Gérmaniye taratquliri: "Xitayning Uyghurlargha qarshi urushi: insanlar diktatorning axbarat qoraligha aylandurulmaqta"

Ixtiyariy muxbirimiz ekrem
2019-04-22
Élxet
Pikir
Share
Print
Etrapi qoralliq esker we tankilar bilen qorshalghan "Terbiyelesh lagéri".
Etrapi qoralliq esker we tankilar bilen qorshalghan "Terbiyelesh lagéri".
Social Media

20-Aprél "Gérmaniye radi'o medeniyiti" qanilida "Xitayning Uyghurlargha qarshi urushi: insanlar diktatorning axbarat qoraligha aylandurulmaqta" namliq xewer élan qilindi.

Mezkur qanalning béyjingdiki muxbiri axél dorlofning bayan qilishiche, dijital diktatorluq yoligha mangghan xitayda buning tunji qurbanlirigha aylan'ghuchilar Uyghurlar bolghan.

"Dijital diktatorluq yoligha qedem basqan xitay hakimiyiti bu eldiki Uyghurlar we bashqa musulman milletlerge shepqetsizlerche hujum bashlidi" dégen jümle bilen bashlan'ghan bu xewerde xitayning yuqiri éléktronluq téxnikilarni mustebitlikning qorali süpitide qolliniwatqanliqi, buning tunji qurbanlirining Uyghurlar bolghanliqi ilgiri sürülgen.

Xewerde yene "Xitay hakimiyiti Uyghurlar we bashqa az sanliq milletler olturaqlashqan shinjang ölkisini saqchi, dijital nazaret we jinayi ishlar organliri bir gewdileshtürülgen qurulmigha özgertmekte," déyilgen. Xewerde qeshqerning weziyiti misalgha élinip "Bu sheherdiki kündilik hayat perishanchiliq we omumyüzlük nazaret bilen tolup tashqan," dep bayan qilin'ghan.

Xewerde "Eger kim bu sheherge kirmekchi bolsa, sanaqsiz tekshürüsh ponkitliridin ötüshi kérek. Hemme yer bixeterlik nazariti astigha élin'ghan. Sheherning hemmila yerlirige chiray tonush we perqlendürüsh yumshaq détalliri qachilan'ghan nazaret kaméraliri ornitilghan. Mubada taksi bilen mangmaqchi bolsa taksining aldi we arqigha kaméralar békitilgen, taksining ichige bolsa ün'alghu ornitilghan. Bolun'ghan gep-sözlerni xatirilep turidu," déyilgen.

D u q ning mu'awin re'isi perhat muhemmidi ependining tilgha élishiche, Uyghurlar üstidin yürgüzülüwatqan bu xil dijital nazaret yalghuz sherqiy türkistandila emes, belki xitayning ichkiri ölkiliridimu omumlashqan iken.

"Xitayning Uyghurlargha qarshi urushi: insanlar diktatorning axbarat qoraligha aylandurulmaqta" namliq xewerning "1 Yérim milyon insan jaza lagérlirida" dégen bölikide xitaydiki bu dijital nazaretning kocha-koylar bilenla cheklenmigenliki, hetta qolum-qoshnilar bir birining öyige köprek kirsimu yaki kishiler topliship parang sélishsimu aptomatik halda saqchigha signal béridighan derijige yetkenliki eskertilidu.

"Gérmaniye radi'o medeniyiti" qanilining béyjingdiki muxbiri axél dorlofning bayan qilishiche, xitaydiki nurghunlighan yuqiri téxnika shirketliri mushu dijital nazaret kespige tayinip jan baqidighan bolup, xitay bu jehette dunya boyiche aldinqi qatarda turidiken. Xitay ichide bu xil nazaret téxnikilirigha nisbeten tenqidlesh sadaliri yoq déyerlikken. Tenqid peqet sirttin kéliwatqan bolup, gherb elliri, kishilik hoquq organliri we b d t bu xil nazaretni tenqidligen. Epsuski, Uyghurlarning bu weziyitini dunyagha yéterlik derijide anglitidighan alahide wasitichiliri yoq iken.
Gérmaniyediki Uyghur jama'et erbabliridin ablimit tursun ependining bayan qilishiche, chékidin ashqan bu nazaret sherqiy türkistan xelqini bir birige salammu qilalmaydighan, bir biri bilen mungdishalmaydighan, bir sorunda olturalmaydighan halgha keltürüp qoyghan.

Xitayning dijital nazaret siyasiti xélidin buyan xelq'araning diqqitini qozghap kelgen bir téma. Kishilik hoquq organliri xitayni bu xildiki yuqiri téxnikilar bilen teminligen shirketlerni agahlandurup kelgen we xitayning Uyghurlar üstidin yürgüzüwatqan kishilik hoquq depsendichiliklirige shérik bolmasliqni telep qilishqan.

Toluq bet