Әнвәр тохти: “хуавей билән һәмкарлашқанлиқ өз өйигә ишпийон әкиргәнликтур”

Мухбиримиз нуриман
2020-04-28
Share
uyghurlarning-adwokati.jpg Әнглийәдә “уйғурларниң адвокати” намида топланған адвокатлар гурупписи әнглийә һөкүмитигә сунған тәләпнамәдин сүрәткә елинған.
Photo: RFA

Әнглийәдә “уйғурларниң адвокати” намида топланған адвокатлар гурупписи дуня уйғур қурултийиниң лондондики ишханисиниң башлиқи рәһимә мәһмут ханим вә хитайдики қалаймиқан орган көчүрүшни тохтитиш хәлқаралиқ мәслиһәтчиләр гурупписиниң әзаси әнвәр тохти әпәндиниң намида әнглийә һөкүмитигә тәләпнамә сунған.

Тәләпнамидә әнглийә һөкүмитиниң хитайниң хуавей ширкити билән түзидиған юқири техникалиқ 5G тор системисини әнглийәдә қоллиниш қарарини дәрһал қайта қарап чиқиши тәләп қилинған.

Рәһимә мәһмут ханим бу қетимқи тәләпнамә һәққидә тохтитилип, мундақ деди: “әнглийәдә 5G тор системисиниң рәсмий йолға қоюлушини бир амал қилип тосушимиз керәк. Мушу қануний йолни биз бирдин-бир йол дәп қаридуқ.”

Тәләпнамидә хуавей ширкитиниң ишләпчиқириш зәнҗиридә мәҗбурий әмгәккә селиш мәвҗутлуқи австралийә истратегийилик сиясәт институтиниң “уйғур сетилиду: ‛қайта тәрбийиләш‚, шинҗаңниң сиртидики мәҗбурий әмгәк вә назарәт” намлиқ доклатида елан қелинған күчлүк испатлар билән оттуриға қоюлған. Бу әнглийә һөкүмитиниң қуллуқ әмгики арқилиқ ишләпчиқирилған мәһсулатларни чәкләш қануниға хилап, дәп көрситилгән.

Тәләпнамидә йәнә хуавей ширкитиниң уйғур районидики йәрлик хәлқни системилиқ назарәт системиси билән башқурушта асаслиқ рол ойниғанлиқи тәкитләнгән. Униңда буниң инсанийәткә вә хәлқара қанунларғиму хилап икәнликини тәкитләш арқилиқ әнглийәниң хуавей ширкити билән түзидиған тохтамға қайта қарап чиқилиши керәклики оттуриға қоюлған.

Бу тәләпнамини оттуриға қойған “уйғурларниң адвокати” гурупписиниң әзалири кишилик һоқуқ адвокати майкол полак, ирвин мичел адвокатлар ширкитиниң алаһидә әдлийә тәкшүрүш адвокати оливер картер вә ноттиңхам университети қанун институтиниң ярдәмчи профессори доктор арис георгопулостин тәркиб тапқан.

Кишилик һоқуқ адвокати шундақла бу қетимқи “уйғурларниң адвокати” гурупписиниң башлиқи майкил полак зияритимиз қобул қилди. У бу тәләпни оттуриға қоюшниң зөрүрлүки һәққидә тохтилип, мундақ деди: “нурғунлиған доклатларда көрситилишичә, хуавейниң мәһсулатлирини ишләпчиқириш орунлирида мәҗбурий әмгәк күчлири ишлитилиду. Уйғурларни кәң көләмдә юртлиридин айрип, һәр саһәдики ширкәтләрдә мәҗбури әмгәккә селиватқанлиқи мәлум. Алақилишиш ширкәтлириниң ичидә хуавей ширкитиму бар. Йәнә бир муһим нуқта болса хуавей ширкити уйғур районидики һөкүмәт билән бирлишип, уйғурларни қаттиқ назарәт қилишқа ярдәм қилмақта. Бу хәлқара қанунға хилап. Хитайда инсанийәткә қарши һалда қийнаш қатарлиқ зулумларниң йүз бериватқанлиқиға даир күчлүк испатлар бар. Шуңа әнглийә һөкүмити мушундақ бир ширкәт билән һәмкарлиқ орнатмаслиқи керәк.”

Әнвәр тохти әпәнди әнглийә пуқраси болуш сүпити билән әнглийәни агаһландуруп қоюшни муһим дәп қариғанлиқини ейтип, мундақ деди: “хуавей ширкити билән һәмкарлашқанлиқ өзи пул хәҗләп, өйигә ишпийон әкиргәндәкла бир иш.”

Майкол полак бихәтәрлик мәсили һәққидә әнглийә һөкүмити ичидиму охшимиған көзқарашларниң оттуриға чиқиватқанлиқи һәққидә тохтилип, мундақ деди: “бихәтәрлик мәсилиси һәқиқәтән муһим. Әнглийә һөкүмити бу йил январ ейида хуавей билән һәмкарлиқ орнитидиғанлиқи һәққидә қарар чиқарғанда америка, австралийә, канада, йеңи зеландийә қатарлиқ иттипақдаш дөләтләр өзлириниң әнглийәниң бу қараридин әндишә қилидиғанлиқини билдүрүшкән иди. Әнглийә һөкүмитиниң һәр қайси министерлиқлириму бу қарарға наразилиқни билдүргән иди. Биз уйғурларға йүргүзүлүватқан мәҗбурий әмгәккә селиш мәсилисини оттуриға қойдуқ. Бу инсанийәткә қарши җинайәт, тоғра, бихәтәрлик мәсилисиму муһим, лекин қуллуқ әмгики мәсилиму охшашла интайин муһим.”

Рәһимә мәһмут ханим ахирида хуавей мәсилисини оттуриға қоюш арқилиқ уйғур мәсилисини әнглийә хәлқигә аңлитишни мәқсәт қилғанлиқини ейтип, мундақ деди: “тәлипимиздә хитайниң юқири техникаси уйғурларға апәт болғанлиқини оттуриға қойдуқ. Биз хуавей мәсилисини көтүрүп чиқиш арқилиқ әнглийә хәлқигә уйғур мәсилисини техиму яхши аңлитиш мәқситимиз бар.”

Майкил полак әнглийә һөкүмитиниң тоғра қарар чиқиришини үмид қилидиғанлиқи, болмиса башқичә йол тутушқа мәҗбур болидиғанлиқини билдүрүп, мундақ деди: “биз тәләпнамини техи йеқинда сундуқ. Мәҗбурий әмгәккә вә қаттиқ бастуруш системисиға аит барлиқ испатларни оттуриға қойдуқ, һөкүмәтниң тоғра қарар чиқириши үмид қилимиз. Әгәр улар шунчилик күчлүк испатларни көрүп туруп йәнә қараридин янмиса, биз техиму юқири қанун орунлириға баш уримиз. Уларниң ениқ бир қарарини сақлап бақмақчимиз.”

Әнглийә қануниға асасән бу хил тәләпләргә һөкүмәт тәрәп бир һәптә ичидә җаваб бериш керәк икән. “уйғурларниң адвокати” гурупписи әнглийә һөкүмитиниң хуавей билән һәмкарлиқ орнитиш қарариға қайта қарап чиқиш тәләпнамисини 28-апрел күни сунған икән.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт