Уйғур елигә вәкилләр өмики әвәтмәкчи боливатқан түркийә күткән мәқситигә йетәләрму?

Ихтиярий мухбиримиз әркин тарим
2022.08.10
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
Уйғур елигә вәкилләр өмики әвәтмәкчи боливатқан түркийә күткән мәқситигә йетәләрму? Түркийә ташқи ишлар министири мәвлут чавушоғлу хитай ташқи ишлар министири вһнә йи билән җәйнәк соқуштуруп көрүшмәктә. 2022-Йили, январ, хитайниң вуши шәһири.
AP

Б д т кишилик һоқуқ алий комиссари мишел бачелет уйғур районини зиярәт қилип 2 ай өткәндә, хитайниң түркийә вәкилләр өмикиниң уйғур елиға беришиға йол қоюши һәрхил мулаһизиләргә сәвәб болмақта. Бу зиярәттә түркийә күткән үмидигә йетәләмду? әмма вәзийәт анализчилири бу зиярәтниң һечқандақ нәтиҗә бәрмәйдиғанлиқини билдүрүшмәктә.

Түркийә президенти рәҗәп таййип әрдоған 2019- йили 2- июл японийәдики 20 дөләт гуруһи алий рәһбәрлири йиғинидин кейин бейҗиңда зиярәттә болған вә хитай рәиси ши җинпиң билән көрүшкән. Учришишта, ши җинпиң бир түркийә һәйәтниң уйғур дияриға берип тәкшүрүш елип беришини қобул қилған иди.

Түркийә ташқи ишлар министирлиқи бу вәкилләр өмикиниң берип қәйәрләрни екскурсийә қилип, кимләр билән көрүшидиғанлиқи һәққидә тәләплирини тәйяр қилип хитайға сунған болсиму хитайдин җаваб кәлмигән.

Бу йил 6-айда б д т кишилик һоқуқ алий комиссари мишел бачелет уйғур елини зиярәт қилип, нәтиҗисиз қайтқан вә хәлқаралиқ әйбләшләргә учриған иди. Аридин 2 ай өткәндә, хитай һөкүмити түркийә вәкилләр өмикиниң уйғур елиға беришиға йол қойған.

“йеңи ақит” гезитидики хәвәргә асасланғанда, 3-авғусттин 5-авғусткичә камбоджада өткүзүлгән “шәрқий җәнубий асия дөләтлири бирләшмә йиғини”ға қатнашқан хитай ташқи ишлар министири ваң йи, түркийә ташқи ишлар министири мәвлут чавушоғлу билән учрашқан.

Мәзкур учришишта, ваң йи мәвлут чавушоғлуға түркийә вәкилләр өмикиниң хитайға келишини қарши алидиғанлиқини ейтқан. Ваң йи, мәвлүт чавушоғлуға йәнә уйғурлар мәсилисидә түркийә билән давамлиқ пикир алмаштуридиғанлиқини, түркийә билән йеңи иқтисадий гәвдә қуруш үчүн давамлиқ һәмкарлишидиғанлиқини билдүргән.

Мәвлут чавушоғлу түркийә һөкүмитиниң уйғур мәсилисигә көңүл бөлидиғанлиқини, бирләшкән дөләтләр кишилик һоқуқ комиссари мишел бачелет ханимниң уйғур елини зиярәт қилғанлиқидин хушал болғанлиқини, йеқинда түркийәдин бир вәкилләр өмикини әвәтишни ойлаватқанлиқини билдүргән.

Мәзкур зиярәт тоғрисидики соаллиримизға җаваб бәргән түркийә ташқи ишлар министирлиқидики мунасивәтлик рәһбири хадим бу җәһәттә бәзи илгириләшләрниң болуватқанлиқини, ташқи ишлар министириниң йеқинда бу һәқтә бир мәтбуат баянати елан қилидиғанлиқини билдүрди. Мәлум болғинидәк хитай 3 йил бурун түркийәни тәклип қилған болсиму һазирғичә әмәлийләшмигән.

Илгири түркийә өмикиниң келишини таза халап кәтмигән хитай һөкүмити, немә үчүн бүгүнки күнгә кәлгәндә түркийәдин бир өмәкниң уйғур елиға беришиға рухсәт қилди? әнқәрәдики уйғур тәтқиқат институти мудири, истратегийә мутәхәссиси доктор әркин әкрәм әпәнди буниң икки муһим сәвәби барлиқини илгири сүрди.

Бу һәқтики көз қаришини биз билән ортақлашқан “ийи” партийәсиниң түркий хәлқләргә мәсул муавин рәиси фаһрәттин йоқуш әпәнди соалимизға телефон учури арқилиқ җаваб берип, мишел бачелет ханимниң 2 ай бурунқи шәрқий түркистанға елип барған зиярити нәтиҗисиз аяғлашқан болуп, түркийә йоллайдиған өмәкниң җаза лагерлирини тәкшүрүш өмики әмәс, зиярәт өмики болидиғанлиқини нәзәрдә тутқанда униң нәтиҗисиниңму хитай күткәндәк болидиғанлиқини пәрәз қилишқа болидиғанлиқини билдүрди.

Доктор әркин әкрәм әпәнди түркийә вәкилләр өмикиниң уйғур елигә тәкшүрүшкә беришиға хитайниң рухсәт қилмайдиғанлиқини, екискурсийә қилишқа рухсәт қилидиғанлиқини, лекин бу зиярәттә түркийәниң күткән мәқситигә йетәлмәйдиғанлиқини тәкитлиди.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.