Гордон чаң: «хитай хәлқи компартийәни ағдуруп ташлиши керәк!»

Мухбиримиз җүмә
2020-02-04
Елхәт
Пикир
Share
Принт
2001-Йили елан қилинип зор тәсир қозғиған «хитайда йүз бәргүси йимирилиш» намлиқ китабниң аптори гордон чаң әпәнди.
2001-Йили елан қилинип зор тәсир қозғиған «хитайда йүз бәргүси йимирилиш» намлиқ китабниң аптори гордон чаң әпәнди.
wikipedia.org

«Вухән вируси» намлиқ юқумлуқ нәпәс йоли вируси хитайниң һәммә йеригә тарап юқумлиниш әһвали барғанчә еғирлашқан вә өлүватқан адәм сани өзлүксиз көпийиватқан шараитта хитай иқтисадиниң җиддий чекиниватқанлиқи илгири сүрүлмәктә.

Ундақта бу вәзийәт иқтисадий гүллинишнила пәш қилип өзини «әң қабил вә тоғра партийә» дәп көрситип келиватқан хитай компартийәсигә қандақ мәнпий тәсирләрни елип келиши мумкин? буниңдин пәйда болған иҗтимаий вә сиясий асарәтләр хитайниң «қудрәтлик дөлә» болуш чүшигә қандақ тәсир көрситиши мумкин?

Бу соалларни чөридигән асаста америкидики нопузлуқ обзорчи гордон чаң билән сөһбәт өткүздуқ. Гордон чаң хитай компартийәсиниң дуня вә хитай хәлқигә тәһдит икәнликни, униң ағдурулуши керәклини билдүрди.

Мухбир: хитай «вухән вируси» сәвәблик милярдлап зиян тартиватиду. Хитай компартийәси иқтисадий гүллинишни пәш қилип өзини қанунлуқ һөкүмәт қилип көрситип кәлгән. Сизниңчә, бу вирус кризиси хитай компартийәси үчүн немидин дерәк бериду?

Гордон чаң: бәзиләр бу нәпәс йоли вирусиниң хитайниң миллий ишләпчиқириш миқдариға көп мәнпий тәсир көрсәтмәйдиғанлиқини, көрсәтсиму бирқанчә пирсәнт төвәнлитидиғанлиқини ейтип кәлмәктә. Әмәлийәттә ундақ әмәс. Бу вирус кризиси хитай иқтисадини чекинишкә мәҗбурлайду. 

Буни биз иқтисадий һәрикәтләрниң негизлик көрсәткүчи болмиш нефиткә болған еһтияҗиниң 20 пирсәнт төвәнлигәнликидин билдуқ. Мәнчә, бу хитайниң һәқиқий чекиниш дәвригә киргәнликниң рошән дәлили. Бу хитай компартийәсиниң «биз изчил гүллиниш елип келимиз» дәйдиған баяниға тәсир көрситиду вә әлвәттә хитай компартийәсиниң қанунийлиқиға тәсир көрситиду. 

Мухбир: хитай компартийәсиниң бу мәсилини бир тәрәп қилиш усулидин немиләрни көрүвелиш мумкин? хитай компартийәси өзини қудрәтлик, йеңилмәс партийә дәп көрситип кәлгән иди. Сиз немиләрни һес қилдиңиз, йәни уларниң бу кризисни бир тәрәп қилиш усулидин?

Гордон чаң: компартийәниң бу хил шәрһиләшлири бәрбат болди. Мениң демәкчи болғиним бу вирус партлиши «хитайни тосуш мумкин әмәс» дәйдиған шәрһләрни пүтүнләй тармар қилди. Бейҗиң өзиниң дуняни игиләйдиғанлиқи, америкиниң әҗәллик һалда чекиниватқанлиқини көрситишкә тиришип кәлгән. 

Хитайниң мәзкур вирусқа қайтурған инкаси униң һечқандақ өзгәрмигәнликини көрситиду. Хитай компартийәсиниң бу вирус вә2002-вә 2003-йиллиридики SARS вирусиға қайтурған инкасиға қарайдиған болсақ, униң һечқандақ өзгәрмигәнликини көрүвалалаймиз. Бир нәрсә өзгәрди дейилсә, иҗтимаий ахбарат васитилириниң хитайдики миллий муназирисини шәкилләндүрүштә муһим рол ойниғанлиқи. Иҗтимаий ахбарат болмиған болса, бейҗиңниң инкаси бурунқиға оп-охшаш болған болатти, йәни сир тутуш вә бәрдашлиқ берәлигәнгә қәдәр йошуруштин ибарәт болған болатти. 

Бизниң буниңдин еришкинимиз, кишиләрниң бу һакимийәтниң әсли маһийитини тонуп йетишкә башлиғанлиқидур. Мәнчә, бу йәрдики йәнә бир муһим иш өткән бир нәччә күндин буян хитайниң америка вә ғәрб дунясидики ирқий кәмситиш һәмдә американиң мәзкур вирусқа қайтурған инкасини «әхлақсизлиқ» дәп көрситидиған өзлүксиз тәшвиқатларниң көпәйгәнликигә шаһит болғинимиз. Бу коммунизмниң башқа әлләрниң туғма дүшмән икәнликини ашкарилиди. Бейҗиңға бир дүшмән керәк. У американи таллиди шуңа бизму буниңға мунасип һалда инкас қайтурушимиз керәк.

Мухбир: сизниңчә, бу вирус кризиси хитайниң «бир йол бир бәлвағ» қурулушиға тәсир көрситәмду?

Гордон чаң: мәнчә, бу һәммә нәрсигә тәсир көрситиду. У «бир йол бир бәлвағ» қурулушиғила әмәс, бәлки хитайниң һөкүмәт игидарчилиқидики ширкәтлиригә беридиған ички ярдими, хитай армийәсиниң давамлиқ кеңийиш пилани қатарлиқларниң һәммисигә тәсир көрситиду. Иқтисад болмиса хитай буларниң һечқайсисини қилалмайду. Хитайниң иқтисади алла бурун аҗизлишип болди. Хитай ширкәтлириниң вәйран болуватқанлиқи, иқтисадий гүллинишкә зит болған һәммә хаһишларниң садир болуватқанлиқини көрүватимиз. Һазир булар техиму рошәнлишишкә башлиди. Хитай өзиниң ғайилирини давамлаштурушқа амалсиз. Әгәр хитай рәһбәрлири пурсәт деризилириниң тақиливатқанлиқини һес қилса, бу хитайни техиму тәһликилик бир дөләткә айландуруп қойиду. 

Мухбир: хитай һөкүмити вә хитай хәлқи бу вирус кризисидин немиләрни өгиниш керәк? 

Гордон чаң: улар компартийәни ағдуруп ташлиши керәк. Коммунистик сиясәтләр карға кәлмәйду. Улар «биз 10 күндә бир дохтурханини пүттүрүп чиқалаймиз,» деди. Әмма бундақ бир дохтурханини селиш пүтүнләй биһаҗәт иди. Чүнки хитай компартийәсиниң тәбиқигә бөлүнгән сиясий қурулмиси вә хәвәр-учурларни пүтүнләй чәкләшкә болған тәләплири бу вирус партлимисиниң кризисқа айлинишини кәлтүрүп чиқарди. Башқа дөләтләрдә бундақ бир кризис йүз бәрмәслики мумкин. Чүнки уларниң һөкмәтлири адил вә йоллуқ.

Мухбир: иҗтимаий ахбарат вә бәзи ахбаратларда ши җинпиң әң күчлүк рәһбәр дәп тәрипләнгән иди. Бундақ бир әһвалда башқа дөләтләр хитайдин қандақ савақ елиши мумкин?

Гордон чаң: икки хил савақ алиду. Биринчидин, хитайниң сиясий системисиниң негизлик аҗизлиқларға игә пүтүнләй намувапиқ система икәнликини тонуп йетиши керәк. Иккинчидин, бу хил аҗизлиқлар түпәйли хитай компартийәсиниң мәсилини башқиларға дөңгәш үчүн өзгиләргә техиму дүшмәнлик қилишқа башлиғанлиқини, йәни хитайниң хәтәрлик бир дөләт икәнликини билип йетиши керәк. Хитай башлиқларни әйиблиши мумкин. Чүнки униңға бир дүшмән, яки мәсилини дөңгәйдиған бири керәк. Шуңа райондики дөләтләр вә америка һөкүмити хитайниң кейинки қәдәмдә немә қилидиғанлиқиға йеқиндин диққәт қилиши керәк. Чүнки җан һәләкчиликидә қалған адәм, хәтәрлик ишларни қилиши мумкин. 

Һазир ғәрб вә чәтәлликләр хитай хәлқни қоғдашта қурби йетидиған ишлар интайин чәклик. Биз қилидиған ишлар болса уларниң системисиға қарши чиқиш вә униңға хатимә беришкә тиришиш. Биз өзимизни қоғдаш үчүн у системини йоқитишимиз керәк, шундақ қилиш арқилиқ биз хитай хәлқигә мәнпәәт берәләймиз. Чүнки хитай хәлқиниң дүшмини хитай компартийәси.

Мухбир: сизниң мушу кризис ичидә иңраватқан хитай хәлқигә йәткүзидиған башқа гәплириңиз барму? 

Гордон чаң: мениң дәйдиғиним, биз силәргә дуа қилимиз вә бу кризисниң патрақ өтүп кетишини тиләймиз.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт