Адвокат җироми карсенти: “фирансийә тупрақлирида уйғурларға қилинған һәр қандақ шәкилдики һуҗумни қобул қилғили болмайду”

Вашингтондин мухбиримиз нуриман тәйярлиди
2024.05.25
qara-van-kishiler Гүлбаһар җелилова ханимниң өйиниң алдида тохтитип қоюлған қара рәңлик машина вә униң әтрапида турған қара кийимлик адәмләр. 2024-Йили 8-май, париж
Дилнур рәйһан

Фирансийәдә яшаватқан уйғур җамаитигә вә уларниң фирансийәдики паалийәтлиригә паракәндичилик қиливатқанларниң хитай дөләт хәвпсизлики органлириға четишлиқ икәнлики ашкариланғандин кейин, явропа уйғур институти дәрһал бу вәқәни қануний йол арқилиқ бир тәрәп қилишқа тәйярланған. Улар йеқинқи йиллардин буян фирансийәдики уйғур паалийәтчиләр вә сиясий паалийәтләргә қилинған һуҗумларға аит барлиқ дәлил-испатларни топлап, 22-май күни париж сот мәһкимисигә хитай һөкүмитиниң фирансийәдики уйғур җамаитигә қаратқан дөләт һалқиған бастурушини тәкшүрүшини тәләп қилип әрз сунған.

Улар арқидинла йәни 23-май күни, изчил хитай даирилириниң паракәндичиликигә учрап кәлгән лагер шаһити гүлбаһар җелилова ханим вә явропа уйғур институтиниң мәсули дилнур рәйһан вә мәзкур делониң адвокати җироми карсенти (Jérôme KARSENTI) қатарлиқларниң қатнишиши билән сунулған әрз һәққидә мәхсус ахбарат елан қилиш йиғини өткүзгән.

Дилнур рәйһан ханимниң бу һәқтә радийомизға ейтишичә, бу әрзниң мәзмуни пәқәт хитай хәвпсизлик хадимлириниң 8-май күнидики гүлбаһар җелилова ханимға қаритилған һәрикити биләнла чәклинип қалмастин, бәлки 5-май күнидики намайишқа бесип киргән йочун қара тәнлик яшлар вә йиллардин бери гүлбаһар җелилова вә дилнур рәйһан ханимға қарита елип берилған паракәндичиликләрниму өз ичигә алидикән.

Фирансийәдә чиқидиған “дуня” гезити 18-май күни елан қилған хәвиридә, 8-май күни гүлбаһар җелилованиң өйини көзәткән кишиләрниң хитай дөләт хәвпсизлик органлириға тәвә кишиләр икәнликини ашкарилиғаниди. Фирансийә ички хәвпсизлик баш идариси (DGSI) билән париж сақчи идариси “дуня” гезитигә бәргән мәлуматида гүлбаһар җелилова қатарлиқ париждики уйғур сиясий мусапирлириға қаритилған “қорқутуш һәрикити” дә, хитай дөләт хәвпсизлики органлириға тәвә кишиләрниң қоли барлиқини билдүргән.

Мәзкур мақалә чиққандин кейин, париждики хитай әлчиханиси өзиниң тор бетидә баянат елан қилип, “дуня” гезитини “ялған хәвәр бәрди” дәп әйиблигән.

Адвокат җироми карсенти әпәнди радийомизниң зияритини елхәт арқилиқ қобул қилди. У хетидә мәзкур әрз һәққидә чүшәнчә берип мундақ дәп язған: “бу әрздә хитайниң нурғун әрз қилғучиларға йиллардин бери салған паракәндичиликигә даир көплигән пакитлар оттуриға қоюлған. Мәсилән [намәлум кишиләр] 2019-йили истанбулда гүлбаһар җелиловани тутқун қилмақчи болған. Бу йил 8-май күни йәнә [охшаш кийингән бир топ кишиләр] қара машина билән униң өйиниң алдиға кәлгән. Һәтта хитайчә елан тахтиси есилған бир қара машина дилнур рәйһан ханимниңму изиға чүшкән. Хитай тәрәп уйғур ирқий қирғинчилиқини ашкарилаватқан паалийәтчилирини қаттиқ қорқутуш, йәни террорлуқ вәһимиси кәлтүрүп чиқириш дәриҗисидә тәһдит салған. Фирансийә җинайи ишлар қануни вә ирқий қирғинчилиқни бастуруш тоғрисидики җәнвә әһдинамисини нишан қилған шикайитимиздә мундақ дейилди: ‛мәлум бир топлуқниң писхикисиға һуҗум қилиш, җүмлидин чәтәл туприқида йәни фирансийәдә яшаватқан уйғур җамаитигә қилинған бу писхикилиқ һуҗум ирқий қирғинчилиқниң бир парчисини тәшкил қилиду.‚ шуңа биз фирансийә земинидики уйғур пуқралириниң писхикисиға бузғунчилиқ қилған вә қиливатқан барлиқ хитай даирилири үстидин әрз сундуқ.”

У, радийомизға йоллиған елхетидә “дуня” гезитиниң гүлбаһар җелилованиң өйини көзәткән 9 кишиниң хитайниң париждики баш әлчиханисиға четишлиқ хитай пуқраси икәнликигә аит учурларни париж шәһәрлик сақчи идарисидин алғанлиқини язған. Униң ейтишичә, улар сот мәһкимисигә сунған әрзидә йәнә, бу 9 киши һәққидә техиму илгирилигән һалда тәкшүрүш елип беришни тәләп қилған.

Дилнур рәйһан ханим хитай даирилириниң муһаҗирәттики уйғурларға, болупму фирансийәдики уйғурларға қилған паракәндичиликиниң алаһидилики вә өзлириниң йиллардин бири паракәндичиликкә учрап келиватқан болсиму немә үчүн һазир әрз сунғанлиқи һәққидә чүшәнчә бәрди.

Адвокат җироми карсенти әпәнди мәзкур делониң қануни тәртипи һәққидә мундақ дәп язған: “биз әрз қилмисақ, тәптиш мәһкимиси һечқандақ тәкшүрүш башлимайду. Бу паракәндичиликни садир қилғанларда шундақ бир җазаланмаслиқ туйғуси барки, шуңа улар һейиқмастин күпкүндүздә йошурмай шундақ қилишқа петинған. Бизниң әрзимиз мушундақ еғир дәп қариған вәқәләргә диққәт тартишниму мәқсәт қилиду. Тәкшүрүшниң елип берилиши вә мушу шәкилдики инсанийәткә қарши җинайәт өткүзгәнләрниң җинайи җавабкарлиққа тартилиши интайин муһим. Хитайниң хитайда башланған вә хитай чеграсидин һалқиған бастуруш васитилири арқилиқ, һечқандақ чәклимигә учримастин фирансийә тупрақлирида бастурушни давамлаштуруши әстайидил тәкшүрүлүши керәк. Шуңа биз әрз сундуқ, әгәр әстайидил тәкшүрүш елип берилмиса, биз үч ай ичидә бу ишни мупәттишкә әвәтимиз. Биз җинайәтчиләрниң салаһийитиниң ениқлишини вә уларға қарита сот ечилишини үмид қилимиз.”

У йәнә ахирида мундақ дәп язған: “биз йәнә фирансийәниң җамаәт пикири, сиясий вә әдлийә органлирини фирансийәниң дөләт мәнпәәтигә һуҗум қилидиған бу қобул қилғили вә чидап турғили болмайдиған әһвалларға сәзгүр болушини үмид қилимиз. Бу хил һуҗумларға чоқум хатимә берилиши керәк!”

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.