Әхмәтҗан қасимниң “уйғур чүши” намлиқ китаби голландийәдә нәшр қилинди

Ихтиярий мухбиримиз азиғ
2022-05-03
Share
Әхмәтҗан қасимниң “уйғур чүши” намлиқ китаби голландийәдә нәшр қилинди
Photo: RFA

Хитайниң уйғурларға қаратқан ирқий қирғинчилиқиниң йәниму күчийиши нәтиҗисидә муһаҗирәттики уйғур яшлири бу паҗиәлик реаллиқни хәлқара җәмийәткә аңлитишта паал һәркәт қилип кәлмәктә.

15 Йешидин буян голандийәдә яшап киливатқан уйғур яш әхмәтчан қасимниң “уйғур чүши” намлиқ китаби 29-апрел голландийәдә голланд тилида нәширдин чиққан. Бу китабта уйғурларниң тарихи, мәдәнийити, өрп- адәтлири вә уйғур дияриниң һазирқи омумий вәзийити һәққидә тәпсилий мәлумат берилгән.

Биз бу мунасивәт билән мәзкур китабниң аптори әхмәтҗан қасимни зиярәт қилдуқ. Әхмәтҗан қасим китабниң мәзмуни һәққидә мундақ деди: “мән балилиқ вақтимдин һазирғичә болған һаят һекайәмни асас қилип, бу китабни йезип чиқтим. Бу китабимда уйғурлар чәт әлдә дуч келиватқан һәр хил хирсларни тилға елиш билән бир вақитта йәнә, голландийә һөкүмитиниң уйғурларға қарита қандақ бир сиясәт йүргүзүши керәклики һәққидиму шәхсий қараш вә тәклип-пикирлиримни сундум.”

Әхмәтҗан қасим йәнә китабини қандақ бир мәқсәт билән йезип чиққанлиқи һәққидә тохтилип мундақ деди: “болупму йеқинқи бир нәччә йилдин бери голландийәдә уйғур мәсилиси инсанларниң көпигә тонушлуқ болуп кәтти. Шундақ болушиға қаримай, голландийәдә уйғурлар тоғрисида китаб йезилғини йоқ. Бу хил еһтияҗни тонуған нурғун кишиләр маңа китаб йезишни тәвсийә қилип келиватқан иди. Мениңму шундақ оюм болғачқа, 2020-йили ‍үчинҗи айларда китап йезишни қарар қилдим.”

Бу мунасивәт билән мәзкур китабни нәшир қилған голландийәдики бертрам вәделев (Bertram ve de Leeuw) нәширятиниң хоҗайини әмил бомин зияритимизни қубул қилип, мундақ деди: “бу кишиниң диққитини өзигә җәлп қилидиған бир һекайә, әхмәтҗанниң өзиму есил һәм интайин актип бир яш. У һәр хил йоллар билән еришмәкчи болған нишаниға қарап тиришиватиду. Мана бу бизни өзигә җәлп қилди. Шуңлашқа биз бу китабниң ентайин яхши бир китаб болидиғанлиқиға ишәндуқ.”

image002-son.jpg

У йәнә мундақ деди: “шуниси ениқки, бу голландийәдики нурғун кишиләр үчүн оқушқа тегишлик муһим һекайә болиду. Улар уйғурларниң қийин әһвалини аңлиған, әмма улар бу хил шәхсий һекайиләрни оқумиған. Әхмәтҗан вә униң аилисидикиләрниң һекайиси уйғурларниң вәзийитини голландийәликләргә техиму иниқ йорутуп бериду. Улар бу китаб арқилиқ уйғурларниң әһвалини техиму яхши чүшиниду. Һазирғичә голландийә мәтбуатлиридин кәлгән инкасларға қариғинимизда, һәм мениң шәхсий көзитишимчә, униң бу китаби голландийәдә әң яхши сетилған китаблар категорийисигә кириши мумкин. ”

Мәлумки, иҗтимаий тәшкилатлар вә кишилик һоқуқ органлири уйғурлар дуч келиватқан кишилик һоқуқ дәпсәндичиликини дуняға аңлитидиған доклатлар вә баянатларни елан қилип келиватқан болсиму, әмма уйғурлар һәққидә омумий учурлар хатириләнгән чәт әл тиллиридики китабларниң оқурмәнләргә сунулиши аз болмақта. Мутәхәссисләр, ғәрб әллиридә өсүп йетилгән вә оқуватқан уйғур яшлириниң бу хил илмий әмгәкләр арқилиқ уйғурларниң нөвәттики вәзийитини тихиму конкирет изаһлап берәләйдиғанлиқини, буниң шәрқий түркистан давасиниң изчиллиқи вә хәлқаралишиши үчүн интайин муһим икәнликлини ейтип кәлмәктә.

Зияритимиз давамида, әхмәтҗан қасим “уйғур чүши” намлиқ бу китабни йезиш җәрянида нурғун материялларни көргәнликини, нурғун йеңи билимләрни өгәнгәнликини, китаб оқушқа һерисмән голландийә хәлқиниң уйғурлар һәққидә йезилған бу китабни оқуш җәрянида уйғур миллитини йеқиндин тонуялайдиғанлиқини тәкитләп өтти. У мундақ деди: “китап оқуш нисбити юқири болған голландийәдәк бир дөләттә, уйғур давасини китаб йезиш арқилиқ қоллаш интайин әһмийәтлик дәп қараймән. Бу китаб уйғурларниң әһвалини голландийә хәлқигила аңлитип қалмай, бәлки башқа явропа әллиридә аңлитишқиму төһпә қошалайду, дәп ойлаймән. Ундин башқа китабим чәт әлләрдики уйғур яшлириниң уйғурларниң кәлгүсигә актип позетсийә билән қаришиғиму мәлум пайдиси бар, дәп ойлаймән.”

Әхмәтҗан қасим язған “уйғур чүши” намлиқ китабниң нәшр қилиниши мунасивити билән зияритимизни қобул қилған мустәқил тәтқиқатчи асийә уйғур ханим мәзкур китаб һәққидә қарашлирини сөзләп өтти. Асийә ханим әхмәтҗан қасимниң аниси болуш сүпити билән, муһаҗирәттики уйғур яшлирида уйғурлуқ кимлики вә уйғурларниң келәчикигә болған ишәнчини турғузушниң интайин зөрүрликини, болупму пәрзәнт тәрбийәсигә алаһидә әһмийәт бериш керәкликини тәкитләп өтти.

Әхмәтҗан қасим 1996- үрүмчи шәһиридә туғулған болуп,  башланғуч вә толуқсиз мәктәпләрни уйғур елида тамамлиған. 2011-Йили аниси билән голландийәгә килип йәрләшкән болуп, нөвәттә қанун кәспидә оқуш билән бирликтә, уйғур мәсилисини голландийәдә тонутуш үчүн һәрхил сиясий вә иҗтимаий паалийәтләр билән шуғулланмақта икән.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт