“Esir milletler heptiliki” mejliside Uyghurlar mesilisi alahide orun igilidi

Muxbirimiz eziz
2021.07.23
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
“Esir milletler heptiliki” mejliside Uyghurlar mesilisi alahide orun igilidi “Uyghur herikiti teshkilati” ning diréktori roshen abbas Uyghur jem'iyiti duch kéliwatqan nöwettiki weziyet heqqide melumat bermekte. 2021-Yili iyul, washin'gton.
Photo: RFA

Démokratiye we insaniy barawerlik témisi yillardin buyan dunya miqyasidiki ortaq sho'arlardin bolup kelgen bolsimu, bu heqtiki depsendichilik yenila izchil dawam qilip kéliwatqanliqi melum. 1959-Yili amérika prézidénti aysénxowér tunji qétim “Esir milletler xitabnamisi” ni élan qilghandin buyan amérika hökümiti izchil herqaysi hökümetlerning kontrolluqidiki “Esir” ge aylinip qalghan insanlarning öktichi sadalirini basturush, démokratiye we barawerlikni payxan qilishni eyiblep kelmekte. Bu yilqi “Esir milletler heptiliki” mejlisi échilish harpisida amérika prézidénti jow baydén alahide bayanat élan qilip bu mesilini yene bir qétim tekitlidi. Prézidént jow baydén 16-iyul küni aq saray tor bétide élan qilghan yazma bayanatida mushu xildiki dölet hakimiyetlirining “Esir” lirige aylinip qalghan xelqlerning heqlirini alahide eskertti. Shundaqla “Biz shinjangda milyonlarche Uyghur we bashqa diniy jama'etning naheq halda tutqun qilin'ghanliqini hemde mejburiy emgekke séliniwatqanliqini angliduq” dédi. Bayanatning axirida bolsa en'ene boyiche 2021-yili iyul éyining üchinchi heptisi (18-iyuldin 24-iyulghiche) ning ashu xil “Esir” insanlargha béghishlan'ghan “Esir milletler heptiliki” bolidighanliqi jakarlandi.

Bash shtabi washin'gton shehirige jaylashqan “Kommunizim qurbanliri xatire fondi” her yili bir qétimliq mexsus muhakime yighini ötküzüsh arqiliq bu jehette körülüwatqan türlük mesililerni oxshimighan nuqtilardin qarap chiqidu. 2021-Yilliq “Esir milletler heptiliki” mejliside bolsa ‍uyghurlar duch kéliwatqan irqiy qirghinchiliq mesilisi alahide orun igiligen mesililerning biri boldi.

Bu qétimqi yighinning échilish murasimida “Kommunizim qurbanliri xatire fondi” ning bash ijra'iye diréktori, amérika qoshma shtatlirining birleshken döletler teshkilatida turushluq sabiq bash elchisi andiryuw brémbérg, mezkur fondning re'isi édwin fyulnér, amérika tashqi ishlar ministirliqi qarmiqidiki “Démokratiye, kishilik hoquq we emgek komitéti” ning yardemchi sékrétari lisa pétérson qatarliqlar muhim söz qildi. Ular hélihem bir qisim döletlerdiki xelqlerning kommunistik tüzümning we diktatoriliqning ziyankeshlikige uchrawatqanliqi, yillardin buyan amérika hökümitining herqaysi rehberlik kolléktipi izchil kommunistik tüzümning ziyankeshlikige uchrawatqan xelqlerning hörlükke érishishige türlük yollar arqiliq yardem bérishni toxtitip qoymighanliqini, buning kelgüsidimu shundaq bolidighanliqi, jümlidin xitay re'isi shi jinping xitay kompartiyesining yüz yilliq xatirisidiki nutqida “Bizge qarshi chiqqan herqandaq kishining béshi yérilip qéni aqidu” dep dawrang séliwatqan minutlarda Uyghurlarning yéngi esirdiki qirghinchiliqqa duchar boluwatqanliqi qatarliq mesililerni eslep ötti.

Yighinning herqaysi basquchliri pikir erkinliki we hökümetlerning kontrolluqi, öktichilerning roli qatarliq témilargha ajritilghanidi. Yighinning “Kishilik hoquq we xelq'ara jama'et” témisidiki muhakimiside washin'gton shehiridiki “Uyghur herikiti teshkilati” ning diréktori roshen abbas Uyghur jem'iyiti duch kéliwatqan nöwettiki weziyet heqqide téximu tepsiliy melumat berdi. Uning “Sherqiy türkistandiki irqiy qirghinchiliq” témisida sözligen nutqida nöwette Uyghur qirghinchiliqining türlük pakitliri toluqi bilen melum ‍ikenliki, hazir bu heqtiki xewerlerning gherb dunyasidiki asasliq axbarat wasitiliride köplep xewer qiliniwatqanliqi, yene kélip ashu qirghinchiliqni bashtin kechürgen shahitlarning bu heqtiki bayanlirimu buni toluq testiqlaydighanliqini sözlep kélip “Bizning wetinimizde qirghinchiliq dawam qiliwatidu. Men herqaysinglargha bu qirghinchiliqning jinayetlirini téximu tepsiliy sözlep bérey” dédi. Bolupmu ata-aniliri lagérlargha qamalghan we mejburiy emgekning obyékti boluwatqan sansizlighan Uyghur gödeklirining a'ile judaliqi, Uyghur qiz-chokanlirining top-top halda xitay aqqunlirigha yatliq bolushqa mejburlinishi, lagérlargha qamalghan himayisiz qiz-chokanlarning bolsa jinsiy xorluqlargha mehkum bolushi, lagér téshidiki Uyghur qiz-chokanlirining türlük tébbiy wasitiler arqiliq tughalmas qiliwétilishi qatarliq ehwalni qisqa we pakitliq qilip yighin ehlige bayan qilip berdi. .

Roshen abbas yighin ehlige bu heqtiki ehwallarni tonushturush bilen birge “Uchur dewri” dep atalghan bir zamanda bu qirghinchiliqlardin hazir barghanséri köp sahening xewerdar boluwatqanliqi, shundaq bolghaniken emdi hemmila kishining zimmisige bu xil zulumni chekleshke küch chiqirish mejburiyitining artilghanliqini, yene kélip ötken esirde “Emdi qaytilanmaydu” dep debdebilik jakarlan'ghan dunyawi wedini emelde körsitishning peyti kelgenlikini yene bir qétim eskertti. Shundaqla özining shexsiy kechürmishlirige birleshtürgen halda hazir xitay hökümiti üchün yoqitish obyékti boluwatqan Uyghurlarning hedisi gülshen abbasqa oxshash ziyaliylar boluwatqanliqini, mushu xildiki bir milletni yoqitishtek qebih qilmishqa shunche köp dunyawi shirketlerning bilip-bilmey shérik boluwatqanliqini, dunyada süküt dawam qiliwatqanda xitay kompartiyesining özini küchlendürüp bu zulumlarni dunyagha kéngeytishke urunuwatqanliqini, bundaq bir dunyawi tehditning aldini almighanda buning yalghuz Uyghurlarghila emes, yéqin kelgüside pütkül insaniyet üchün bir ortaq apetke aylinidighanliqini alahide tekitlidi.

Yighinning kéyinki bölekliride “Waslaw xawél mukapati” komitétining diréktori martén palo'os, “Puqralar küchi” teshkilatining diréktori yang jyenli, amérika dölet mejlisi ezaliridin marko rubyo, mariya salazar qatarliqlarmu kommunistik tüzümge esir qiliniwatqan xelqlerning ehwali heqqide pikir qildi.

Yighindin kéyin roshen abbas radiyomizning ayrim ziyaritini qobul qildi. U bu xildiki pa'aliyetlerning nöwettiki muhajiret hayatida Uyghur dawasini, shundaqla Uyghur jem'iyiti duch kéliwatqan irqiy qirghinchiliqni téximu köp sahege anglitish hemde téximu köp sahening qollishini qolgha keltürüshte muhim ehmiyetke ikenlikini alahide tekitlidi. .

Roshen abbasning qarishiche, nöwette Uyghur qirghinchiliqi dawam qiliwatqan hemde herqaysi hökümetler bu heqte bezi qararlarni éliwatqan bolsimu dunyaning bu mesilige köngül bölüshini yéterlik boldi, déyishtin téxi yiraq iken. Bundaq ehwalda herqaysi sahening bu mesilige ige chiqishini qolgha keltürüsh téximu muhim iken. .

Nöwette bu xildiki pa'aliyetler köplep uyushturuluwatqan bolup, muhajirettiki Uyghurlarning dawa ishliridiki bir muhim we ünümlük wasite, dep qaralmaqtiken.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.