Dunya géziti: “Jaza lagérlirining yénigha zawut qurghanlar, xetirige özi mes'ul!”

Ixtiyariy muxbirimiz ekrem
2022.06.08
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
Xelq'ara olimpik komitéti bilen bolghan Uyghur qul emgiki mehsulatlirini ishletmeslik toghrisidiki söhbet meghlup bolghan Ürümchi bilen turpanning ariliqigha sélin'ghan chong tiptiki “Terbiyilesh lagéri” ning bir yandin körünüshi. 2021-Yili 23-aprél, dawanching.
AP

Gérmaniyening sabiq bash ministiri anjila merkil hoquqidin ayrilip, yéngi birleshme hökümet hakimiyet béshigha chiqqandin kéyinki gérmaniyening xitay siyasitide yüz bergen özgirishler “Gérmaniye-xitay munasiwetlirining altun dewri” ning axirlashqanliqini namayan qilghan bolsimu, xitay bilen tijariy munasiwetlerde boluwatqan bezi gérman shirketliri yenila héch ish bolmighandek öz sodisini dawam qildurup kelmekte idi. Aldinqi hepte gérmaniye maliye ministiri habekning xitayda tijaret qiliwatqan ammibab aptomobil shirkiti (w w) gha dölet namidin képil bolushni ret qilishi gérmaniye soda-sana'et sahesini qattiq chöchütken. Közetküchiler buni “Gérmaniyening xitay bilen soda alaqisida boluwatqan gérman shirketliri üchün sizghan qizil siziqi” dep qarighan hemde gérmaniye hökümitining tunji qétim “Kishilik hoquq tüpeyli gérmaniye shirketlirige bergen qattiq agahlandurushi” dep bahalighan.

“Gérmaniye dolqunliri” radiyosining “Dunya géziti” da élan qilin'ghan “Xitaygha meblegh salghuchilar xetirige özi mest´ul” namliq maqalidin neqil élip bayan qilishiche, gérmaniye hökümitining xitay bilen ish birlikini dawam qilduruwatqan wolkswagén, yeni ammibab aptomobil shirkitining “Döletning xewpsizlik sughurta sommisi bilen teminlesh” telipini ret qilishini “Kimki xitayning jaza lagérlirining yénigha zawut qurushqa meblegh salsa, uningdin kélip chiqidighan yaman aqiwetke özi mest´ul bolidu” dep chüshinishke bolidiken. Bu yalghuzla w w shirkitige qaritilghan agahlandurush bolupla qalmay, xitaydiki barliq gérman shirketlirige bérilgen agahlandurush bolup hésablinidiken. Elwette, döletning bu agahlandurushi jaza lagérliridiki Uyghurlar mesilisige chétilidiken.

Melumatlarda tilgha élinishiche, gérmaniye hökümitining 2021-yili maqullighan “Yéngi teminlesh zenjiri qanuni” Uyghur mejburiy emgikini nezerge alghan halda tüzülgen bolup, bu qanun xitayda tijaret qiliwatqan gérman shirketlirige qarita؛ ishchi-xizmetchilirining sani 1000 din töwen bolghan shirketlerge 2022-yili 1-aydin bashlap, ishchi-xizmetchilirining sani 1000 din yuqiri bolghan shirketlerge 2023-yilidin bashlap tedbiqlinidiken. Bu sewebtinmu ishchi-xizmetchilirining sani 1000 din töwen bolghan shirketler teminlesh zenjiride Uyghur mejburiy emgikige chétilip qélishtin qattiq éhtiyat qilidighan weziyetke qistalghan hemde bir qisim shirketler xitaydiki tijaretlirini axirlashturup, mebleghlirini chékindürüp chiqishqa yaki bashqa asiya ellirige yötkeshke bashlighan. Ishchi-xizmetchilirining sani 1000 din yuqiri bolghan shirketler éghir bésim astida qalghan.

Weziyet analizchisi, d u q bérlin ishxanisining mudiri gheyur qurbanning bildürüshiche, 2-dunya urushi mezgilide yehudiylarning irqiy qirghinchiliqigha shérk bolghan w w aptomobil shirkitige qarita gérmaniye hökümitining pozitsiyesining “Uyghur irqiy qirghinchiliqigha emdi sel qarashqa bolmaydu!” dégen yerge yétip kelgenlikining bir ipadisi iken. D u q ning re'is wekili turghunjan alawudin ependi bolsa, gérmaniye hökümitining Uyghur irqiy qirghinchiliqini toxtitishning chare-tedbirliri üstide izdiniwatqanliqini ilgiri sürdi.

Közetküchilerning bayan qilishiche, gérmaniyediki yéngi birleshme hökümet ötken yili 9-ayda hakimiyet béshigha chiqqandin buyan xitaygha qarita qattiq pozitsiyelirini tedrijiy halda namayan qilishqa bashlighan we yawropa ittipaqigha qarita birqisim keskin chaqiriqlarda bolghan. Bularni töwendiki nuqtilardin körüwélishqa bolidiken:

Biri, “Kishilik hoquq depsendichiliki héchbir döletning ichki mesilisi emes. Kishilik hoquq depsendichiliki dunyaning neride yüz bermisun, uninggha köngül bölüsh yawropa ittipaqining, jümlidin gérmaniyening wezipisi”. Bu sözni gérmaniye tashqi ishlar ministiri annaléna bayérbok yéngidin hakimiyet béshigha chiqqanda, xitaygha qarita pozitsiyesini ipade qilish üchün qollan'ghan. Bu kelime emeliyette xitayning tashqi munasiwettiki 5 pirinsipining biri bolghan “Xitayning ichky ishlirigha arilashmasliq” pirinsipigha bergen reddiyesi bolup qalghan. Bu yerde “Jaza lagérliridiki Uyghurlar mesilisi xitayning ichki ishi emes” dégen menide xitaygha signal bérilgen.

Ikkinchisi, “Teminlesh zenjiride xitayning mejburiy emgek bilen chétishliqi bolghan tawarlirining yawropa bazarlirigha kirishini qet'iy cheklesh”. Bu teshebbusni tashqi ishlar ministiri annalina bayérbok bilen yawropa komisiyonining re'isi ursula fon dér layin “Uyghur” dégen atalghuni éniq éghizgha almay turup birqanche qétim tekrarlighan.

Üchinchisi, “Amérika kebi qimmet qarashlirimiz oxshash bolghan döletler bilen zich hemkarliship, erkinlik we démokratiyeni ortaq qoghdishimiz lazim”. Bu jümle gérmaniyening yéngi tashqi siyasitining yönilishi bolup qalghan. Gérmaniye bash ministiri olaf sholiz we tashqi ishlar ministiri annalina bayérbok bu kelimini tekrar tilgha alghan.

“Shinjang saqchi höjjetliri” ashkarilan'ghandin kéyin annalina bayérbokning jaza lagérlirini “Éniq tekshürüsh lazim” dep xitab qilishi we maliye ministiri robért habekning Uyghurlarning kishilik hoquq mesilisige sel qarighan gérmaniye shirketlirini “Döletning xewpsizlik sughurta sommisi bilen teminlesh” ni ret qilishi gérmaniye bilen xitayning siyasiy, iqtisadiy munasiwetlirining zawalliqqa yüzlinishining muqeddimisi bolup hésablinidiken.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.