Әхмәт давутоғлу:» 39дөләт тәрипидин имза қоюлған баянатта түркийәниң имзаси болмаслиқи әң чоң әйиблик иш болуп тарихқа йезилиду«

Ихтиярий мухбиримиз арслан
2020-10-12
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Түркийәниң сабиқ баш министири шундақла «келәчәк» партийәсиниң рәиси әхмәт давутоғлу әпәнди уйғурлар тоғрисида сөзлимәктә. 2020-Йили 11-өктәбир, түркийә.
Түркийәниң сабиқ баш министири шундақла «келәчәк» партийәсиниң рәиси әхмәт давутоғлу әпәнди уйғурлар тоғрисида сөзлимәктә. 2020-Йили 11-өктәбир, түркийә.
RFA/Arslan

Түркийәниң сабиқ баш миниситири шундақла «келәчәк «партийәси рәиси әхмәт давутоғлу бирләшкән дөләтләр тәшкилатида уйғурларни қоллап баянатқа имза қойған 39 дөләтниң арисидин түркийәниң орун алмиғанлиқини тарихий бир әйиблик иш дәп баһа бәрди вә түркийә һөкүмитини қаттиқ тәнқид қилди.

Түркийәниң б д т ниң йиғинида уйғурларниң кишилик һоқуқ мәсилилирини оттуриға қойған болсиму, лекин уйғурларни қоллап хитайға қарши баянатқа имза қойған 39 дөләтниң арисидин орун алмиғанлиқини тәнқид қилиш һәр қайси саһәләрдә давам қиливатиду.

Түркийәниң сабиқ баш министири шундақла түркийә келәчәк партийәсиниң рәиси әхмәт давутоғлу 10-өктәбир шәнбә күни мәрсин шәһридә ечилған партийәсиниң қурултай йиғинида сөз қилип, түркийә һөкүмитиниң уйғурлар мәсилисидә сүкүт қилғанлиқини тәнқид қилди вә түркийә җумһур рәиси рәҗәп таййип әрдоған вә милләтчи һәрикәт партийәси рәиси дөвләт баһчелиға хитап қилип: «шәрқий түркистанда йүз бериватқан зулумға немә үчүн сүкүт қилисиләр? «дәп соал қойди.

Түркийә, 6-өктәбир күни бирләшкән дөләтләр тәшкилатиниң 75-нөвәтлик иҗтимаий, мәдәнийәт вә инсанпәрвәрлик ишлириға мәсул комитетиниң 3-қетимлиқ йиғинида, уйғурлар мәсилисини оттуриға қойған вә бирләшкән дөләтләр тәшкилатини уйғурларниң һәқ-һоқуқлирини қоғдашқа чақирғаниди. Бирақ әхмәт давутоғлу уйғурларни қоллап баянатқа имза қойған 39 дөләтниң арисидин түркийәниң орун алмиғанлиқини қаттиқ тәнқид қилип мундақ деди: «б д т ниң йиғинида 39 дөләт тәрипидин хитайға агаһландуруш берип имза қоюлған баянатта түркийәниң имзаси болмаслиқи силәр үчүн әң чоң әйиблик ишниң бири һесаблинип тарихқа йезилиду».

У сөзидә йәнә уйғурларға игә чиқиш керәкликини тәкитләп мундақ деди: «бизгә қарши яңрақ чиққан авазиңлар уйғур қериндашлиримизға кәлгәндә немишқа кесилип кетиду? һәммимизгә шәрқий түркистан дәвасини өгәткән әйса йүсүп алиптекинниң аманитигә немә үчүн игә чиқалмайсиләр?»

Әхмәт давутоғлу йәнә түркийә һөкүмитигә вә дөвләт баһчелиға хитап қилип мундақ деди: «һөкүмәткә вә у һөкүмәтни қоллуғучиларға шуни хитаб қилимәнки, шәрқий түркистанда елип бериливатқанларға қарши изчил сүкүттә туруш, 1940‏-йилларда әзәрбәйҗандин қачқан қериндашлиримизни боралтан көврукидә совет иттипақиға тапшуруп бериш вә шу һаман у йәрдә шеһит қилинған вәқәгә охшаш силәрниң йүзиңларға‏ чүшкән бир қара дағ болуп қалиду «. Әхмәт даваутоғлу сөзидә йәнә президент рәҗәп таййип әрдоған вә дөвләт баһчели әпәндиләрдин уйғурларға мунасивәтлик соал сорап мундақ деди: «һазир, әрдоған әпәнди вә баһчели әпәндидин сораш бизниң һоқуқимиз, җаваб бериш уларниң мәсулийити.

Булғарийәму имзалиған у баянатқа силәрниң имза қоюшиңларға тосалғу болған амил зади немә? қайси иқтисадий мәнпәәт үчүн хитайға қарши сүкүттә турисиләр? дуня бәштин чоң идиғу? хитай у бәш дөләтниң ичидә икәнликини бәлким унтуп қалдиңлар. Қени у мәзлумларниң авази әрдоған? түркийә сиртидики түркләрниң һамиси болған баһчели қени? шәрқий түркистанни қанчә пулға саттиңлар? силәрниң дәптириңларда уйғурларниң җени қанчә пул? «дегәндәк соалларни қойди вә «түркийәни қоғдаш ата юртимизни, мәхмут қәшқириниң юртини қоғдаш билән сақлиниду! йүзиңлар болса чиқип сөзләңлар!» дәп қаттиқ рәвиштә тәкитлиди.

Уйғурлар мәсилиси тоғрисида 11-өктәбир кәчтә нәқ мәйдан программиси тарқатқан «акит т в «ниң программа риясәтчиси халис өздемир әпәнди, уйғурларни қоллап хитайға қарши баянатқа имза қойған 39 дөләтниң қатаридин түркийәниң орун алмаслиқи тарихқа чүшкән бир дағ болуп йезилидиғанлиқини ипадилиди вә түркийә ташқи ишлар минситирлиқиниң бу һәқтә чүшәнчә беришини тәләп қилип мундақ деди: «уйғурларни қоллиған у 39 дөләтниң ичидә пәқәт косува билән албанийәдин башқа һечбир ислам дөлити орун алмиди. Бизниң түркийәму б д т йиғинида уйғурлар мәсилисини оттуриға қойди бирақ 39 дөләтниң қатарида баянатқа имза қоймиди. Немә үчүн имза қоймиди ? ташқи ишлар министирлиқи бу һәқтә бир чүшәнчә бериши керәк. Чүнки түркийәдә 50 миң әтрапида уйғур яшайду, уйғурларниң бу мәсилидә көңли бәк йерим болди. Ташқи ишлар министирлиқи бу һәқтә чүшәнчә берип буларниң көңлини елиши керәк. Чүнки түркийә уйғурларниңму вәтини, түркийәниң уларға қарита тарихи мәсулийти бар «.

Немә үчүн түркийә уйғурларни қоллап 39 дөләт имза қойған баянатқа имза қоймиди? бу һәқтә пикир баян қилған һаҗибайрам вәли универиситети қануншунаслиқ факултетиниң оқутқучиси, адвокат иляс доған әпәнди мундақ деди: «хитай қәрз бериш дипломатийәси йоли арқилиқ көплигән ислам дөләтлирини әмәлий җәһәттә өзигә бағлиди. Түркийәниң бу мәсилигә аваз чиқармаслиқида буниң тәсири болуш еһтимали бар дәп қараймән. Түркийәниң уйғурларға нисбәтән икки түрлүк ишни қилиш мәҗбурийити бар. Бу тарихий бир мәҗбурийәт, түркийәниң б д т йиғинида оттуриға қойған баянати интайин әһмийәтлик бир қәдәм, бирақ буни давам қилиши керәк. Йәни пәқәт йезилған бир текистни оқуп қоюш биләнла купайә қилмастин түркийәниң тинч бир шәкилдә хәлқара җамаәтниң бу мәсилигә диққитини тартиши, көңүл бөлүшини вә қоллинишини қолға кәлтүрүши керәк. Чүнки у йәрдә бир җинайәт садир боливатиду, шуниң үчүн түркийә бу мәсилидә сүкүт қилмаслиқи лазим «.

Түркийәниң уйғур мәсилисигә сүкүт қилиши вә түркийә-хитай мунасивәтлири тоғрисида зияритимизни қобул қилған әнқәрәдики уйғур тәтқиқат иниститутиниң мудири доктур әркин әкрәм бу һәқтә тохтилип мундақ деди: «йеқиндин буян түркийәниң иқтисадий әһвали яхши әмәс, униңдин башқа америка вә явропа дөләтлири билән мунасивәтлириниң йириклишиши түпәйлидин хитай билән йеқин мунасивәт қуруп туруп, өзиниң иқтисадий вә сода-тиҗарәт мәнпәәтлирини қоғдаш үчүн хитайдин нурғун мәнпәәтләрни күтиватиду. Хитайниң түркийәгә селиватқан мәблиғниң көпийиши, саяһәтчиләрниң көпләп түркийәгә келиши вә икки тәрәпниң тиҗаритиниң күчлиниши билән бирликтә түркийә хитай мунасивәтлириму күчлиниду бундақ әһвалда түркийәдики шәрқий түркистан паалийәтлиригә сәлибий вәзийәтму пәйда қилиду. Бундақ әһвал астида түркийәдики тәшкилатлар һәм һөкүмәт вә парламент билән мунасивәт орнитип уларға уйғурлар тоғрисида доклатларни сунуш арқилиқ мәлуматқа игә қилиш һәм түрк хәлқ аммисиға шәрқий түркситан мәсилисини көпләп аңлитиш арқилиқ хәлқниң қоллаш вә һесдашлиқини қолға кәлтүрүш керәк «.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт