Әхмәт давутоғлу: "хиялимдики хитай" рәсим мусабиқисигә "хиялиңиздики шәрқий түркистан" ни сизип әвәтиң

Ихтиярий мухбиримиз әркин тарим
2021-05-10
Share
Әхмәт давутоғлу:
Photo: RFA

Хитайниң уйғурларға қарита "ирқий қирғинчилиқ" йүргүзгәнлики америка һөкүмити, канада, голландийә вә әнглийә парламенти тәрипидин бирдәк бекитилгән бир пәйттә түркийәдә 5-айниң 3-күни башлинип, 6-айниң 13-күни ахирлишидиған "хиялимдики хитай" мавзулуқ рәсим сизиш мусабиқиси қаттиқ наразилиққа учримақта. Түркийәниң сабиқ баш министири, "келәчәк" партийәси рәиси әхмәт давутоғлу баш болуп, көп санда сиясәтчи, зиялий, аммиви тәшкилат мәсуллири вә хәлқ аммиси оттура мәктәп оқуғучилири сизған рәсимләрни тарқатмақта.

"келәчәк" партийәси рәиси әхмәт давутоғлу фаруқ назми исмида бир оқуғучи "хиялимдики хитай" мавзулуқ рәсим сизиш мусабиқисигә әвәтиш үчүн сизған көк байраққа салам бериватқан бир қиз оқуғучиниң рәсимини өзиниң твиттер адресидин тарқатти.

Әхмәт давутоғлу рәсимниң чүшәндүрүшигә мунуларни язған: "миллий маарип министирлиқи өсмүрлиримиз арисида рәсим сизиш мусабиқиси өткүзүватиду. Бизниң хиялимиз шәрқий түркистан. Сөйүмлүк өсмүрләр! силәр ата юртуңлардики қериндашлириңларниң зулумдин қутулушиниң рәсимини сизип мәзкур мусабиқигә әвәтиңлар".

"келәчәк" партийәси муавин рәиси сәлчуқ өздағ әпәнди твттер арқилиқ шуни тарқатти: "һөрмәтлик миллий маарип министири зия сәлчуқ әпәнди ‹хиялимдики хитай' намида рәсим сизиш мусабиқиси өткүзүпсиз, бу рәсимдики соални хитайниң түркийәдә турушлуқ әлчисидин сорап, бәргән җавабини түрк хәлқи билән ортақлишаламсиз? сизниң илим адими сиясәтчи икәнликиңизни көрүп бақайли".

У, бу язма билән бирликтә қолида ‹қериндашлирим қәйәрдә?' дегән хәтни көтүрүвалған қизниң сизған рәсимини тарқатқан.

Иҗтимаий таратқуларда бәзи кишиләр хитай дөләт рәиси ши җинпиңниң әтрапида уйғурларниң пәқәтла беши сизилған рәсимни, йәнә бәзиләр хитай байриқидин кийим кийгән бир адәмниң бир уйғурниң ағзини тутувалған қияпити арқилиқ уйғурларниң пикир әркинлики йоқлуқи ипадиләнгән рәсимни ортақлашқан.

Йәнә бәзиләр, "хиялимдики хитай" дәп тема қоюп, хитай байриқидин ясалған дарға есилған уйғурлар, түркийә билән хитай дост болуватқанда хитай тәрипидин қилич билән өлтүрүлгән уйғурлар, мәсчитләрни чеқиватқан, уйғурларни түрмә вә лагерларға солаватқан хитайлар қатарлиқлар тәсвирләнгән түрлүк рәсимләрни ортақлашти. Айшә завки исимлик қиз сизған "хиялимдики хитай" мавзулуқ рәсимдә хитай сақчилириниң уйғурларни түрмиләргә солиғанлиқи, дарларға асқанлиқи тәсвирләнгән тәсвирләнгән. Йәнә бәзи рәсимләрдә болса хитайниң уйғурларниң тамлириға хитайчә "һәр җәһәттин таҗавуз қилип уйғурларни ассимилятсийә қилайли" дегән шоарлар йезилғанлиқи тәсвирләнгән.

Булардин сирт түркийә язғучлар уюшмиси баянат елан қилип, түркийә маарип министирлиқини "хиялимдики хитай" намлиқ рәсим сизиш көргәзмисини дәрһал тохтитишқа чақирди. Баянатта мундақ дейилгән: "бүгүнки вәзийәттә миллий маарип министирлиқи мәхсус һөҗҗәт тарқитип билдүргән ‹хиялимдики хитай' намлиқ рәсим сизиш паалийитини қобул қилғили болмайду. Хитайниң уйғур районида елип бериватқан бесим сияситини бәзи дөләтләр ирқий қирғинчилиқ дәп бекиткән бүгүнки күндә түркийәниң буни көрмәскә селип бундақ бир мусабиқә өткүзүшини изаһлап бәргили болмайду. Хитайниң уйғурларға қиливатқанлириға пүтүн дуня инкас қайтуруватқан бүгүнки күндә, түркләр билән дини, тили вә мәдәнийити охшаш болған уйғурларниң һәммиси хитайниң зулумиға учраватқан бүгүнки күнләрдә ‹хиялимдики хитай' намлиқ рәсим сизиш мусабиқисидә еқиватқан көз йеши билән еқиватқан қандин башқа немиләрни сизғили болиду? хаталиқтин қайтиш бир пәзиләттур. Миллий маарип министирлиқи бу хаталиқидин дәрһал қайтиши керәк. Әгәр бу хаталиқтин қайтмиса түрк тарихиға қериндашлириға хитай қилған зулумға ортақ болған дәп йезилиду. Хитай һөкүмити билән түркийәдики хитайпәрәсләр, уйғурларға елип бериливатқан зулумни инкар қиливатиду. Әгәр зулум йоқ болса немә үчүн хитай хәлқара көзәткүчиләрни районға киргили қоймайду?"

Тонулған журналист осман оқтай әпәнди зияритимизни қобул қилип мундақ деди: "түркийә һөкүмитиниң көзи көрмәйду, қулиқи аңлимайду. Уйғурлар шундақ зулумға учраватса буни өткүзүши кишини һәйран қалдуриду. Буниңға қарши наразилиқ билдүрүшимиз керәк. Мениң әтә бу һәқтә бир обзорум елан қилиниду".

Түркийәдә паалийәт елип бериватқан шәрқий түркистан тәшкилатлар бирлики рәиси һидайәтулла оғузхан әпәнди түркийәдики бәзи аммиви тәшкилатлар билән бирликтә маарип министирлиқиға хәт язғанлиқини, мәзкур мусабиқигә қарши наразилиқниң күнсайин күчийиватқанлиқини баян қилди.

У, түркийә язғучилар җәмийити билән бирликтә шеир йезиш мусабиқиси билән "хиялимдики шәрқий түркистан" намида рәсим сизиш мусабиқиси өткүзидиғанлиқини билдүрди.

Түркийә маарип министирлиқи вә хитай әлчиханисиниң қоллиши билән әнқәрәдики хәлқара илим вә күлтүр вәхпи 2016-йилидин буян оттура мәктәп оқуғучилири арисида "хиялимдики хитай" мавзулуқ рәсим сизиш мусабиқиси өткүзүп кәлмәктә. Хитай тәрәп, бу мусабиқидә яхши нәтиҗиләрни қолға кәлтүргән оқуғучиларни таллап, хитайниң бейҗиң, шаңхәй вә шиән қатарлиқ шәһәрлиригә апирип зиярәт қилдуруп кәлгән. Бу йилқи екскурсийәдә оқуғучиларни шиәндики мәсчитләрниму екскурсийә қилдуридиғанлиқи йезилған. Бу паалийәтниң бурун анчә наразилиққа учримиған болсиму, әмма бу қетим бунчивала наразилиққа учриши кишиләрниң диққитини тартмақта.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт