Ғәрб дунясиниң рәһбәрлири уйғурлар мәсилисидә пикир бирдәклики һасил қилмақта

Мухбиримиз әзиз
2021-03-29
Share
Ғәрб дунясиниң рәһбәрлири уйғурлар мәсилисидә пикир бирдәклики һасил қилмақта Әнглийә баш министири борис җонсон(оңдин иккинчи) әпәнди лондондики парламент мәйданида хитай һөкүмити "қара тизимлик" кә киргүзгән әнглийә парламент әзалири билән. 2021-Йили 27-март, лондон.
Social Media

Америка башчилиқидики бир қисим ғәрб дөләтлириниң уйғур җәмийити баштин кәчүриватқан иҗтимаий паҗиәләрни "ирқий қирғинчилиқ" дәп җакарлишини бир қисим анализчилар маһийәттә хитайниң ши җинпиң дәвридә юқури пәллигә чиқишқа башлиған "хитай чүши" намидики дуняға зомигәрлик қилиш урунушиға қайтурулған қаттиқ бир тәстәк, дәп қараватқанлиқи мәлум. Болупму хитай һөкүмити өзиниң әрзан әмгәк күчини асас қилған "дуняниң завути" болуштәк орниға тайинип, дуня миқясида хитайни чөридигән бир қатар "мәнпәәтдарлиқ тори" һасил қилиш арқилиқ уйғур диярини 21-әсирдики әң қабаһәтлик маканға айландуриватқанда, бундақ бир қарарниң елиниши көп тәрәплимә мәниләргә игә икәнлики барғансери айдиңлишишқа башлиди. Болупму хитайни мәркәз қилған бу "мәнпәәтдарлиқ тори" демократийә вә инсанийлиқни асас қилған ғәрп дунясиға зулмәтниң шолисини чечиватқанда ғәрп дунясидики йетәкчи күчләр өзлириниң бу хил зомигәрликкә вә явузлуққа давамлиқ сүкүт қилмайдиғанлиқини "бир яқидин баш чиқириш" шәклидә ипадилиди. Америка президенти җов байденниң 25-марттики мухбирларни күтүвелиш йиғинида "бломберг хәвәрлири" ниң мухбири сориған хитай һәмдә уларниң мәҗбуриий әмгәк мәһсулатлириниң америка базириға кириш мәсилиси һәққидики соаллириға бәргән җаваби буниң типик бир мисали болди.

Президент җов байдин сөзидә хитай рәиси ши җинпиңниң вуҗудида "демократийә" дегәнниң пучуқиму йоқ бир киши икәнликини, шундақла америка һөкүмити һазирғичә хитай билән "дүшмәнлишиш" мәсилисидә әмәс, бәлки адиллиқ асасидики риқабәт мәсилисидә тиркишип келиватқанлиқини, хитайниңму адиллиқ асасида иш көрүши лазимлиқини алаһидә тәкитләш билән биргә "хитай әқәллий қаидиләргә бойсунуши лазим. Ундақ қилмайдикән буниң һесабини бериду. Америка хәлқи кишилик һоқуқни қәдирләйду. Хитай бу һәқләрни қәдирлимәйдикән, биз уни давамлиқ бу мәсилидә агаһландуримиз," дәп көрсәтти. Болупму униң "һазирға қәдәр һечқайси президент уйғурларға немә болуватқанлиқи, хоңкоңға немә болуватқанлиқи яки хитайниң өзидә немә болуватқанлиқи тоғрисида сөз қилиштин ялтийип қалған йери йоқ" дәп алаһидә тәкитлиши, америка һөкүмитиниң нөвәттики мәйданиниң йеқин кәлгүсидә башқичә шәкилгә айлинип қалмайдиғанлиқидин йәнә бир қетим бишарәт бәрди.

Америка һөкүмити ипадә қилған бу мәвқәниң иҗтимаий үнүми тезла өзини көрсәтти. Болупму буниңға бир қисим ғәрб дөләтлириниң әгишиши хитай һөкүмитини техиму биарам қилди. Адәтләнгән кона усул бойичә хитай һөкүмити тездин уйғурлар дуч келиватқан паҗиәләрни җамаәтниң диққитигә сунған бир түркүм кишиләрни "қара тизимлик" кә тизип чиққанлиқини елан қилди. Болупму әнглийә парламентиниң дункан симис, нусрәт ғәни қатарлиқ бир қисим әзалирини, җүмлидин фолклоршунас җоанни симитниму бу тизимликкә қошушниң өзи хитай һөкүмитиниң һәқиқәтәнму америка президинти җов байдин ейтқандәк "әқәллий қаидиләргә реайә қилишни билмәйдиған" бир һөкүмәт икәнликини намайән қилди.

Хитайниң бу хил һамақәтләрчә "җаза тизимлики" турғузуп чиқиши уйғуршунас алимлар арисидиму қаттиқ мәсхирә пәйда қилип қалмастин әнглйә һөкүмитиниң уйғурлар мәсилисидики мәвқәсини техиму мустәһкәмләш ролини ‍ойниди. 27-Март күни әнглйә баш министири борис җонсон әпәнди лондондики парламент мәйданида бу кишиләрниң бир қисими билән йүзтуранә учрашти һәмдә улар билән қизғин сөһбәттә болди. Сөһбәттин кейин борис җонсон бу мәсилә һәққидә тиветтерда учур йоллап: "уйғурлар дуч келиватқан һәқсизликләрни диққитимизгә сунуп келиватқан бу кишиләр билән сөзләштим. Мән хитай һөкүмити ‹җаза' елан қилған бу кишиләр билән қәтий биргә болимән" дәп язди.

Ғәрб дунясидики америка вә әнглийәдин ибарәт бу икки қудрәтлик мәмликәтниң алий рәһбәрлири бирликтә ипадилигән бу хил мәвқә һәр саһәдики анализчиларниң вә күзәткүчиләрниң қизғин алқишиға еришти. Әнглийәдики уйғур паалийәтчи рәһимә мәһмут бу тоғрисида сөз болғанда, буниң нөвәттики уйғурларниң вәзийити үчүн елип ейтқанда толиму әһмийәтлик бир қәдәм болидиғанлиқини алаһидә тәкитлиди.

Мәлум болушичә, бир қисим мутәхәссисләр америка-хитай оттурисидики мунасивәттә йеқин кәлгүсидә 180 гирадуслуқ өзгиришниң оттуриға чиқиши натайин, дәп қарайдиған болуп, мушу хилдики қатмаллиқниң хели узун давам қилиши тәхмин қилинмақта икән.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт