"уйғур қирғинчилиқи" франсийәдики даңлиқ сиясий журнал "көзитиш" тин орун алди

Мухбиримиз нуриман
2021-03-05
Share
Фирансийәниң даңлиқ сиясий һәптилик журнили "көзитиш" (L’BOS) ниң бу һәптилик саниниң муқависи. Муқавиға уйғур мәсилисини фирансийәдә күнтәртипкә әкелиштә муһим рол ойнаватқан явропа парламентиниң әзаси рафаил гилукисмән билән фирансийәдики явропа уйғур институтиниң мәсули дилнур рәйһанниң сүрити бесилған. 2021-Йили март.
Social Media

Фирансийәниң даңлиқ сиясий һәптилик журнили "күзитиш" (L’BOS) ниң бу һәптилик сани 4-март күни тарқитилди. Мәзкур журналниң муқависиға уйғур мәсилисини фирансийәдә күнтәртипкә әкилиштә муһим рол ойнаватқан явропа парламентиниң әзаси рафаил гилукисмән билән фирансийәдики явропа уйғур институтиниң мәсули дилнур рәйһанниң сүрити бесилди.

Журналниң муқависиға "йошурун уйғур қирғиничилиқи" дегән сөзләр чоң һәрпләр билән йезилған болуп, журналниң бу һәптилик сани уйғур темисиға беғишланған.

Мәзкур журналда доктур адрян зензниң 2-март күни "җеймис тавн фонди" ниң тор бетидә елан қилған доклатидики мәзмунлар тәпсилий берилгән. Болупму хитай һөкүмитиниң 220 миңдин артуқ уйғур яшлирини "ишқа орунлаштуруш" намида хитай өлкилиригә йөткәш билән бир вақитта йәнә "2022-йилиға барғучә аз дегәндә 300 миң хитай көчмәнни җәнубий шинҗаңға йәрләштүрүш" көрсәтмиси ашкара қилинған. Доклатта йәнә мушу әһвалларға асасән нөвәттә аз дегәндиму бир милйон алтә йүз миң деһқан-чарвичиларниң ‹ишинча әмгәк күчлири' дегән намда мәҗбурий йөткиливатқанлиқи һәққидики мәзмунлар йәр алған.

Журналиниң ичидики уйғурларға аит мақалиләрдин йәнә бири "бу үчәйләнниң учришиши уйғур давасини фирансийәдә зор күчкә игә қилди" сәрләвһилик мақалә болуп, дилнур рәйһан, рафаил гилукисмән вә униң ярдәмчиси пийәх бүссийәх қатарлиқларниң қандақ қилип уйғур мәсилисини "фирансийәниң мәсилиси" гә айландуралиғанлиқи чүшәндүрүлгән.

Мәзкур журналда йәнә "хитай гулагидин һаят қалған гүлбаһар хативаҗиниң гуваһлиқи" намлиқ китаб апториниң гүлбаһар хативаҗи билән болған зиярәт хатирисиму берилгән.

Дилнур рәйһан ханим бу һәқтә радийомизниң зияритини қобул қилди. Униң дейишичә, бу журнал франсийәдики нопузлуқ сияси журналларниң бири болуп, тор бетидә узундин буян уйғурлар һәққидә мақалиләр йезилип турған икән. Бу һәптилик санда болса тунҗи қетим мәхус уйғурлар һәққидә кәң сәһипилик мәзмунлар йәр алған.

Рафаил гилукисмән әпәнди өзиниң фейсбук һесабида уйғур мәсилисниң франсийәдики һазирқи әһвали вә бу һәптилик журналда берилгән "бу үчәйләнниң учришиши уйғур давасини франсийәдә зор күчкә игә қилди" сәрләвһилик мақалә һәққидә чүшәнчә бәргән. У мундақ дәп язған: "2019-йиллири уйғурлар һәққидә сөзләйдиғанлар көп әмәс иди. Дилнур рәйһан мән вә башқа бир қанчә киши худди чөлдә вәз-нәсиһәт қиливатқандәк һес қилаттуқ. Әмма франсийә вә башқа җайларда инстеграм қатарлиқ иҗтимаий алақә торида йүзмиңлиған яшлар бизгә қетилди. Сүкүттә турувелишму, җаза лагерлирида соланған вә қийин-қистаққа елинған кишиләрниң авази болушму бизниң ихтияримиз. Иғир сүкүт, чоң җинайәтләргә йол ачиду. Бу җимҗитлиқни бузуш һәммимизгә бағлиқ. Франсийә яшлири вә франсийә пуқралириниң кишилик һоқуқни вә адаләтни қоғдайдиғанлиқини көрситиш бизгә бағлиқ. Франсийәниң инсанпәрвәрлик ойғиниши әмди башланди."

Рафаил гилукисмән әпәнди радийомизниң бу һәқтики суаллириға елхәт арқилиқ җавап қайтурди: "21-әсирдики инсанийәткә қарши әң чоң җинайәтниң франсийәниң әң муһим журналлиридин бири болған ‹көзитиш' журнилиниң муқависи вә ичидин орун елиши зор симовуллуқ әһмийәткә игә. Униңда адриан зензниң йеқинқи уйғур мәҗбурий әмгики һәққидики тәтқиқати вә 2019-йили башланған франсийәдики уйғурлани қоллаш сәпәрвәрлики тәпслий берилди."

У йәнә мундақ дәп язған: "уйғурлар үчүн дәс турған фирансийә яшлирини журналистлар ‹уйғур әвладлири' дәп атиди. Иҗтимаий таратқуларда вә кочиларда язмиларни чаплаш арқилиқ кишиләрни уйғурларни қоллашқа сәпәрвәрлик қилған яшларға рәһмәт. Улар болғачқа уйғур мәсилиси франсийәдә ортақ муназирә темисиға айланди. Нурғун рәһбәрлиримиз сүкүт қилғанда, бу яш әвладлар җимҗитлиқни бузди. Нурғун рәһбәрлиримиз қорқунчақлиқ қилғанда улар җасаритини көрсәтти һәмдә франсийидә мисли көрүлмигән ойғинишни барлиққа кәлтүрди."

Дилнур рәйһан ханимму бу тимиға қошумчә қилип, мундақ деди: "фирансийәдә мушундақ яшлар һәрикити арқилиқ уйғур мәсилиси фирансийәниң ‹дөләт мәсилсии' дәриҗисигә көтүрүлди. Бу яшларниң ‹уйғур әвладлири' дәп аталғинидин мәнму һаяҗанландим."

Рафаил гилукисмән әпәнди вә дилнур рәйһан ханим франсийә хәлқниң уйғурларни қоллайдиғанлиқи, лекин франсийә һөкүмитиниң һазирғичә наһайити аҗиз позитсийәдә болуп кәлгәнликидә ортақ пикирдә болуп, рафаил гилукисмән әпәнди франсийәниң нөвәттики әһвали һәққидә елхәт арқилиқ бәргән җавабида мундақ дегән: "нөвәттә франсийә рәһбәрлири бәк җимҗит туруватиду. Бу һәптә ташқий ишлар министири хитайниң уйғурларға қаритилған ‹системилиқ бастуруш сиясити" ни әйиблигән болсиму, президент макрон ши җинпиң билән телефонлашқанда уйғурларни тилға алмиди. Қандақла болмисун, һәрикәтсиз қуруқ баянларниң һәммиси биһудә. Шуңа биз давамлиқ сәпәрвәрлик һәрикәтлиримизни давамлаштуруш арқилиқ дөләт рәһбәрлиримизгә бесим ишлитимиз."

Дилнур рәйһан ханим ахирида мәзкур сияси һәптилик журнал- "көзитиш" ниң фирансийә һөкүмитиниң уйғур мәсилисидә қарар елишида иҗабий рол ойнайдиғанлиқини тәкитлиди. У йәнә америка, канада қатарлиқ дөләтләрниң қарарлириниң франсийә һөкүмитигә тәсир қилидиғанлиқни, франсийә аста һәрикәт қилсиму, әмма кәлгүсидә кәскин қарар чиқиридиғанлиқидин үмидвар икәнликини билдүрди.

Рафаил гилукисмән әпәнди ахирида франсийә һөкүмитидин күтидиған тәләплири вә өзлириниң пиланлири һәққидә сориған суалимизға мундақ җавап қайтурди: "биз явропа парламентида кишилик һоқуқ дәпсәндичиликини җазалаш һәққидики қарарға беләт ташлиған. Биздә әмди шу қарарни иҗра қилиш үчүн сиясий җасарәт болуши керәк. Мәсилән, мәҗбурий әмгәк мәһсулатлирини импорт қилишни чәклишимиз керәк. Биз чоқум өзимизниң сиясий принсиплиримиз вә истратегийәлик мәнпәәтимиз үчүн хизмәт қилишимиз керәк. Кәлгүси бир нәччә ай ичидә явропа-хитай мәбләғ селиш келишими музакиригә қоюлиду. Һәл қилғуч җәң дәл мушу йәрдә. Мән башқа парламент әзалири билән бирликтә у килишимниң рәт қилинишиға күчәймән."

"көзитиш" һәптилик журнили франсийәдики даңлиқ сияси журнал болуп, бу журналниң бейҗиңда турушлуқ мухбири урсула гойтер 2015-йили 12-айда уйғурлар һәққидә мақалә елан қилғандин кейин, визиси бикар қилинип хитайдин қоғлап чиқирилған.

Урсула гойтер ханим һазир мәзкур журналниң асаслиқ башқурғучилириниң бири.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт