فىرانسىيەدە ئۇيغۇر تەتقىقاتى بويىچە ئىلمىي مۇھاكىمە يىغىنى ئۆتكۈزۈلگەن

مۇخبىرىمىز نۇرئىمان
2021-11-05
Share
فىرانسىيەدە ئۇيغۇر تەتقىقاتى بويىچە ئىلمىي مۇھاكىمە يىغىنى ئۆتكۈزۈلگەن فىرانسىيەنىڭ پايتەختى پارىژدا قۇرۇلغان ياۋروپا ئۇيغۇر ئىنستىتۇتى «ئۇيغۇر مەدەنىيەت تەسىرىنى بەرپا قىلىش ۋە تارقىتىش» دېگەن تېمىدا خەلقئارالىق ئىلمىي مۇھاكىمە يىغىنى ئۆتكۈزگەن. 2021-يىلى 4-نويابىر.
uyghur-institute.org

فىرانسىيەنىڭ پايتەختى پارىژدا قۇرۇلغان ياۋروپا ئۇيغۇر ئىنستىتۇتى «ئۇيغۇر مەدەنىيەت تەسىرىنى بەرپا قىلىش ۋە تارقىتىش» دېگەن تېمىدا خەلقئارالىق ئىلمىي مۇھاكىمە يىغىنى ئۆتكۈزگەن.

4-ۋە 5-نويابىر كۈنى دۇنيانىڭ ھەر قايسى جايلىرىدىن تەكلىپ قىلىنغان ئۇيغۇرشۇناس تەتقىقاتچىلار «ئۇيغۇر تىلى ۋە مەدەنىيىتىنى يەتكۈزۈش، ئۆگىتىش ۋە تەربىيەلەش»، «ئۇيغۇرچە شېئىر، ناخشا ۋە فىلىم ئارقىلىق نۆۋەتتىكى خىرىسقا يۈزلىنىش» دېگەن ئىككى چوڭ تېمىدا مۇھاكىمە ئىلىپ بارغان.

يىغىنغا بەزى مۇتەخەسىسلەر توردىن، بەزىلىرى بىۋاسىتە قاتناشقان بولۇپ، خالىغان كىشىنىڭ توردىن كۆرۈش ئىمكانىيىتى يارىتىلغان.

ياۋروپا ئۇيغۇر ئىنستىتۇتنىڭ مەسئۇلى، دوكتور دىلنۇر رەيھان خانىم مەزكۇر ئىلمى مۇھاكىمە يىغىنى ھەققىدە زىيارىتىمىزنى قوبۇل قىلىپ مۇنداق دېدى: «مەزكۇر يىغىن ياۋروپا ئۇيغۇر ئىنستىتۇتى قۇرۇلغاندىن بۇيان ئۆتكۈزۈلگەن تۇنجى خەلقئارالىق ئىلمى مۇھاكىمە يىغىنى. ئىككى كۈن ئۆتكۈزۈلگەن بۇ يىغىن ئاساسلىقى ئۇيغۇر تىلى ۋە مەدەنىيىتى ھەققىدە بولدى».

بۇ ئىككى كۈنلۈك يىغىن تەتقىقاتچىلار، ئوقۇتقۇچىلار، تەرجىمانلار ۋە سەنئەت ساھەسىدىكىلەر بىر يەرگە جەم بولغان ئۇنىۋېرسال يىغىن بولغان. يىغىننىڭ بىرىنچى كۈنى ئەنگلىيە نيۇ-كەسېل ئۇنىۋېرسىتېتىنىڭ ئوقۇتقۇچىسى دوكتور جوئاننې سىمىس فىنلىي خانىم ئۇيغۇرلارنىڭ ئۆزىگە خاس مىللىي كىملىكى ھەققىدە توختالغان.

مۇھاجىرەتتە ئۇيغۇر ئانا تىلىنى ساقلاپ قېلىش ۋە ئانا تىل مائارىپىنى گۈللەندۈرۈش يولىدا خىزمەت قىلىۋاتقان، «ئايخان» فوندىنىڭ قۇرغۇچىسى، ئۇيغۇر ئانا تىل تور مەكتىپىنىڭ مەسئۇلى مۇيەسسەر ئابدۇلئەھەد خانىم «مۇھاجىرەتتىكى ئۇيغۇر بالىلىرىنىڭ مەدەنىي كىملىكىنى شەكىللەندۈرۈشتە ئۇيغۇر تىلى ئۆگىتىشنىڭ رولى» دېگەن تېمىدا سۆز قىلىپ، مۇھاجىرەتتىكى ئۇيغۇر بالىلىرىغا ئانا تىلىنى ئۆگىتىشنىڭ ئۇيغۇرلۇقنى يېتىلدۈرۈشنىڭ ئاساسى ئىكەنلىكىنى تەكىتلىگەن.

جورجى ۋاشىنگتون ئۇنىۋېرسىتېتى ۋە چىخىيە پەنلەر ئاكادېمىيەسىنىڭ تەتقىقاتچىلىرى ئۇيغۇر تارىخىنى ئۆگىتىش ۋە ئۆگىنىش ئارقىلىق ئۇيغۇرلارنىڭ مۇستەملىكە قىلىنىشنى رەت قىلىۋاتقانلىقى ھەققىدە توختالغان.

ئۇيغۇر تىلى، مەدەنىيىتى ۋە تارىخى ھەققىدىكى لېكسىيەلەردىن كېيىن فىرانسىيەدىكى سەنئەتكار ئۇيغۇرلاردىن تەشكىل تاپقان بىر گۇرۇپپا ئۇيغۇر ناخشا-مۇزىكىلىرىدىن ئارىيەلەر ئورۇندىغان. بۇ ناخشا-مۇزىكىلار ئىجتىمائىي تاراتقۇلاردا نەق مەيدان تارقىتىلغان بولۇپ، يىغىن قاتناشقۇچىلىرى ئىجتىمائىي تاراتقۇلاردا بۇ گۈزەل مەدەنىيەتكە بولغان ھەيرانلىقىنى، خىرىسقا دۇچ كېلىۋاتقان بۇ مەدەنىيەتنىڭ قوغداپ قىلىشقا تېگىشلىك ئىكەنلىكىنى بىلدۈرۈشكەن.

يىغىننىڭ ئىككىنچى كۈنى فىرانسىيەدە تۇرۇشلۇق فىلىم ئىشلىگۈچى ۋە مۇزىكا تەتقىقاتچىسى دوكتور مۇقەددەس مىجىت خانىم، ئامېرىكا ئىندىيانا شتاتىدىكى رۇس خۇلمەن تېخنولوگىيە ئىنستىتۇتىنىڭ دوتسېنتى، ئۇيغۇرشۇناس تىموسىي گروس ئەپەندى ئۇيغۇرلارنىڭ ناخشا-مۇزىكا ئارقىلىق ئۆزلىرىنىڭ خىرىسقا دۇچ كېلىۋاتقان كىملىكىنى ساقلاپ قىلىشتىكى يوشۇرۇن كۆرسىتىۋاتقان تىرىشچانلىقلىرى ھەققىدە توختالغان.

تىموسي گروس ئەپەندى نۆۋەتتە خىتاي دائىرىلىرى تەرىپىدىن لاگېردا تۇتۇپ تۇرۇلۇۋاتقان ياش، تالانتلىق سەنئەتكار ئابلاجان ئاۋۇت ئايۇپ ئورۇندىغان «مۇئەللىم» ۋە «ئانا يۇرت» قاتارلىق ناخشىلاردىكى ئۇيغۇلارنىڭ شېئىر ئارقىلىق ئىپادىلەۋاتقان ئانا تىل سۆيگۈسى، ۋەتەن مۇھەببىتىنى ئالاھىدە تىلغا ئېلىپ ئۆتكەن.

ئامېرىكالىق ئانتروپولوگ دەررىن بايلېرى ئەپەندى ئىككىنچى كۈنىدىكى يىغىننىڭ يېپىلىش سۆزىنى قىلغان بولۇپ، ئۇ ئۇيغۇرلارنىڭ ھېكايە ۋە ئەسلىمە خاراكتېرلىك ئەسەرلەر ئارقىلىق ئۆزلىرىنىڭ ئۆزىگە خاس كىملىكىنى نامايان قىلىۋاتقانلىقىنى ۋە شۇنىڭ بىلەن بىر ۋاقىتتا مۇستەملىكە ئاستىدا ياشاشنى رەت قىلىۋاتقانلىقىنى ئوتتۇرىغا قويغان.

ئۇ مۇنداق دېگەن: «يېقىنقى زامان ئۇيغۇر ھېكايىلىرى ۋە ئەسىلىمىلەر ئۇيغۇرلارنىڭ يېقىن كەلگۈسىدىكى مەدەنىيىتى ۋە جەمئىيىتىنى ئىپادىلەيدۇ. ئاساسلىق مەسىلە بولسا سىلەر (ئۇيغۇرلار) كۆڭۈل بۆلگەن يىقىنلىرىڭلار ۋە ئۆرپ-ئادىتىڭلار. ھۆكۈمەت سىلەرنىڭ مەدەنىيىتىڭلارنىڭ كەلگۈسى مەۋجۇتلۇقىغا تەھدىت سېلىۋاتىدۇ. شۇنى ئايدىڭلاشتۇرىۋېلىش كېرەككى، يازغۇچىلار ۋە ئوقۇرمەنلەر ئەمەلىيەتتە نېمە ئىشلارنىڭ يۈز بېرىۋاتقانلىقىنى بىلىشى ۋە بۇنى ئەسەر بىلەن بىرلەشتۈرەلىشى كېرەك».

دەررىن بايلېرى ئەپەندى لاگېر شاھىتى گۈلباھار ھايىتىۋاجىنىڭ لاگېردىكى ئەسلىمىلىرىگە ئاساسەن يازغان كىتابى، خىتاينىڭ تۈرمىسىدە يېتىپ چىققان ئابدۇۋەلى ئايۇپنىڭ ئۆز كەچۈرمىشلىرى ئاساسىدا يازغان ئەسەرلىرىنى مىسال كەلتۈرۈش ئارقىلىق ئۇيغۇرلارنىڭ نۆۋەتتىكى ئەھۋالىغا دىققەت تارتقان.

يىغىن ئاخىرلاشقاندىن كېيىن ئۇيغۇرلار ھەققىدە ئىشلەنگەن قىسقا فىلىم قويۇلغان. ياۋروپا ئۇيغۇر ئىنستىتۇتى تەرىپىدىن ئورۇنلاشتۇرۇلغان بۇ يىغىن دۇنيانىڭ ھەر قايسى جايلىرىدىكى مەدەنىيەت تەتقىقاتچىلىرىنىڭ قىزغىن ئالقىشىغا ئېرىشكەن.

پىكىرلەر (0)

بارلىق پىكىر - بايانلارنى كۆرۈش.

پىكىر قوشۇڭ

رادىئونىڭ ئىشلىتىش شەرتلىرىگە ئاساسەن، پىكىرلىرىڭىز تەكشۈرگۈچىلەر تەرىپىدىن تەستىقلىنىشى ۋە مۇۋاپىق دەرىجىدە تەھرىرلىنىشى تۈپەيلى، تور بەتتە دەرھال پەيدا بولمايدۇ. سىز قالدۇرغان مەزمۇنغا ئەركىن ئاسىيا رادىئوسى جاۋابكار بولمايدۇ. باشقىلارنىڭ كۆز قارىشى ۋە ھەقىقەتكە ھۆرمەت قىلىشىڭىزنى سورايمىز.

تولۇق بەت