Uyghur ziyaliylirining ghayib bolushi Uyghur medeniyitining kelgüsi teqdirige bolghan endishilerni kücheytken

Muxbirimiz jüme
2020-07-26
Élxet
Pikir
Share
Print
2018-Yili tutqun qilin'ghan Uyghur neshriyatchi erkin ibrahim ependim (solda) kaliforniye shtatida yashaydighan oghli bughra erkin bilen.
2018-Yili tutqun qilin'ghan Uyghur neshriyatchi erkin ibrahim ependim (solda) kaliforniye shtatida yashaydighan oghli bughra erkin bilen.
Social Media

Uyghur ziyaliylirining ghayib bolushushi Uyghur medeniyitining kelgüsi teqdirige bolghan endishilerni kücheytken. Firansiye agéntliqining Uyghur kishilik hoquq programmisining doklatidin neqil élip xewer qilishiche, xitayning 2017-yilidin buyan 435 neper dangliq Uyghur ziyaliylirini tutqun qilghanliqi delillen'gen.

2018-Yili tutqun qilin'ghan Uyghur neshriyatchi erkin ibrahim shularning jümlisidin iken. Erkin ibrahimning kitabchiliq shirkiti minglighan kitablarni xitay tilidin Uyghur tiligha terjime qilip neshr qildurghan bolup, u, Uyghur élidiki eng chong kitab neshri qilish shirketlirining biri hésablinidiken. 

Uning kaliforniye shtatida yashaydighan oghli bughra erkining firansiye agéntliqigha éytishiche, dadisi tutulghandin buyan uningdin xewer élish mumkin bolmighan. 

U munda dégen: "Dadamning Uyghur neshriyatchiliq sahesige qoshqan töhpisi intayin zor. Shunglashqa u xitay hökümitining zerbe nishanigha aylandi. Buni qobul qilghini bolmaydu. Hayatimiz xaniweyran qilindi."

Yuqirida tilgha élin'ghan 435 ziyaliy arisida yene Uyghur tilshunas alim hesen we Uyghur yazghuchi we obzorchi yalqun rozi qatarliqlarmu bar. 

Alim hesenning oghli érshat alimning éytishiche, uning dadisi 2018-yili béyjingdin bir yighin'gha qatniship qaytishida tutup kétilgen. 

Alim hesen shinjang Uyghur aptonom rayonluq til-yéziq komitétidin pénsiyege chiqqan bolup, u Uyghurche-xitayche terjimilerni qéliplashturush xizmiti bilen shughullan'ghan mutexessis iken. 

Uyghur diyaridiki közge körün'gen yazghuchi yalqun rozi 2016-yili qolgha élinip, 2018-yi'i "Dölet hakimiyitini aghdurushqa qutratquluq qilish jinayiti" bilen 15 yilliq késilgen idi.

Yalqun rozining tutqun qilinishida uning yéngi tüzülgen Uyghur til-edebiyati derslikige Uyghur yazghuchilirining eserlirini kirgüzgenliki seweb bolghan, dep qaralghan idi.

2016-Yili küzdin bashlap xitay hökümitining Uyghur tilini ma'ariptin emeldin qaldurghanliqi, eslidinla oqush sa'iti zor derijide qisqartilghan Uyghur til-edebiyat dersini ötüsh chekligenliki xewer qilin'ghan.

Yalqun rozining amérikadiki oghli kamaltürk yalqun bu heqte toxtilip mundaq dégen: "Bu dersliklerni cheklesh we Uyghur til-edebiyat derslikini chiqirip tashlap kelgüsi ewlad Uyghurlarning Uyghur medeniyiti bilen bolghan baghlinishini üzüp tashlaydu. Bu xitayning Uyghurlarning kimlikini yoqitip, assimilyatsiye qilish usuli. Bu méni perishan qilipla qalmay, ghezipimni qozghaydu."

Xitayning Uyghur ziyaliyliridin bashqa 1. 8 Din 3 milyon'ghiche her sahe Uyghurlirini yighiwélish lagérigha tashlighanliqi xewer qilin'ghan idi.

Toluq bet