En'giliyede "Chén chün'go qarshi élinmaydu" dégen sadalar ewjige chiqqan

Muxbirimiz nur'iman
2020-12-01
Share
En'giliyede "Chén chüen'go qarshi élinmaydu" témisidiki teshwiqat resimi. 2020-Yili noyabir.
"Erkin Tibet" jem’iyiti teminligen

Keng kölemlik tutqun qilish, yuqiri téxnikiliq nazaret, ishen'güsiz qiyin-qstaqlar, mejburiy emgek lagérlirida qul emgikige silinish, shundaqla bir xelqning tarixi we medeniyitini öchürüshke urunush qatarliq mezmunlar nechche yillardin buyan xelq'ara metbu'atlarda xitay bilen bir qatarda izchil tilgha élinip kelmekte.

Aldinqi hepte dunya Uyghur qurultiyining london ishxanisi bilen erkin tibet jem'iyiti "Chén chüen'goni cheklesh" timisidiki bir ijtima'iy taratqu pa'aliyitini bashlighanliqni jakarlighan. Ular en'gliye tashqiy ishlar ministirliqidin Uyghur éli we tibettiki zulumning bash ijrachisi, shundaqla jaza lagérlirining bash jinayetchisi bolghan chin chüen'goning en'giliyege kérishini chekleshni telep qilghan.

Ular ijtima'iy taratqularda cheklesh muraji'etnamisi élan qilghandin bashqa yene "Uyghur we tibetlerni basturghan chén chün'go en'gliyede qarshi élinmaydu. En'giliye 'chén chüen'goni cheklesh' herikitige ötüshi kérek. Chén cheklensun" dégen lozunkini londondiki aptobus biketlirining élan taxtilirigha, kocha-koylardiki tamlargha chaplighan.

Muraji'etnamige asaslan'ghanda, ular en'gliye hökümitidin chén chüen'goning yillardin biri Uyghur we tibetler uchrighan ziyankeshliklerning mes'uliyitini sürüshtürüshni telep qilghan. Chén chüen'goning isimning xelq'araliq kishilik hoquqni depsende qilghuchilarni jazalash tizimlikige kirgüzülüsh bilenla toxtap qalmay, belki yene uning heqiqiy jazalinishi üchün en'gliye hökümitini heriketke ötüshke chaqirghan.

Dunya Uyghur qurultiyi london ishxanisining mudiri rehime mehmut xanim zulumgha uchrawatqan ikki milletning zulumgha birlikte taqabil turushqa atlan'ghanliqini éytti. U mundaq dédi: "Chén chüen'go besh yil tibette zulum yürgüzdi. Tibette yürgüzgen siyasetlirini hazir Uyghurlargha ishlitiwatidu. Chén chüen'goning ziyankeshlikige uchrighan we uchrawatqan ikki millet uni jawabkarliqqa tartish üchün bille heriketke öttuq."

Melum bolushiche, 2020-yili en'gliye tashqiy ishlar ministiri dominik rab xelq'ara kishilik hoquqni depsende qilghuchi hakimiyetlerni jazalash tizimliki" (Global Human Rights Sanctions Regime List) turghuzghan iken. Bu jazalash tüzümi boyiche insanlarning yashash hoquqigha dexli-teruz qilghan, ularni qiyn-qistaqqa alghan we mejburi emgekke salghan shexslerge sayahet cheklimisi qoyulidiken we ularning chet ellediki mal-mülüki tonglitilidiken.

Uyghur we tibet teshkilatliri chén chüen'goning yuqirida tilghan élin'ghan ölchemlerning hemmisige chüshidighanliqini, shunga en'gliye hökümitidin chén chüen'goni cheklesh qarari chiqirishini telep qilghan. En'gliye hökümitini béyjingning Uyghur we tibetlerge qaritilghan kishilik hoquq depsendichilikige shérik bolmasliqqa chaqirghan.

Erkin tibet jemi'iytinning teshwiqat ishliri dériktori jon jonis ependi bu heqte toxtilip, mundaq dédi: "Bir qanche ay ilgiri en'gliye hökümitige yingi jaza tüzümi sunuldi. Bu jaza tüzümi amérikada turghuzulghan 'magnétsiki qanuni' gha oxshaydu. Bu tüzüm dunyaning herqaysi jayliridiki kishilik hoquqni depsende qilishta mes'uliyiti bolghan shexslerge jaza yürgüzüshni meqset qilidu. Tilgha élin'ghan kishilik hoquq depsendichiliki öltürüsh, qiynash, mejburi ishlitish qatarliqlarni öz ichige alidu. Bu del chén chüen'goning qilmishliridur. Bu jaza qanuni arqiliq dunyaning herqaysi jayliridiki 49 neper kishilik hoquq depsendichisi jazalashqa sunulghan. Emma bu tizimliktin eng chong kishilik hoquq depsendichisi chén chüen'go chüshüp qalghan. Bu yil yazda amérika xitayning kishilik hoquq depsendichilikige chétishliq bolghan emeldarlirigha jaza yürgüzdi. Bizmu en'gliye hökümitini amérikagha oxshash jaza yürgüzüshke qayil qilalighan bolsaq, tolimu yaxshi bolatti."

Rehime xanim chén chüen'goni cheklesh pa'aliyitining köpchilik kishiler oylighandek peqetla simwolluq menige ige bir ish emeslikini, bir "Jallat" ni dunya xelqining tonup qilishning nahayiti muhim ikenlikini tekitlidi.

Chén chüen'goni cheklesh pa'aliyitining teshwiqat sin körünüshide Uyghur, tibet pa'aliyetchiler mundaq deydu: "Biz uni hazir jawabkarliqqa tartmisaq, dunyagha néme deymiz? bashta tibet, hazir sherqi türkistan, kéyinkisi qeyer bolidu? uning isimni ésinglarda ching tutunglar: uning ismi chén chüen'go."

Chin chu'en'go (陈全国) 1955-yili xitayning xénen ölkiside tughulghan. Ilgiri xitay kompartiyesi teripidin tibet aptonom rayonining partkom sékritarliqigha teyinlinip, tibette yoqiri bésimliq basturush siyasitini sinaq qilghan. 2016-Yili awghustta u Uyghur aptonom rayonluq partkomning sékritarliqigha teyinlinip, shi jinpingning yolyoruqi bilen tarixta misli körülmigen zor tutqun'gha tor yayghan we rayonda Uyghurlarni asas qilghan milyonlighan yerlik xelqlerni lagérlargha qamighan. Amérika hökümiti bu yil chén chüen'goni öz ichige alghan xitayning Uyghur diyaridiki birqanche neper yoqiri derijilik emeldarigha jaza élan qilghan idi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet