Enqerede ötküzülgen “Uyghur doppa bayrimi” da Uyghur irqiy qirghinchiliqi otturigha qoyuldi

Ixtiyariy muxbirimiz erkin tarim
2022.05.05
Enqerede ötküzülgen “Uyghur doppa bayrimi” da Uyghur irqiy qirghinchiliqi otturigha qoyuldi “Uyghur doppa bayrimi” munasiwiti bilen ötküzülgen axbarat yighinida türkiye büyük birlik partiyesining mu'awin re'isi ali késer ependi sözlimekte. 2022-Yili -5-may, enqere, türkiye.
RFA/Erkin Tarim

5-May Uyghur doppa bayrimi munasiwiti bilen chet ellerdiki Uyghurlar türlük shekillerde bu bayramni tebriklimekte. Bu munasiwet bilen bügün türkiyening paytexti enqerede axbarat yighini ötküzüldi. Yighinda Uyghurlarning milliy kéyimi bolghan doppa heqqide melumat bérilgendin sirt, xitayning Uyghur élida élip bériwatqan irqiy qirghinchiliqimu otturigha qoyuldi.

5-May küni enqerediki sherqiy türkistan medeniyet merkizide ötküzülgen pa'aliyetke “Iyi” partiyesidin bolghan parlamént ezasi fahrettin yoqush ependi, büyük birlik partiyesining mu'awin re'isi ali késer ependi, kélechek partiyesining mu'awin re'isi selchuq özdagh ependi, bir qisim muxbirlar we enqerediki Uyghurlardin bolup köp sanda kishi ishtirak qildi. “5-May doppa bayrimi we xitayning sherqiy türkistanda élip bériwatqan irqiy-medeniyet qirghinchiliqigha qarshi turush” mawzuluq muxbirlarni kütiwélish yighinida, mezkur pa'aliyetni uyushturghan dunya Uyghur qurultiyining mu'awin re'isi doktor erkin ekrem ependi, Uyghur akadémiyesi wexpining mu'awin re'isi abdulhemit qaraxan ependi we enqerediki sherqiy türkistan tetqiqat wexpisining re'isi doxtur abdukérim bughra ependiler söz qildi.

Pa'aliyette aldi bilen Uyghurlarning doppisi bayan qilin'ghan sinalghu lintisi körsitildi. Arqidin metbu'at bayanatini Uyghur akadémiyesi wexpisining mu'awin re'isi abdulhemit qaraxan ependi oqup ötti. U bayanatini mundaq bashlidi: “Hörmetlik parlamént ezaliri, herqaysi siyasiy partiyelerning mes'ulliri, muxbirlar we Uyghur qérindashlirim, bügün bu yerde 5-may doppa bayrimi munasiwiti bilen xitay sherqiy türkistanda élip bériwatqan Uyghur medeniyetini yoq qilish siyasiti we 21-esirdiki eng éghir sistémiliq assimilyatsiye we irqiy qirghinchiliq siyasiti toghrisida melumat bérish üchün bu yerge jem bolduq”.

Abdulhemit qaraxan ependi bayanatida yene mundaq dédi: “Hemmimizge melum bolghinidek, sherqiy türkistan 1949-yilida ruslarning yardem qilishi bilen xitay kommunist partiyesi teripidin bésiwélin'ghan idi. 1955-Yili aptonom rayon'gha aylandurulghan sherqiy türkistan pütmes-tügimes cheklime, bésim we zulum élip bérilidighan bir rayon'gha aylandi. Xitay bu yerdiki bésim siyasitini ‛sherqiy türkistan‚‚ dégen sözni cheklesh bilen bashlighan. Xitay siyasitini ‛yerlik milletchilikke qarshi turush, pantürkizm we pan'islamizmgha qarshi küresh qilish, sowét riwiziyonizmchilirigha qarshi turush‚ dégendek sho'arlar bilen dawamlashturghan. Kéyin ‛medeniyet zor inqilabi‚ mezgilide eqilgha sighmaydighan bésim we assimilyatsiye siyasiti yürgüzülgen bolup, maw zédong ölgendin kéyin, ‛sirtqa échiwétish‚ siyasiti bilen Uyghur xelqi bir'az nepes alghan boldi. 1991-Yili sowét ittipaqi yimirilgendin kéyin, xitayning sherqiy türkistanliqlargha élip bériwatqan bésim siyasiti qayta kücheygen. 2017-Yiligha kelgende irqiy qirghinchiliqqa aylan'ghan. Biz sherqiy türkistan ammiwiy teshkilatliri bolush süpitimiz bilen türkiye hökümitini, ottura asiyadiki türkiy jumhuriyetliri hökümetlirini, shundaqla musulman döletlirining hökümetlirini xitayning Uyghurlargha élip bériwatqan irqiy qirghinchiliqini toxtitishqa chaqirishini telep qilimiz, buninggha sükütte turush jinayetke shérik bolghanliq bolidu”.

Arqidin “Iyi” partiyesining parlamént ezasi fahrettin yoqush ependi söz qilip, türkiye hökümitini eyiblidi. U mundaq dédi: “Bügün 2010-yili 5-ayning 5-küni doppa bayrimi dep élan qilin'ghan kün. Bu künni xitay hökümiti deslepte ‛bayram‚ dep qutlashqa ruxset qilghan bolsimu kéyin ruxset qilinmighan. Epsuski, xitay hökümiti Uyghur türklirige irqiy qirghinchiliq élip bérish bilen birlikte doppa bayrimini tebriklishinimu chekligen. Türkiye hökümiti bilen türkiye hökümitini qollawatqan partiyeler sherqiy türkistandiki irqiy qirghinchiliqqa qarita sükütte turushni dawamlashturiwatidu. Lékin biz ‛iyi‚ partiye'isi parlamént ezaliri aldimizdiki künlerdimu burunqigha oxshashla sherqiy türkistan mesilisini türkiye parlaméntida otturigha qoyushni dawamlashturimiz. Chünki sherqiy türkistan mesilisi bizning milliy mesilimizdur.”

Dunya Uyghur qurultiyining mu'awin re'isi, istiratégiye mutexessisi doktor erkin ekrem doppining Uyghurlar üchün bir simwol ikenlikini, shundaqla buning Uyghurlarning medeniyet kimlikini ipadileshte muhim ehmiyetke ige ikenlikini tekitlidi.

Sherqiy türkistan medeniyet merkizining mes'uli, yildirim beyazit uniwérsitétining magistér oqughuchisi abdulhemit pamir ziyaritimizni qobul qilip, 5-may doppa bayrimining nahayiti yaxshi ötkenlikini, bu bayramning xitayning milliy assimilyatsiye siyasitige qarshi otturigha chiqqan bir medeniyet kürishi ikenlikini tekitlidi.

2 Sa'etke yéqin dawamlashqan axbarat yighini parlamént ezaliri bilen siyasiy partiyening wekillirige Uyghur doppisini sowghat qilish murasimi bilen axirlashti.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.