Ghulja baytoqayda jaza mudditini tügetken 10 nechche kishining qayta késilgenliki ashkarilandi

Washin'gtondin muxbirimiz shöhret hoshur teyyarlidi
2024.06.20
urumchi-3-turme.jpg Dawanchingdiki 3-nomurluq türmining derwazisi. 2021-Yili 23-aprél.
AP

Shahit biz” (yeni “Ziyankeshlikke uchrighuchilar ambiri” ) ning qurghuchisi, tetqiqatchi jin bunin (Gene Bunin) ning féysbuk sehipisidiki bir analiz maqaliside tor arxipidiki qayta jazalan'ghan kishilerdin 18 nepirining ismi tilgha élin'ghan. Maqalida körsitilishiche, bulardin ikki nepiri 2015-yili, sekkiz nepiri 2016-yili, üch nepiri 2017-yili qoyup bérilgen bolsimu, bular 2017-yili qaytidin tutqun qilinip qamaqqa höküm qilin'ghan. 2020-We 2021-yili jaza mudditi tügishi kérek bolghan ikki mehbus jazasi tügimeyla türmidin qamaqxanigha élip kélinip, ularmu qaytidin qamaqqa höküm qilin'ghan. Jin bunin maqaliside bu heqte toxtilip 2017-yildiki chong tutqundin buyan muhim salmaqni igiligen bu qayta jazalashni “Uyghur élida yürgüzülüwatqan eng wehshiy ijra'atlardin biri” dep körsetken.

Biz maqalida tilgha élin'ghan qayta jazalinish déloliri heqqide téximu tepsiliy melumat igilesh üchün Uyghur élining herqaysi jayliridiki alaqidar saqchi organlirigha téléfon qilduq. Éniqlashlirimiz dawamida ghulja nahiye baytoqay yézisining chaychün kentidiki bir mehellidinla 10 nechche kishining jaza mudditini tügitip bolghan bolsimu qaytidin jazalan'ghanliqi ashkarilandi. Alaqidar bir kent saqchisining déyishiche, bularning köpinchisi 2000-yillardin ilgiri eyni waqitta ghuljida qanat yayghan meshrep pa'aliyetlirige qatnashqanliqi üchün “Qanunsiz toplinish” jinayiti bilen eyiblinip shu yillardila 10 nechche yildin qamaqqa höküm élan qilin'ghan iken.

Melum bolushiche, bulardin sadiqjan isimlik birsi eyni chaghda 18 yilliq késilip 2016-yili jaza mudditini tügetken iken. U qoyup bérilip bir yil ötkende, yeni 2017-yilidiki chong tutqunda qayta tutqun qilinip yene 18 yilliq qamaqqa höküm qilin'ghan. Yene bir saqchi xadimining déyishiche, mezkur kenttiki sabirjan qatarliq töt kishi 2014-yildiki “Qattiq zerbe bérish” dolqunida tutqun qilinip toqquz yilliqtin qamaq jazasi bérilgen. Bularmu bu yil aprél we may aylirida jaza mudditini tügetken haman türmidin qamaqxanigha apirilip qaytidin qolgha élin'ghan we qamaqqa höküm qilin'ghan. Ejeblinerliki, bular bu qétim jazalan'ghanda ularda héchqandaq yéngi jinayet bayqalmighan, peqet ilgiri jaza ötigenlikining özi gunah sanalghan. Emma köpinchisige néme üchün jazalan'ghanliqi heqqide izahat bermigen. Déyilishiche, bu on nechche mehbusning ikkinchi qétimliq jaza mudditi ilgiriki jaza mudditidin uzun bolghan.

Ilgiri jaza muddetliri heqqidiki bir qétimliq tor munaziriside bu jazalarning qanun boyiche emes, eksiche siyasetke asasen chiqirilghanliqi, shunga hökümdiki muddetning uzun yaki qisqa bolushining héchqandaq ehmiyiti yoqluqi, chünki “Siyasiy muhitta özgirish bolmisa qisqa késilgenlerning mudditini tügetkendin kéyin sabiq mehbus namida tutqun qilinip qayta késilidighanliqi” heqqidiki texminler otturigha qoyulghan idi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.