Ekber sabir: "Ata-ana we qérindashlirimning heqiqiy ehwalini bilgüm bar"

Ixtiyariy muxbirimiz azigh
2020-04-28
Élxet
Pikir
Share
Print
26 Yildin béri ata-anisi we qérindashliri bilen bir qétimmu yüz körüshelmigen 46 yashliq ekber sabirning tutqundiki inisi abduqadir sabir (waqti we orni éniq emes).
26 Yildin béri ata-anisi we qérindashliri bilen bir qétimmu yüz körüshelmigen 46 yashliq ekber sabirning tutqundiki inisi abduqadir sabir (waqti we orni éniq emes).
RFA/Azigh

Xitay hökümitining Uyghur rayonidiki basturush we étnik kemsitish siyasetliri tüpeyli weten ichi-sirtidiki Uyghurlarning a'ile endishisi barghanséri kücheymekte. Bir nechche yilliq zor kölemlik tutqun seweblik a'ilisidin ayriwétilgen, wetinige qaytalmasliqqa mejbur bolghan muhajirettiki Uyghurlar xitay hökümitining her türlük parakendichilikige uchrimaqta. Bezi Uyghurlar bolsa nechche on yildin béri xitay hökümitining ziyankeshliki seweblik qorqush we qayghu ichide yashimaqta. Bu yil 46 yashqa kirgen, töt balining dadisi ekber sabir 26 yilning yaqi ata-anisi we qérindashliri bilen bir qétimmu yüz körüshelmigen.

Ekber sabir 1974 yili atushta tughulghan. Ekber sabirning éytishiche, u 1993-yili atushta bir qisim yashlar bilen birlikte xitayning milliy siyasitidiki adaletsizlikke qarshi chiqip, 34 sepdishi bilen birlikte atush, qeshqer we aqsu qatarliq sheherlerde xitay hökümitining milliy siyasitige naraziliq bildürgen teshwiqat waraqlirini tarqatqan. Ekber sabir u dewrde xitaylarning ma'arip sewiyesige ölchem qoyulmay yaxshi ish orunlirigha orunlishiwatqanliqini, biraq Uyghurlarning aliy mektepni püttürgen bolsimu taziliq ishchisi qatarliq ishlar bilen shughullinishqa mejburliniwatqanliqini éytti.

1994-Yilining axirlirigha kelgende Uyghur yashlirining xitay hökümitining milliy siyasitidiki étnik kemsitishke qarshi mezkur teshwiqat herikiti xitay hökümiti teripidin pash bolup qalghan. Ekber sabirning nurghun sepdishi tutulup ketken. Ekber sabir we 4 sepdishi pasporti bolghanliqi seweblik ottura asiyagha qéchip ketken. Ekber sabirning ziyaritimiz dawamida éytishiche, tutulghan sepdashliri xitay hökümitining ziyankeshliki seweblik beziliri eqliy tengpungluqini yoqatqan, beziliri türmilerde hayatidin ayrilghan.

Ekber sabir bu heqte toxtilip, mundaq deydu: "Bu kishiler heqqide ochuq-ashkara sözlep utturushni xalimaymen. Chünki qaysisi hayatta, qaysisi öltürüldi, bilmeymen. Bulargha ziyan-zexmet yétip qilishtin ensireymen, azab chékishini xalimaymen."

Ekber sabir 1994-yilidin buyan atisi sabir ömer, anisi tajigül abduqadir we töt oghul qérindishi hem ikki qiz qérindishi bilen qayta körüshüsh pursitige érishelmigen. U 5 yildin buyan a'ilisi bilen bolghan alaqisi pütünley üzüwétilgen. Ekber sabir ikki yérim yil burun abduqadir isimlik inisining tutulghanliq xewirini alghan.

Ekber sabir 1994-yili qirghizistan'gha yénip chiqqan. Pasport mesilisi xitay hökümitining ottura asiyada éship bériwatqan tesiri tüpeyli bir mezgil ottura asiya döletliride qéchip yürüp axiri 2001-yili türkiyege kélip yerleshken. Türkiyede bir mezgil tijaret qilghan. Ekber sabirning éytishiche, memetjan isimlik xitay dölet xewpsizliki tarmiqida xizmet qilidighan biri 5-6 yilghiche ekber sabirgha téléfon qilip weten'ge qaytip kélishke, xitay hökümitige ishleshke, qalaymiqan ishlargha arilashmasliqqa agahlandurup turghan.

Ekber sabir ata-anisining ularning qopalliqigha uchrimasliqi, ata-anisigha parakendichilik tughdurup bermesliki üchün ularning teklipini chirayliqche ret qilghan. Lékin bir qétim yérim kéchide xitay dölet xewpsizliki tarmaqlirining parakendichilikige qayta uchrighan ekber sabir qattiq shekilde naraziliqini bildürgen. Shuningdin kiyin xitay dölet xewpsizliki tarmaqliri awarichilikini toxtatqan.

Ekber sabir hazir töt balisi bilen istanbulda yashaydu. U hazirghiche wetendiki a'ilisi we uruq-tughqanlirining xewirini alalmighan. Uzun yilliq weten hesriti, uzun yilliq qéchip yürüsh, a'ilisige bolghan endishisi we rohi bésim seweblik ten salametlikidinmu éghir chataq chiqqan. U pütün dunyadiki adaletni yaqlighuchi insanperwer kishilerge xitab qilip mundaq deydu: "Ata-anamni qérindashlirimni körgüm bar. Hazirghiche kishilik hoquqning mewjutluqini hés qilip baqmiduq. Kishilik hoquq mewjut bolsa ata-anamni we qérindashlirimni körgüm bar. Hayat yaki emeslikini bilgüm bar. Köpinche qérindashlirimizning ehwali oxshash, ular ata-anam hayatta bolsa, ata-anamni we qérindashlirimni öltürüwetmisun, qiyin qistaqqa almisun dep qorquwatidu, guwahliq bérelmeywatidu. Pütün dunya xitayning qiliwatqan zalimliqini tekshürüshi we qarshiliq bildürüshi lazim."

Toluq bet