghurlarning doppa bayrimi. Uyghurlar üchün intayin muhim ehmiyetke ige bir kün. Xitayning ulargha bolghan ziyankeshliki dawam qiliwatqan bu kün, ularni qollaydighan we xitayning Uyghur qirghinchiliqigha xatime bérishke chaqiriq qilidighan bir kün".

Dunya Uyghur qurultiyi london ishxanisining mudiri rehime mehmut xanim doppa bayrimi heqqide toxtilip mundaq dédi: "Doppa bayrimimu bizning xitaygha qarshi kürishimizning bir böliki".

Ijtima'iy taratqulardiki inkaslargha qarighanda muhajirettiki Uyghurlar "Doppa bayrimi-Uyghurlarning xitay hakimiyitining mustemlikichilikige, tajawuzchiliqigha, medeniyet qirghinchiliqigha qarshi qayturghan jawabi", dep qaraydiken.

Xitay hökümiti 2016-yilidin bashlap Uyghurlarni keng kölemlik tutqun qilip, lagérlargha qamashqa bashlighandin béri Uyghurlarning her xil milliy bayram we medeniyet en'enilirige chek qoyup, uning ornigha bolsa, ortaq "Jungxu'a milliti" éngini tiklesh namida xitay medeniyet en'enilirini dessitishke kirishkenliki melum.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet