Exmetjan ablimit: "Xitayning siyasetliri tüpeyli bextlik a'ilimiz xaniweyran boldi"

Ixtiyariy muxbirimiz azigh
2020-06-26
Élxet
Pikir
Share
Print
Exmetjan ablimit anisi 14 yilliq qamaq jazasigha höküm qilin'ghan hejergül nur.
Exmetjan ablimit anisi 14 yilliq qamaq jazasigha höküm qilin'ghan hejergül nur.
RFA/Azigh

Xitay hökümitining Uyghur rayonidiki bésim we medeniyet qirghinchiliq siyasetliri muhajirettiki Uyghurlarning hayatigha chongqur tesir körsetmekte. Xalighanche tutqun qilish heriketliri we yighiwélish lagérliri tüzülmisi nurghun a'ililerning parchilinishigha seweb bolmaqta.

Chet'elge oqughili chiqqan nurghun Uyghur yashlirining a'ilisi bilen bolghan alaqisi pütünley üzülgen bolup, türkiyediki Uyghur yashliri ata-anisi we uruq-tughqanlirining yighiwélish lagérlirigha we türmilerge tashlan'ghanliq xewirini dawamliq tapshuriwalmaqtiken.

A'ilisi bilen alaqisi üzülgen, ata-anilirining türmilerge yaki yighiwélish lagérlirigha solan'ghanliqidin xewer tapqan oqughuchilar maddiy we meniwi jehettin zor qiyinchiliqqa uchrawatqanliqi melum bolmaqta.

Ghulja sheher bayanday bazar yéngi mehelle kent 6-guruppida olturushluq exmetjan ablimit 2017-yili 5-ayda oqush üchün türkiyege kelgen iken. Türkiyege kélip uzun ötmey a'ilisi bilen bolghan alaqisi pütünley üzülgen. Bu seweblik aliy mektepke qobul qilin'ghan bolsimu, a'ilisidin kélidighan iqtisadiy yardemning pütünley üzülüshi seweblik aliy mektepte oqush pursitidin mehrum qalghan.

Exmetjan ablimit türkiyege kelgendin kiyin uning a'ilisi bilen bolghan alaqisi bashqa nurghun Uyghur oqughuchilargha oxshashla xitay hökümiti teripidin üzüwétilgen. Ikki yérim yildin kiyin, yeni 2019-yili 9-ayda u apisi hejergül nurning 2017-yili 11-ayda jaza lagérigha ilip kétilip, 2019-yili 14 yilliq qamaq jazasigha höküm qilin'ghanliqi we hedisi mahinur ablimitning yoldishi ilyas tursunning 2017-yili 3-ayda lagérgha ilip kétilip, 2019-yili 19 yilliq késiwétilgenliki xewirini tapshuruwalghan. Exmetjanning éytishiche, ilyas tursun hazir shixudiki melum bir türmide iken.

Exmetjan ablimit ziyaritimizni qobul qilip a'ilisining béshigha kelgen külpetlerni biz bilen ortaqlashti. U bu heqte mundaq dédi: "21-Esirde Uyghurlar xitay hökümiti teripidin izchil qirghinchiliqqa uchrawatidu. 2017-Yilidin buyan yighiwélish lagérlirini qurush arqiliq Uyghurlarni teltöküs yoqitiwétish meqsitide irqiy qirghinchiliq yürgüzüwatidu."

Exmetjan ablimitning éytishiche, apisi hejergül nurning tutqun qilinishidin burun, dadisi ablimit imin we akisi ablexet ablimitmu 2017-yili 5-ay etrapida jaza lagérigha ilip kétilgen bolup, 4 ay tutup turulghan. Salametlik ehwalidin éghir chataq chiqqanliqi üchün qoyup bérilgen. Exmetjanning éytishiche, yighiwélish lagérlirida 4 ay tutup turulush jeryanida akisi hemde dadisining rohi we jismaniy jehettin saghlamliqi éghir buzghunchiliqqa uchrighan.

Exmetjan ablimit ziyaritimiz dawamida hedisi mahinur ablimit we üch balisining hazirqi ehwalidin xewersiz ikenlikini, xitay hökümitining a'ilisige salghan ziyankeshliki seweblik dadisi, hediliri we singlisining hazirqi ehwalidin qattiq endishiliniwatqanliqini éytti.

Exmetjan ablimit anisi hejergül nur we hedisining yoldishi ilyas tursunning xitay hökümiti teripidin ayrim-ayrim 14 yilliq we 19 yilliq qamaq jazasigha uchrishining sewebi heqqide toxtilip, mundaq deydu: "Ularning bundin burun héchqandaq jinayet ötküzgenlik tarixi we arxipi yoq idi. Peqet we peqet Uyghur we musulman bolghanliqi üchünla xitay hökümiti teripidin türmige tashlandi."

Exmetjan ablimit ziyaritimiz dawamida pütün dunyadiki kishilik hoquq teshkilatlirigha xitab qilip mundaq dédi: "Pütün dunyadiki kishilik hoquq teshkilatlirining a'ilemge, a'ilemning burunqi bextlik halitige qaytip kélishige we shundaqla xaniweyran bolghan bashqa nurghunlighan Uyghur a'ililirining bextlik we xatirjem turmushqa érishishi üchün Uyghur mesilisige köngül bölüshini ümid qilimen."

Toluq bet