Шәрқий түркистан җумһурийити дуняниң һәр қайси җайлирида өзгичә хатириләнди

Вашингтондин мухбиримиз нуриман тәйярлиди
2023.11.13
jumhuriyet kuni-dewr-meydani-2023-02 Американиң ню-йорк шәһиригә җайлашқан мәшһур “дәвр” мәйданидики екранда ләпилдәватқан ай-юлтузлуқ көк байрақ, 2023-йили 11-ноябир, ню-йорк
Open Domain

12-Ноябир вә буниң алди-кәйнидики күнләрдә муһаҗирәттики уйғурлар һәмдә уйғур тәшкилатлириниң тарихтики икки қетимлиқ шәрқий түркистан җумһурийәтлирини һәр хил шәкилдә хатириләш паалийити өткүзидиғанлиқи мәлум.

11-Ноябир дуня уйғур қурултийи американиң ню-йорк шәһиригә җайлашқан мәшһур “дәвр” мәйданидики чоң екранда уйғурларға мунасивәтлик 15 секунтлуқ видийони елан қилиш арқилиқ шәрқий түркистан җумһурийитини хатирилигән. Мәзкур видийониң баш қисимда ушшақ өрүлгән бостан чачлириниң үстигә уйғурларниң әнәниви баш кийими тумақ, учисиға гүллүк кимхаб кийгән бир уйғур қизниң портрети “Uyghur” дегән хәт билән биллә берилгән. Униңдин кейин ләпилдәватқан ай-юлтузлуқ көк байрақ “12-ноябир шәрқий түркистан дөләт күни” дегән хәтләр биллә көрситилгән. Ахирида “1933 & 1944 12-ноябир, шәрқий түркистан җумһурийәт күни” дегән хәтләр билән биллә салйотлар етилған көрүнүшләр берилгән вә бу қисқа видийо дуня уйғур қурултийиниң бәлгиси билән ахирлашқан.

Ню-йоркта яшаватқан уйғур зиялийси мәмәт имин әпәнди радийомизниң зияритини қобул қилип, “дәвр” мәйданидики бу көрүнүшләрниң қандақ рояпқа чиққанлиқи һәққидә тәпсилий чүшәнчә бәрди. Униң билдүрүшичә бу видийо “дәвр” мәйданидики екранда 15-секунттин җәмий 8 қетим қоюлған.

Дуня уйғур қурултийи рәиси долқун әйса әпәнди бу һәқтә радийомизға сөз қилип, уйғурларни хәлқараға пәқәт ирқи қирғинчилиққа учраватқан бир милләт әмәс, бәлки тарихта мустәқил җумһурийәт қурған, шанлиқ тарихи бар милләт сүпитидә тонутушниң муһимлиқни билдүрди.

1933-Йили 12-ноябир қәшқәрдә “шәрқий түркистан ислам җумһурийити” , 1944-йили 12-ноябир ғулҗада “шәрқий түркистан җумһурийити” қурулған.

Париж кочисида уйғурлар вә шәрқий түркистан җумһурийәт күнини тәбрикләш мәзмунидики рәсим вә видийоларни көрситип айлиниватқан чоң екранлиқ елан машиниси, 2023-йили 11-ноябир, париж
Париж кочисида уйғурлар вә шәрқий түркистан җумһурийәт күнини тәбрикләш мәзмунидики рәсим вә видийоларни көрситип айлиниватқан чоң екранлиқ елан машиниси, 2023-йили 11-ноябир, париж
Явропа уйғур институти

12-Ноябир күни мәркизи фирансийәдики явропа уйғур институтиму наһайити шәрқий түркистан җумһурийәт күнини өзгичә бир усулда хатирилигән. Улар париждики бир елан ширкити билән һәмкарлишип чоң екранлиқ елан машинисиниң үч тәрипидики чоң екранда уйғурларға аит ишләнгән рәсим вә бир йерим минутлуқ видийони қоюп, париж шәһириниң кочилирида айландурған.

Явропа уйғур институтиниң мәсули, доктор дилнур рәйһан ханим радийомизниң зияритини қобул қилип бу һәқтә тәпсилий чүшәнчә бәрди.

У йәнә һәр хил шәкилдә дөләт байримини хатириләш арқилиқ хәлқараға уйғур мәсилисиниң кишилик һоқуқ мәсилиси, аз санлиқ милләт мәсилиси әмәс бәлки мустәмликә мәсилиси икәнликини билдүрүшни мәқсәт қилидиғанлиқини баян қилди.

У ахирда чоң екранлиқ елан машинисида уйғурлар вә шәрқий түркистан җумһурийәт күнини тәбрикләш мәзмунидики рәсим вә видийоларни көрситип айлиниш җәрянида өзигә тәсир қилған әһвалларни биз билән ортақлашти.

Тарихи мәлуматларға қариғанда, 1933-йили 12-ноябир күни сабит дамоллам башчилиқида қәшқәрдә шәрқий түркистан ислам җумһурийити қурулған. Әйни дәврдики мурәккәп хәлқара вәзийәт, русийә вә хитай қатарлиқ дөләтләрниң биваситә қораллиқ бастурушлири билән мәзкур җумһурийәт узун пут тирәп туралмиған. Аридин он йил өтүп 1944-йили әхмәтҗан қасими башчилиқида ғулҗада шәрқий түркистан җумһурийити қурулған. Һалбуки бу җумһурийәтму мурәккәп тарихий вәзийәт вә түрлүк сәвәбләр түпәйли узунға давамлишалмиған.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.