Биткойинниң әрзан баһалиқ уйғур ели токлириға болған еһтияҗни техиму күчәйтиш еһтималлиқи әндишә қозғиди

Мухбиримиз әркин
2021-02-18
Share
Биткойинниң әрзан баһалиқ уйғур ели токлириға болған еһтияҗни техиму күчәйтиш еһтималлиқи әндишә қозғиди Уйғур районидики даванчиң шамал електр истансисиға орнитилмақчи болунған йеңи турбинлар. 2003-Йили 12-сентәбир.
REUTERS

Йеқинда елон мускниң тесла ширкитиниң бир милярд 500 милйон долларлиқ биткойин тәңгиси сетивелиши билән мәзкур дигитал пул бирликиниң баһаси тез өрләп, бир тәңгә биткойин 47 миң долларға чиққан. Буниң билән биткойин бирақла бай болуп кетиш арзусидики тәвәккүлчиләрниң техиму қизиқиш нуқтисиға айланған. Америкадики "блумберг хәвәрлири" агентлиқиниң билдүрүшичә, елон мускниң биткойинға мәбләғ селиши вә биткойинниң баһасиниң шиддәтлик өрлиши биткойин қазғучилирини уйғур аптоном райониға техиму җәлп қилидикән.

Блумберг енергийә тәтқиқат орни BNEF дики анализчилар, чүнки биткойин қезиш үчүн компютерларниң 24 саәт мәшғулат елип бериши, буниң үчүн әрзан баһалиқ електр токиға еһтияҗлиқ икәнлики, уйғур елиниң биткойин қазғучилирини дунядики әң әрзан баһалиқ електр токи билән тәминләйдиғанлиқини илгири сүргән. Америкиниң бостон шәһиридики уйғур зиялийси, иқтисади пәнләр доктори қәйсәр миҗит, әрзан баһалиқ електр токи юқири иқтидарлиқ компютерларниң мурәккәп математикилиқ һесаблаш мәшғулати елип бериши үчүн бәк муһим икәнлики, уйғур елиниң биткойин қазғучилирини бу хил имкан билән тәминләйдиғанлиқини билдүрди.

Қәйсәр миҗит 16-феврал зияритимизни қобул қилғанда мундақ деди: "немишқа ток билән мунасивити бар дегән вақитта бу компютер арқилиқ мәшғулат елип бариду. Худди алтун қазғанда гуреҗ дегәндәк нәрсиләр керәк болғанға охшаш бир бит тәңгисини қезиш үчүнму компютер болуши керәк. Бу бирла компютер әмәс, нурғун компютерлардин тәркиб тақап, униң ичидә GPU, дегән бир система бар. GPU Ниң истемал қилидиған токи наһайити җиқ болидикән".

Әнглийәниң кәмбериҗ университети тәтқиқатчилириниң өткән йили 4-айда дунядики биткойин қазғучилириниң статистикилиқ мәлуматиға асасән елан қилған доклатида, дунядики биткойин мәшғулатиниң 65% ниң хитайда қезилғанлиқи, униң 35% ниң уйғур елидә икәнлики, йәни дунядики биткойин қезиш мәшғулатиниң 3 дин бириниң уйғур елиға мәркәзләшкәнликини билдүргән. "блумберг хәвәрлири" ниң ейтишичә, уйғур елиниң әрзан баһалиқ електр токи биткойин қазғучилирини бу районға җәлп қилипла қалмиған, бәлки йәнә хитайниң алюмин, кримей кристали қатарлиқ көп енергийә тәләп қилидиған санаәт карханилириниму җәлп қилғаникән.

Мәлум болушичә, уйғур елидә бир киловат саәт токниң баһаси 22 тийин болуп, бир киловат ток хитайниң оттура түзләң районлиридики өлкилиридә 60-70 тийин икән. Лекин доктор қәйсәр миҗит, биткойин қазғучилириниң уйғур елиға мәркәзлишиши ток баһаси билән мунасивәтлик болупла қалмай, хитайниң пиланлиқ, истиратегийәлик орунлаштуруши биләнму мунасивәтлик болуши мумкинликини билдүрди.

Қәйсәр миҗит: "иқтисади нуқтидин елип ейтқанда биткойин қазғучиларниң ток баһаси төвән болған йәрләргә бериши, бу мәлум нуқтидин ейтқанда иқтисадниң башлинишида болиду. Униңдин сирт мениң қаришим бу йәнә хитай һөкүмитиниң пиланлиқ, истиратегийәлик орунлаштурушидинму болуши мумкин".

Лекин дунядики 3 дин бир қисим биткойин қазғучиниң хитай һөкүмити "ирқий қирғинчилиқ" қилди, дәп әйиблиниватқан уйғур елиға мәркәзлишиши, шуниңдәк тесла ширкитиниң бир милярд 500 милйон долларлиқ биткойин сетивелиши кишилик һоқуқ тәшкилатлирини диққитини қозғиған. Америкадики уйғур кишилик һоқуқ қурулуши тәшкилатиниң ташқи мунасивәтләр директори луиса греве зияритимизни қобул қилип, һәрқандақ ширкәтниң "ирқий қирғинчилиқ" вә "инсанийәткә қарши туруши җинайити" садир болуватқан уйғур районида сода қилишиға қарши туридиғанлиқини билдүрди.

Луиса греве мундақ дәйду: "уйғур кишилик һоқуқ қурулуши барлиқ хәлқара ширкәт вә орунларниң қорқунучлуқ җинайәт йүз бериватқанда бу район билән болған һәмкарлиқини тохтитишқа чақирип кәлди. Уйғур кишилик һоқуқ қурулуши 2018-йили 11-айдин бери кишилик һоқуқ җинайити йүз бериватқан бу район билән нормал сода қилишни тохтитишни оттуриға қоюп кәлмәктә. Биз хәлқара өлчәмләргә хилап вәһший җинайәт садир болуватқанлиқиға даир ениқ дәлилләргә қаримай, бу район билән нормал содиниң давамлишип келиватқанлиқиға ғәзәплинимиз".

Униң тәкитлишичә, уйғур елидә хитайниң җинайитигә һәмшерик болуш мәҗбурий әмгәктин һалқип кәткән бир мәсилә икән.

У: "шинҗаң даирилири билән болған һәрқандақ һәмкарлиқ шәрқий түркистандики қорқунчлуқ җинайәткә техиму түрткә болиду. Сизниң мәҗбурий әмгәк тоғрисида соал соришиңиз һаҗәтсиз. Бу йәрдики соал районда йүз бериватқан җинайәттин пайда еливатамсиз-йоқ. Сизниң мәҗбурий әмгәккә четилишиңиз һаҗәт әмәс. Мәсилән, техникилиқ назарәтни алсақ, назарәт системисини қурған ширкәтләрчу? уларниң камераси уйғур вә қазақларни тәқиб қилмайватамду. Улар амалсиз я һөкүмәтниң мәҗбурий орунлаштурушини қобул қилиши яки лагерда йетиши керәк. Нурғун кишиләр буни чүшәнмәйду. Дөләт садир қиливатқан бу җинайәт мәҗбурий әмгәктин һалқиған" деди.

Доктор қәйсәр миҗитниң қаришичә, биткойинниң арқисида мәҗбурий әмгәкниң бар-йоқлиғини испатлиғили болмисиму, әмма бу хил пәрәзни чәткә қаққили болмайдикән. Бирақ у биткойинни қазғанда муһит булғинишиниң тәннәрхини йәрлик хәлқләрниң өтәйдиғанлиқини билдүрди.

Хитай һөкүмити 2009-йилдин кейин "ғәрбниң токини шәрққә йөткәш" қурулушини йолға қоюп, ичкири өлкиләрдики нурғун көмүр електр истансилирини уйғур елиға йөткигән. Әйни вақитта бу қурулуш муһит қоғдиғучилириниң тәнқидигә учриған иди. Уйғур елидә ишләпчиқирилған електр енергийәсиниң көп қисми көмүрни йеқилғу қилған. Хитай таратқулириниң учурлирида ейтилишичә, 2020-йили уйғур елидә 403 милярд 150 милйон киловат ток ишләпчиқарған болуп, буниң 325 милярд 760 милйон киловат саити көмүрдә ишләпчиқирилғаникән.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт