Д у қ рәһбәрлири америка уйғурлири билән йүзтуранә сөһбәтләшти

Мухбиримиз әзиз
2021-12-06
Share
Д у қ рәһбәрлири америка уйғурлири билән йүзтуранә сөһбәтләшти Америка вирҗиния штатиниң файирфакс шәһиридики “уйғур мәркизи” дә өткүзүлгән дуня уйғур қурултийи рәһбәрлири билән сөһбәт паалийитидин көрүнүш. 2021-Йили 5-декабир.
Photo: RFA

Өткән икки йил җәрянида һәммила кишини өйлиригә қамилишқа мәҗбур қилған таҗсиман вируси вабасиниң пәскойға чүшүшигә әгишип муһаҗирәттики уйғурларниң түрлүк паалийәтлириму тәдриҗий әслигә келишкә вә җанлинишқа башлиди. 5-Декабир Күни чүштин кейин дуня уйғур қурултийи, америка уйғур бирләшмиси вә уйғур кишилик һоқуқ қурулуши бирлишип уюштурған, файирфакс шәһиридики “уйғур мәркизи” дә өткүзүлгән дуня уйғур қурултийи (д у қ) рәһбәрлик коллектипиниң америкидики бир қисим уйғур җамаити билән учришиш паалийитини мушу хилдики паалийәтләрниң бири дейишкә болиду.

Шу күнки паалийәт һәр даимқидәк паалийәт әһлиниң “шәрқий түркистан марши” ға һөрмәт билдүрүши билән башланди.

Д у қ ниң йеңидин сайланған муавин рәиси зубәйрә шәмсидин шуниңдин кейин сөз елип бу қетимқи учришиш һәққидә қисқичә чүшәнчә бәрди.

Паалийәтниң күнтәртипи бойичә д у қ ниң рәиси долқун әйса сөз алди. У өткән бирнәччә йилда д у қ ниң уйғур дияридики қирғинчилиқ вә бастуруш қилмишини америка вә явропа һөкүмәтлиригә мәлум қилиш, уларниң диққитини бу мәсилигә җәлп қилиш, шуниңдәк һәрқайси һөкүмәтләрниң бу һәқтә дәсләпки қәдәмдә бәзи тәдбирләрни елишиға түрткә болуш җәһәтләрдә бир қисим җиддий паалийәтләрдә болғанлиқини, бу җәрянда лагер шаһитлири вә башқа шаһитларниң баянлири арқилиқ бу зор мәсилини дуняви тема сүпитидә оттуриға қоюшқа тиришқанлиқи қатарлиқ мәсилиләрни сөзләп келип “зулумниң болуши бир мәсилә, уни дуняға билдүрүп уларни бу җәһәттә бирәр тәдбир елишқа дәвәт қилиш йәнә бир мәсилә” дәп көрсәтти.

Долқун әйсаниң билдүрүшичә, д у қ вә башқа тәшкилатлар нөвәттә бир қисим вәтәнпәрвәр уйғурларниң зор күч билән қоллап-қуввәтлиши һәмдә охшимиған шәкилләрдә һәмдәм болуши билән уйғур дияридики қирғинчилиқни дуняви зор мәсилә сүпитидә көтүрүп чиқишта бәлгилик утуқларни қолға кәлтүргән болсиму, әмма йәнила көплигән хизмәтләр кәмтүк һалда турмақта икән. Буниң ичидики әң муһим ишларниң бири һазирға қәдәр “үч милйон, төт милйон яки бәш милйон уйғур лагерға қамалған” дегәндәк сөзләр көп қетим ейтилған болсиму, туғқанлири лагерларға елип кетилгән муһаҗирәттики уйғурлардин бу һәқтә испатлиқ гуваһлиқ беришкә ‍оттуриға чиққанлар унчә көп әмәс икән.

Долқун әйса сөзиниң давамида нөвәттики уйғурларниң вәзийити уларни хитай билән биллә яшашқа һеч қандақ сәвәб көрситәлмәйдиған һалға чүшүрүп қойғанлиқини, шуңа өзиниң мустәқил дөлитини қурмақчи болған уйғурларниң бу нишанға йетиштин бурун, шундақла ташқи дуняниң ярдимигә игә болушниң алдида өзлириниң демократийә асасида иш көрәләйдиғанлиқиниму билдүрүп қоюши лазим икән. Чүнки хитай һөкүмити уйғурларни ташқи дуняға “террорчи вә ашқун” дәп тәшвиқ қилиш арқилиқ өзлириниң уйғурларни бастурушини йоллуқ қилип көрситиватқан әһвалда бу техиму муһим икән.

Шуниңдин кейин долқун әйса д у қ ниң уйғур дияридики қирғинчилиқ, муһаҗирәттики уйғур даваси, мүшкүлатта қалған уйғур мусапирлирини қутқузуш қатарлиқ җәһәтләрдә қилған бир қатар әмили хизмәтлиридин чүшәнчә бәрди. Арқидинла йиллардин буян уйғур дияридики қирғинчилиқ вә зулумни ташқи дуняға аңлитишта көкрәк керип оттуриға чиққан лагер шаһидлиридин меһригүл турсун, турсунай зиявудун, зумрәт давут қатарлиқларға һөрмәт гуваһнамиси тарқитип бәрди. Шундақла америка уйғур җәмийитиниң һәйәт әзаси әлфидар елтәбирниң америкадики уйғур давасини йүксәлдүрүшкә қошқа төһпилиригә миннәтдарлиқ билдүрүш үчүн униңға д у қ ниң тәшәккүр лоңқисини тәқдим қилди.

Паалийәтниң иккинчи бөликидә ‍уйғур җамаити д у қ ниң рәһбәрлиридин өзлири халиған тема бойичә соал сориди. Шу қатарда д у қ ниң хизмәтлири, бу җәһәттики мәсилиләр, талаш-тартиш қилиниватқан мәсилиләр бойичә көплигән соаллар оттуриға қоюлди.

Паалийәттин кейин долқун әйса әпәнди айрим зияритимизни қобул қилип, өзиниң бу қетимқи паалийәттин бәкла мәмнун болғанлиқини алаһидә тәкитлиди. .

Долқун әйса әпәндиниң билдүрүшичә, нөвәттә уйғурлар хитай һөкүмитиниң “ахирқи һәл қилиш чариси” шәклидики қирғинчилиқ арқилиқ йоқитиш тәһдитигә дуч келиватқанда әң муһим мәсилә билән башқа мәсилиләрни пәрқләндүрүп туруп муамилә қилиш һазирқи вәзийәтниң тәқәззаси һесаблинидикән. Шуниң үчүн улар муһаҗирәттики уйғур җамаитигә бу һәқтики талаш-тартиш қилиниватқан мәсилиләр тоғрисида чүшәнчә бериштин уйғур дияридики қирғинчилиқни һәрқайси һөкүмәтләргә аңлитиш һәмдә уларни бу һәқтә сада чиқиришқа дәвәт қилишқа бәкрәк күчәп кәлгәникән.

Бу қетимқи д у қ рәһбәрлириниң америка уйғур җамаити билән учришиш паалийити муһаҗирәттики уйғурларниму хушал қилған бир қетимлиқ мәҗлис болғанлиқи мәлум. Паалийәтниң нәқ мәйдан әһвалини җанлиқ тарқитиш арқилиқ көргән кишиләрниң бири, америка аләм қатниши идарисиниң алий инженери доктур әркин сидиқ әпәнди бу һәқтә радийомиз зияритини қобул қилип, өзиниң бу һәқтики көзқарашлирини биз билән ортақлашти.

Мәлум болушичә, бу қетимқи учришиштин кейин муһаҗирәттики уйғур җамаитиниң бир қисим соаллириға җаваб берилгән, шуниңдәк бәзи түгүчләр йешилгән болуп, бу хилдики паалийәтләрниң көпләп өткүзүлүши тәшкилатлар билән муһаҗирәттики уйғур җамаитиниң арилиқини техиму йеқинлаштуриду, дәп қаралмақтикән.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт