Ili oblastliq téléwiziye istansisining rézhissori erkin tursun 19 yil 10 ay késiwétilgen

Muxbirimiz gülchéhre
2019-11-21
Élxet
Pikir
Share
Print
Ili téléwiziye istansining tehriri, rézhissor erkin tursun ependi sin'gha almaqta.
Ili téléwiziye istansining tehriri, rézhissor erkin tursun ependi sin'gha almaqta.
Oqurmenler Teminligen

Buningdin bir yil awwal radiyomiz ili oblastliq radiyo-téléwiziye idarisining talantliq téléwiziye rézhissori erkin tursunning tutqun qilinip, "Bölgünchilik" jinayiti bilen eyiblen'genlikini we uning az dégende 7 yildin 11 yilghiche qamaq jazasigha késilgenliki heqqide xewer bergen idi.

2015-Yili 10-ayning axirliri amérikagha oqushqa kelgen arafat erkin tursunning oghli bolup, 2016-yilidin bashlap uning ghuljadiki a'ilisidikiler bilen bolghan alaqisi üzülüshke bashlighan. U 2018-yili 8-aylar etrapida ghulja sheherlik 9-balilar baghchisining oqutquchisi bolup ishleydighan apisi gülnar tel'etning 2017-yilining axirida lagérgha élip kétilgenlikini, dadisi erkin tursunning 2018-yili 3-ayda tutqun qilinip, biwasite türmige élip kétilgenlikidin xewer tapqan.

Shuningdin bashlap arafat erkin yurtida sewebsiz tutqun qilin'ghan ata-anisining xewirini élish we uni dunya axbaratlirigha ashkarilash yolida közge körün'gen aktip pa'aliyetchining birige aylandi.

Erkin tursunning xizmettiki netijiliri heqqide xitay axbarat wasitiliride ilgiri köpligen maqaliler bésilghan. U aldinqi yili tutqun qilin'ghandin kéyin öchürüwétilgen bir parche maqalida tonushturulushiche, erkin tursun shinjang uniwérsitétining tarix fakultétini püttürgendin kéyin ghulja nahiye turpanyüzi yézisida bir mehel oqutquchiliq qilghan. U 1990-yillardin taki tutulghan'gha qeder ili oblastliq téléwiziye istansisining muxbiri we tehriri bolup xizmet qilghan. Uning bashqurushidiki ili téléwiziyesining "Ümidlik közler" namliq yash-ösmürler programmisi taki 2017-yiligha qeder dawam qilghan. U ishligen 10 din artuq programma xitay memliketlik we Uyghur aptonom rayonluq mukapatlargha érishken. U bultur 7-ayda ili oblastidiki közge körün'gen 12 axbarat xadimining biri bolup bahalan'ghan. Ilgiri oqutquchi bolghan erkin tursun ösmür balilarning xizmitige intayin ehmiyet bergen bolup, uning ijtima'iy we medeniyet pa'aliyetlerdiki ijadchanliqi we talanti uning axiri ili téléwiziye istansisida rézhissor bolup xizmet qilishigha türtke bolghan.

U 1990-yillarning axirliri ili oblastliq téléwiziyede Uyghur ösmür baliliri üchün "Ümidlik közler" namliq mexsus ösmürler programmisini tesis qilghan. Bu shinjang téléwiziyesining "Tengritagh ghunchiliri" namliq balilar programmisidin kéyin yerlik téléwiziye istansiliri ichide tunji wujudqa kelgen eng süpetlik Uyghur tilidiki balilar programmisi bolup qalghan. Uning rézhissorluqida yene nurghunlighan ser xil balilar téléwiziye programmiliri, tesirlik balilar filimliri, sen'et kéchilikliri, tenterbiye musabiqiliri uyushturulghan. Uning filimliri balilarning qizghin qarshi élishi we ammining yaqturushigha érishken. Uning yene el ichide xeyri-saxawet ishliridimu nami bar bolup, Uyghur jem'iyitide belgilik tesirge ige Uyghur serxilliridin biri hésablinidu.

Emdila 20 yashtin halqighan arafat erkin ata-anisining tutqun qilin'ghanliq xewirini alghandin buyan nurghun xelq'araliq axbaratlargha guwahliq bergen. Uningdin sirt u yene xelq'araliq kishilik hoquq organliri hemde amérika tashqi ishlar ministirliqi qatarliq orunlardin ata-anisining xewirini élish we ularning qoyup bérilishi üchün yardem telep qilish pa'aliyetlirini toxtimay dawam qilip kelmekte. U bu yil 26-martta amérika tashqi ishlar ministiri mayk pompéyoning qobul qilishigha ériship, bigunah apisi we dadisining shertsiz qoyup bérilishi üchün amérika hökümitidin xitaygha bésim ishlitishni telep qilghan idi.

U yene bir qanche ay ilgiri a'ile tawabi'atliri lagérgha élip kétilgen we yoqap ketken bashqa bir qanche Uyghurlar bilen birleshken döletler teshkilatining "Mejburiy ghayib qiliwétilgenlerning mesilisini tekshürüsh xizmet guruppisi" din ata-anisining iz dérikini élip bérishni telep qilghan.

18-Noyabir küni arafat bu organdin ata-anisining hazirqi ehwali heqqide jawab xet tapshurup alghan. Xette déyilishiche, bu organ xitay hökümitidin sürüshtürüsh jeryanida erkin tursunning 7 yildin 11 yilghiche emes, belki 19 yil 10 ay késilgenlikini shundaqla siyasiy hoquqidin 2 yil mehrum qilin'ghanliqidin xewer tapqan iken. Emma xitay da'iriliri bu qétim erkin tursunning jinayitini "Bölgünchilik" emes, belki "Jinayetchilerni qanat astigha élish, milliy kemsitish we milliy öchmenlikke qutratquluq qilish" dep körsetken iken.

Xitay da'irilirining birleshken döletler teshkilatigha arafatning apisi heqqide bergen jawabida bolsa "Gülnar tel'et hazir ghuljida öz öyide xatirjem yashawatidu" dep yazghan. Bu nuqtigha diqqet qilghan arafat özining ijtima'iy taraqtulirida "Apam eger hazir öyde bolsa, xitay hökümitidin apam ilgiri nede idi dep sorashqa toghra kélidu" dep inkas qaldurghan.

Uyghur aptonom rayonluq hökümet 11‏-noyabir küni bayanat élan qilip, amérika tashqi ishlar ministiri mayk pompéyoning yéqinda xitay hökümitini chet'ellerdiki Uyghur pa'aliyetchilerning a'ile tawabi'atlirigha ziyankeshlik qilishni toxtitish heqqidiki bayanatigha inkas qayturghan idi. Uningda xitay hökümiti tunji qétim arafat erkinni tilgha alghan idi. Uningda yene chet'eldiki Uyghur pa'aliyetchiler we lagér shahitlirining rayondiki a'ile ezaliri héchqandaq parakendichilikke uchrimay, normal yashimaqta dep körsetken. Yéqinda yene "Yer shari waqit géziti" arafatning apisi gülnar tel'et xanimni we taghisi eset tel'etni sözlitip wédiyo tarqatqan bolup, uningda apisi we taghisi uning tughqanlirining lagérda ikenliki heqqide yalghan-yawidaq sözlerni qilmasliqqa we qaytip kélishke chaqirghan. Emma dadisi erkin tursunni peqetla tilgha almighan.

"Yer shari waqit géziti" mezkur xewiride yene uning amérikagha barghandin kéyin "Térrorluq teshkilati bolghan dunya Uyghur qurultiyigha eza bolghan" liqini yazghan.

Arafat gerche "Yer shari waqit géziti" ning xewiridin ikki yil körmigen apisini körüp xosh bolghan bolsimu, emma apisining öre turalmay yölinip turup gep qilishi hemde chirayidiki solghunluqtin salametlikining ajizliship ketkenlikini bilgen.

Arafat erkin mundaq deydu: "Hazirghiche men héch qandaq bir teshkilatning ezasi emes. Men peqet heqsiz zulumgha uchrighan ata-anamni qutquzush üchün heriket qiliwatqan bir perzent. Shunga xitay hökümiti ata-anamni qoyuwetmise, xitayning zulumini dunyagha anglitishta qolumdin kélishiche pa'aliyetlirimni dawamlashturimen. Méni héchkim toxtitalmaydu."

Weziyettin xewerdar kishilerning radiyomizgha bayan qilishiche, arafat erkinning dadisi erkin tursun ishligen "Dunya méhir-muhebbet bilen güzel" namliq programma amma ichide küchlük alqishqa érishken. Uningda üch neper Uyghur ösmürning turmush qiyinchiliqi tilgha élin'ghanliqi üchün programma qoyulushtin cheklen'gen, özimu xitay saqchilirining nuqtiliq tekshürüsh obyéktigha aylan'ghan iken.

Igilinishiche, erkin tursun élip barghan pa'aliyetlirining ehmiyetlikliki sewebidin u xelq ichide ghuljidiki nurtay haji, ablimit xalis haji, ghopur haji qatarliq kishiler bilen birlikte "Ghuljadiki 4 serxil", "Ghuljadiki 4 göher" dégendek namlar bilen atilip kelgen.

Toluq bet