Yash Uyghur ziyaliysi ekrem memet lagérda qiyin-qistaqta hayatidin ayrildimu?

Ixtiyariy muxbirimiz erkin tarim
2020-06-30
Share
ekrem-memet-ayali-bilen.jpg Türkiye dölitining oqush mukapat puli bilen türkiyege kélip, türkiyede magistirliqni püttürüp, yurtigha qaytqanda tutqun qilinip lagérda hayatidin ayrilghan ekrem memet ayali xeliche'ay bilen.
RFA/Erkin Tarim

Béyjing merkiziy milletler uniwérsitétini püttürgendin kéyin türkiye dölitining oqush mukapat puli bilen türkiyege kélip, türkiyede magistirliqni püttürüp qaytqan ekrem memetning 2018-yili lagérgha tashlinip, 2019-yili lagérda ölgenliki jezimleshken. Uning sawaqdishi nurettin izbasar her xil yollar bilen sawaqdishi ekrem memetning öltürülgenlikini jezimleshtürgenlikini éytti.

Ekrem memet 2011-yili türkiye dölitining oqush mukapat puli bilen türkiyege kelgen. 2016-Yili enqere uniwérsitéti til we tarix-jughrapiye fakultéti türk tili we edebiyati kespide magistirliqni püttürgendin kéyin ürümchige qaytip ma'arip institutida ders bérishke bashlighan we 2018-yili lagérgha tashlan'ghan.

Ekrem memetning sawaqdishi nurettin izbasar ependi 2005-yilidin tartip ekremni tonuydighanliqini, bille oqup bir yataqta turghanliqini éytip mundaq dédi: "Men nurettin izbasar aqsu wilayitining toqsu nahiyesidin. 2005-Yili béyjing merkiziy milletler uniwérsitétining Uyghur tili we edebiyati bölümige qobul qilindim. Qérindishim ekrem memet bolsa turpan wilayitining singgim dégen jayidin. Umu imtihan bérip bizning bölümge ötüptiken. 2005-Yili mektepte tonushtuq. 5 Yil bir sinipta oquduq. Yene 5 yil bir yataqta yattuq. Aspirantliq we doktorluqni oqush üchün türkiyege bille chiqtuq. Ekrem memet enqere uniwérsitéti til we tarix-jughrapiye fakultétigha qobul qilindi. Men istanbuldiki mimar-sinan güzel sen'etler uniwérsitéti tarix kespige qobul qilindim. U, 2016-yili magistirliqni püttürgendin kéyin ürümchige qaytip ma'arip institutida ishqa orunlashti. 2018-Yilida jaza lagérigha élip ketkenlikini anglighan iduq".

Nurettin izbasar ependi burun sawaqdishi ekrem memetning lagérgha qamalghanliqi toghrisida xewer anglighan bolsimu ishen'güsi kelmigenlikini, öltürülgenliki toghrisida xewer kelgendin kéyin nurghun yollar arqiliq bu uchurni éniqlashqa tirishqanliqini we axirida lagérda öltürülgenliki toghrisidiki mezkur xewerni jezimleshtürgenlikini ilgiri sürüp mundaq dédi: "Ekrem memetning lagérgha élip kétilgenliki toghrisida bek az xewer anglighan iduq. Lékin wetendikiler bilen alaqilishelmigechke delilliyelmigeniduq. Hetta ishenmigeniduq. Chünki u ma'arip institutida oqutquchi bolup ishlewatatti. Bir qanche kün burun ekrem memetning jaza lagérida öltürülgenliki toghrisida uchur alduq. Deslepte bir qanche kün bu xewerge ishenmey delilleshke tirishtuq. Bir qanche ishenchlik menbedin igiligen melumatlar arqiliq dostimiz ekrem memetning jaza lagérida öltürülgenlikini jezimleshtürduq".

Ekrem memetning enqere uniwérsitéti til we tarix-jughrapiye fakultétidiki oqutquchisi proféssor doktor xalil ibrahim usta ziyaritimizni qobul qilip, so'alimizgha yazma halda jawab ewetti. U, yazmisida mundaq dep yazghan: "Oqughuchim ekrem memet yurtigha qaytqandin kéyin alaqimiz üzülüp qalghanidi. U kündin tartip könglüm yérim idi. Wapat bolghanliqini anglap xuddi öz ukam ölüp ketkendek könglüm yérim boldi".

Ekrem memetning ustazi yazmisida yene mundaq dégen: "Tirishchan durus, adaletlik mulayim exlaq we peziletlik biri idi. Héch bir zaman yalghan gep qilmaytti. Ikki yüzlimichi emes idi. Uning ata-anisi bundaq bir perzent yétishtürgenliki üchün pexirlinishi kérek. Shundaqla Uyghurlarning örp-aditi boyiche yashaydighan, tirishchan oqughuchi idi. Öz ukam tügep ketkendek könglüm yérim boldi."

2012-Yilidin 2016-yilighiche enqere uniwérsitéti til we tarix-jughrapiye fakultétida bille oqughan özbék sawaqdishi güljennet xanim ekrem memetning edep-exlaqliq tirishchan bala ikenlikini bayan qildi.

Qimmetlik radi'o anglighuchilar Uyghurlarning türkiyege kélip oqushi 1985-yillarda bashlan'ghan. 1991-Yili sowét ittipaqi parchilinip ottura asiya türkiy jumhuriyetliri musteqil bolghandin kéyin, türkiye jumhuriyeti döliti türkiy milletler otturisidiki hemkarlishishni kücheytish üchün "Büyük oqughuchi layihesi" nami astida türkiy jumhuriyetlerdin türkiyege oqughuchi ekélip oqutush xizmiti bashlan'ghanidi. Buninggha asasen xitay hökümitiningmu ruxset qilishi bilen Uyghur oqughuchilarmu türkiyening oqush mukapat puli bilen türkiyediki her qaysi uniwérsitétlargha kélip oqushqa bashlandi. 2012-Yilidin tartip türkiye bash ministirliq tarmiqidiki "Chet'eldiki türkler we qérindash milletler idarisi" béyjing we ürümchige oqughuchi qobul qilish üchün adem ewetip oqughuchi tallighan. Biz igiligen melumatlargha asaslan'ghanda türkiyede oqup yurtigha qaytqan kishilerning köpi türme jazasigha mehkum qilin'ghan.

Uyghur akadémiyesi ijra'iye hey'itining re'isi abdulxemit qaraxan ependi xitay hökümitining türkiye bilen toxtamname tüzüp, özi pasport bérip, oqushqa ewetken oqughuchilarni emdilikte türmige tashlishining özining qanunighimu xilap ikenlikini otturigha qoydi.

Ekrem memet 2016-yili "Türkche tewelik qoshumchilirining funksiye we mene jehettiki tereqqiyatining menbesi" témisidiki maqalisi bilen magistirliqni püttürgen.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet